Herkes yapıyor ama nasıl ortaya çıktığını bilen yok! 1 Nisan şakalarının ardındaki gizem Sözcü Gazetesi

Dünya çapında kutlanan bir geleneksel şaka günü olan 1 Nisan'ın nasıl gelenek haline geldiği ve insanların farklı toplumlarda bu geleneği aynı biçimde yaşattığı bilinmiyor. En eski örnekleri Orta Çağ tarihlerine uzanan ve 1500'lü yıllardan beri kayıtlı şekilde yapıldığı bilinene 1 Nisan şakalarını çoğu kişi ve toplum Orta Çağ İngiltere'si ya da modern Fransa ile ilişkilendiriyor. Bazı kişiler ise geleneğin daha eski olduğunu hatta antik Roma ve benzeri toplumlardaki baha şenliklerine dayandığını ileri sürüyor. 

TARİHİ KAYNAKLARDA 3 GÜÇLÜ ADAY VAR

1 Nisan geleneğinin en eski izlerinden biri, İngiliz edebiyatının babası kabul edilen Geoffrey Chaucer’ın yaklaşık 1390 yılında kaleme aldığı Nun’s Priest’s Tale adlı eserine dayandırılır. Bu hikâyede bir horoz ve tilkinin birbirini alt etme çabaları anlatılırken, olayların "Mart başından 32 gün sonra" gerçekleştiği belirtilir; bu da doğrudan 1 Nisan tarihine işaret eder. Ancak bazı araştırmacılar, bu tarihin aslında basit bir kâtip hatası olabileceğini ve metnin orijinalinde farklı bir zaman diliminin kastedildiğini savunarak bu teorinin güvenilirliğini sorgulamaktadır.

ZAMANLA ORGANİZE BİR ŞAKAYA DÖNÜŞMÜŞ OLABİLİR

Fransa kökenli iddialarda ise iki farklı yaklaşım öne çıkar. Bunlardan ilki, şair Eloy D’Amerval’in 1508 tarihli eserinde geçen "Nisan balığı" (Poisson d’Avril) ifadesidir. Bu terim, o dönemde kolayca avlanan balıklar ile kolayca kandırılan insanlar arasında bir bağ kuruyor olabilir. İkinci ve en popüler Fransız teorisi ise takvim reformuyla ilgilidir. 1564 yılında Kral IX. Charles’ın yılbaşını 1 Nisan’dan 1 Ocak’a taşıyan Roussillon Fermanı’nı yayımlamasıyla, yeni takvime uyum sağlayamayan veya eski geleneği sürdürenlerle "Nisan aptalları" olarak alay edilmeye başlanmıştır. Bu kafa karışıklığının zamanla organize bir şaka kültürüne dönüştüğü düşünülmektedir.

FARKLI TOPLUMLARDA FARKLI ZAMANLARDAORTAYA ÇIKMIŞ OLABİLİR

Bu spesifik köken hikâyelerinin ötesinde, 1 Nisan’ın antik bahar ritüellerinin modern bir yansıması olduğu görüşü de oldukça güçlüdür. Antik Roma’da kutlanan ve insanların maskeler ardına gizlenerek toplumsal rollerini terk ettiği Hilaria festivali, bu geleneğin en eski atalarından biri olarak görülür. Benzer şekilde, Hindu kültüründeki Holi festivali ve İran’ın MÖ 500’lü yıllara dayanan Sizdah Bedar geleneği, baharın gelişini neşeli yalanlar ve muzipliklerle kutlama içgüdüsünün evrensel bir insan davranışı olduğunu kanıtlar niteliktedir. Kesin kökeni ne olursa olsun, 1 Nisan kışın kasvetini kahkahayla dağıtma çabasının bir sembolü olarak varlığını sürdürmektedir.