Pentagon ve yapay zeka anlaşmaları Düşünce Günlüğü Haberleri

ABD’nin, geleceğin savaş alanında insan merkezli değil veri merkezli bir askeri üstünlük modeli kurmaya çalıştığı açık. Bu dönüşüm aynı zamanda özel teknoloji şirketlerinin jeopolitik aktörlere dönüşmesine de kapı aralamakta.

Dr. Emine Çelik / Uluslararası Güvenlik Uzmanı

ABD “Savaş Bakanlığı” son dönemlerde NVIDIA, OpenAl, Google, Reflection, Microsoft, Amazon Web Services ve Oracle ile yasal platformlarda operasyonel kullanım için gelişmiş yapay zeka yeteneklerini kullanmak adına anlaşmalar imzalandı. Bu anlaşmalar, ABD kolluk kuvvetlerinin yapay zeka öncelikli bir savaş gücü olarak evirilmesindeki dönüşümünü ortaya koyduğunun göstergesi. Bu dönüşümde hiç şüphesiz küresel güç mücadelesinin görünmeyen ancak en kritik alanlarından biri olan nadir toprak elementleri (NTE) ve kritik mineral jeopolitiğinin de yadsınamaz etkisi mevcut.

SAVAŞ ALANLARININ DOĞASI DEĞİŞTİ

Bilindiği üzere Pentagon’un sınıflandırılmış ağlarda kullanmayı hedeflediği yapay zeka sistemleri; veri merkezlerinden yarı iletkenlere, otonom sistemlerden uydu altyapılarına kadar son derece yoğun NTE ve kritik mineral ekosistemine ihtiyaç duymaktadır. Dolayısıyla ABD’nin yapay zeka şirketleriyle geliştirdiği askeri iş birliği, aslında dijital savaş ve NTE - kritik mineraller arasındaki stratejik bağın kurumsallaşması olarak görülebilir. Soğuk Savaş boyunca askeri üstünlük büyük ölçüde nükleer kapasite, enerji kaynakları ve konvansiyonel silah üretimi üzerinden tanımlanıyordu. Ancak, günümüzde teknolojinin yaygınlaşması ve yapay zeka entegreli sistemlerin askeri alanlarda daha fazla kullanımı aktif çatışma ve savaş alanlarının doğasını değiştirdi.

Artık askeri güç; veri işleme kapasitesi, yapay zeka algoritmaları, yarı iletken üretimi, kuantum sistemleri ve büyük ölçekli dijital ağlarla doğrudan ilişkili. Pentagon’un söz konusu şirketlerle kurduğu yeni ortaklık modeli de tam olarak bu dönüşümün sonucu. Dolayısıyla hem ABD hem de diğer tüm gelişmiş uluslar geleceğin savaşlarını/çatışmalarını yalnızca tanklar ve uçaklarla değil, algoritmalar ve veri merkezleriyle kazanacağını düşünmektedir. Ancak, konuyla ilgili gözden kaçan temel unsur ise söz konusu dijital askeri mimarinin NTE ve kritik minerallere olan bağımlılığıdır.

KRİTİK MİNERALLERİ KONTROL EDEN ÜLKELER AVANTAJLI

Yapay zeka modellerini çalıştıran yüksek performanslı GPU’lar ve gelişmiş çipler; tantal, neodim, galyum, germanyum da dahil olmak üzere çeşitli nadir toprak elementi ve kritik mineraller olmadan üretilememekte. Bu bağlamda da NVIDIA gibi şirketlerin geliştirdiği ileri düzey işlemciler yalnızca yazılım başarısının değil aynı zamanda da karmaşık mineral tedarik zincirinin ürünü. Benzer şekilde askeri dijitalleşme için önemli bir bileşen olan veri merkezlerinde kullanılan enerji depolama sistemlerinin de lityum, kobalt, nikel ve grafit gibi minerallere bağımlılığını vurgulamak gerekir.

Bu durum Pentagon’un teknoloji şirketleriyle yaptığı anlaşmaları salt savunma inovasyonu açısından değil, kritik mineral ve NTE güvenliği açısından da değerlendirmeyi zorunlu kılmakta. Bilindiği üzere ABD’nin askeri yapay zeka kapasitesi doğrudan kritik mineraller ve NTE’lerin sürdürebilir erişimine bağlı. Başka bir ifadeyle geleceğin savaşlarında algoritmaları güçlü olan kadar, o algoritmaları çalıştıracak mineral altyapısını kontrol eden ülkelerin de avantaj sağlayacağı açık.

ÇİFT KULLANIMLI TEKNOLOJİ MODELİ

Günümüzde sivil yapay zeka teknolojileri ile askeri uygulamalar arasındaki sınırların giderek belirsiz hale dönüştüğü açık. Bulut bilişim altyapıları, büyük veri sistemleri, görüntü işleme algoritmaları ve üretken yapay zeka uygulamaları hem ticari hem askeri amaçlarla kullanılmakta. Ancak, çift kullanımlı yapı, kritik mineraller ve NTE’lerin de çift kullanımlı stratejik kaynaklara dönüşmesine yol açmaktadır. Genel bir ifadeyle bir akıllı telefon üretiminde kullanılan mineraller ile hipersonik füze sisteminde kullanılan mineral aynı tedarik zincirinden gelmekte. Dolayısıyla, kritik mineral ve NTE’ler hem ekonomik kalkınmanın hem de doğrudan ulusal güvenlik planlamanın en önemli bileşeni olarak görülmekte.

ABD Savaş Bakanlığı’nın son dönemde Katar, Avustralya, Japonya ve bazı Afrika ülkeleriyle geliştirdiği mineral ortaklıkları ise bu stratejik yaklaşımın bir sonucu olarak değerlendirilmeli. Washington yalnızca yapay zeka destekli sistemler üretmek istememekte, aynı zamanda bu yapay zeka destekli sistemleri ayakta tutacak jeoekonomik altyapıyı güvence altına almaya çalışmaktadır. Askeri dijitalleşmenin mineral bağımlılığı yapay zeka sistemleriyle sınırlı olmadığını hatırlatmakta fayda var. Otonom dronlar, elektronik harp sistemleri, uydu ağları, gelişmiş radarlar ve kuantum iletişim altyapıları da benzer şekilde NTE ve kritik minerallere bağımlı. Pentagon’un teknoloji şirketleriyle yaptığı anlaşmalar, esasen tüm bu dijital savaş ekosisteminin merkezi koordinasyonunu hedeflemekte. Böylece ABD’nin, geleceğin savaş alanında insan merkezli değil veri merkezli bir askeri üstünlük modeli kurmaya çalıştığı açık. Bu dönüşüm aynı zamanda özel teknoloji şirketlerinin jeopolitik aktörlere dönüşmesine de kapı aralamakta.

YENİ JEOPOLİTİK GÜÇ UNSURLARI

Geçmişte savunma sanayi büyük ölçüde devlet kontrollü üreticiler üzerinden ilerlerken, bugün savaş teknolojilerinin merkezinde özel yapay zeka şirketleri bulunduğunu söyleyebiliriz. OpenAI, Microsoft veya NVIDIA gibi şirketler artık yalnızca ticari aktör değil; küresel güç rekabetinin stratejik bileşeni olarak görülmekte. Bu şirketlerin kontrol ettiği veri işleme kapasitesi, bulut altyapısı ve çip teknolojileri ise doğrudan askeri kapasiteye dönüşmektedir. Gelinen noktada Pentagon’un yapay zeka şirketleriyle yaptığı anlaşmalar, yalnızca savunma alanında teknolojik modernizasyon hamlesi olmadığı açık. Bu sürecinde aynı zamanda dijital savaş çağında kritik mineral ve NTE’lerin neden yeni jeopolitik güç unsuru haline evirildiğini göstermekte. Geleceğin askeri üstünlüğü salt daha gelişmiş algoritmalar üretmekte değil, o algoritmaları mümkün kılan mineral ekosistemini kontrol etmeyle ilişkilidir. Veri merkezleri, yapay zeka modelleri ve otonom savaş sistemleri görünürde dijital teknolojiler olarak görünse bile, arka planda derin bir mineral bağımlılığı taşımakta. Bu nedenle de 21. yüzyılın büyük güç rekabetini yalnızca yapay zeka yarışı değil; aynı zamanda kritik mineraller ve NTE üzerinde kurulan yeni bir jeostratejik mücadele olarak okumak gerekir.