Ne zaman ortaya çıktığını bilen yok: Bilim insanları modern insan ı arıyor Sözcü Gazetesi

Dünya çapında kabul göre evrim teorilerine göre insanlık tarihin belirli bir noktasında ilkel insan formundan modern insan formuna geçiş yaptı. Mağaralardan yerleşim bölgelerine doğru ilerleyen ve toplumsal hayat kurmaya başlayan, resimler çizen, eserler üreten bu modern insanların tam olarak ne zaman ve nasıl ortaya çıktığı ise bilim dünyası için gizemini koruyor.

BİLİM DÜNYASI MODERN İNSANI ARIYOR

Geleneksel arkeoloji, modernliği boncuk takılar, mağara resimleri veya heykelcikler gibi somut sanat eserlerine bağlasa da, Michigan Üniversitesi'nden Prof. John Speth'in sarsıcı çalışması bu kriterlerin yetersiz olduğunu savunuyor. 

Bilim dünyası uzun süre belirli alet teknolojilerini modernliğin şafağı olarak kabul etti. Ancak Speth’e göre teknolojik karmaşıklık, durmaksızın akan bir süreçtir. 19. yüzyıl insanı için akıllı telefonlar hayal bile edilemezdi; bugünün insanı içinse ışınlanma henüz bir bilim kurgu öğesi.

Bu durum, geçmişteki hominin türlerinin (erken insan atalarının) teknolojik kapasitelerini "ilkel" olarak yaftalamanın ne kadar yanıltıcı olduğunu gösteriyor. Bir el baltası ile bir mikroçip arasındaki fark, zihinsel kapasiteden ziyade kümülatif bilgi birikiminin bir sonucudur.

Simgesel düşünce sadece sanat mı?

Arkeolojik kazılarda bir mağara resmi bulunmadığında, o toplumun "soyut düşünce yeteneği yok" denilerek geçilmesi büyük bir yanılgı olabilir. Speth, nesnelerin hem işlevsel hem de simgesel olabileceğine dikkat çekiyor.

Günümüzdeki yerli kültürler; yiyeceklere, renklere, rüzgara veya sıradan taşlara derin manevi anlamlar yüklerler. Eğer bu inançlar arkalarında fiziksel bir iz (boya, oyma vb.) bırakmıyorsa, binlerce yıl önceki atalarımızın da benzer bir manevi dünyaya sahip olmadığını iddia edemeyiz. Dolayısıyla modern davranış, boncuk takma fikrinden çok daha önce evrilmiş olabilir.

İnsan rasyonel olmayan tek canlı 

Geleneksel paradigmalar, tarihöncesi insanı sadece hayatta kalmaya odaklı, tamamen ekonomik ve rasyonel bir varlık olarak tanımlama eğilimindedir. Oysa antropolojik gerçeklik bunun tam tersidir. İnsan türü; bayraklar için can veren, kutsal metinlere bağlılık duyan ve kaynaklarını kumar masalarında harcayan, yani rasyonel olmayan kararlar veren tek canlıdır.

Modern insan kökenlerini anlamanın yolu, bu rasyonel olmayan inançların en basit malzeme ve faaliyetlere bile sinebileceğini kavramaktan geçiyor.

Arkeolojik kayıtta inanç izleri

Speth, soyut düşüncenin kanıtlarını bulmak için ezber bozan iki alan öneriyor:

Lojistik Mantıksızlık: Eğer bir topluluk, hemen yanındaki kaliteli taş kaynağını kullanmak yerine, yüzlerce kilometre ötedeki bir kaynaktan taş getiriyorsa; bu, o mekanın manevi bir güç taşıdığına dair rasyonel olmayan bir inancın kanıtı olabilir.

Defin Ritüelleri: İspanya'daki Sima de los Huesos (Kemik Çukuru) alanında bulunan 450 bin yıllık iskelet yığınları, ölülerin bilinçli bir şekilde belirli bir alana bırakıldığını gösteriyor.

Yarım milyon yıllık derinlik

Modern insanın zihinsel ve manevi kapasitesinin kökenleri, sanılanın aksine 50-100 bin yıl önce değil, en az 500 bin yıl öncesine dayanıyor olabilir. Atalarımız, henüz mağara duvarlarına resim yapmaya başlamadan çok önce, evrenlerini manevi anlamlarla donatmış "modern" zihinlere sahipti.