Demir teorisi çürütüldü! Bilim insanları yanıldı Sözcü Gazetesi

Özellikle “Kıyamet Buzulu” olarak da anılan Thwaits Glacier, küresel yıllık deniz seviyesi artışının yüzde 4’ünden sorumlu. Tamamen çökmesi halinde deniz seviyelerinin 65 santimetreye kadar yükselebileceği belirtiliyor. Bilim insanlarına göre deniz seviyesindeki her bir santimetrelik artış, yaklaşık 6 milyon insanı kıyı taşkınlarına maruz bırakıyor.

Güney Okyanusu’nda ortaya atılan demir gübreleme teorisi ise umut verici bir senaryo sunuyordu. Buna göre, buzullar eridikçe buz içinde hapsolmuş demir okyanusa karışıyor, bu demir mikroskobik alg patlamalarını besliyor ve algler fotosentez yoluyla atmosferdeki karbondioksiti emiyordu. 

Algler öldüğünde deniz tabanına çökerek karbonu uzun süreli olarak hapsedebilirdi. Ancak bazı araştırmacılar, okyanusa büyük miktarda demir dökülmesinin “ölü bölgeler” oluşturabileceği uyarısında bulunuyordu. Nitekim benzer bir durum, insan kaynaklı besin kirliliği nedeniyle Baltık Denizi’nde yaşandı.

ABD’deki Rutgers University-New Brunswick’ten deniz bilimciler ise bu teorinin temel varsayımını test etti. 2022 yılında Batı Antarktika’daki Amundsen Denizi’nde yer alan Dotson Ice Shelf’ne giden ekip, buz rafının altındaki eriyik suyun çevre sulara ne kadar demir sağladığını ölçtü. Amundsen Denizi, Antarktika kaynaklı deniz seviyesi artışının büyük bölümünden sorumlu.

Araştırmacılar, deniz suyunun buz rafı altındaki boşluğa giriş ve çıkış noktalarını belirleyerek her iki noktadan su örnekleri topladı. 

ABD’ye döndüklerinde ekipten Venkatesh Chinni, örneklerde çözünmüş ve askıda parçacık halindeki demir miktarını analiz etti. Sonuçlar şaşırtıcıydı: Çıkış yapan çözünmüş demirin yalnızca yaklaşık yüzde 10’u eriyik sudan geliyordu. Demirin yüzde 62’si derin okyanus sularından, yüzde 28’i ise kıta sahanlığı tortullarından kaynaklanıyordu.

Araştırma ayrıca buzulun altında çözünmüş oksijen içermeyen sıvı bir eriyik su tabakası bulunduğunu ortaya koydu. Bu tabakanın, buz rafı erimesinden daha büyük bir demir kaynağı olabileceği ifade edildi. Ekip, eriyik suyun taşıdığı demirin büyük kısmının deniz seviyesini yükselten buzdan değil, ana kaya ile buz tabakası arasındaki sıvı katmanda kayanın öğütülmesi ve çözünmesinden geldiğini belirtti.

Çalışma, Communications Earth and Environment dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, ısınan dünyada Antarktika’daki demir kaynaklarını anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu vurguladı. Bulgular, birçok bilim insanının umut bağladığı “gümüş astar”ın sanıldığı kadar etkili olmayabileceğini gösteriyor.