Mimar Sinan’ın asırlara meydan okuyan sanat ve teknik dehası Yeni Şafak Kitap Eki Haberleri

Mimar Doç. Dr. Nicola Parisi bir tasarımcı gözüyle Sinan’ın eserlerindeki mimari üslubu deneyimlemeyi ve anlamayı amaçladığı kitabı “Sinan, Osmanlı’da Kubbeli Mekânların Tasarımı ve İnşası” Ketebe Yayınları arasında çıktı. Kitap, Mimar Sinan’ın sanat ve teknik arasında kurduğu dengeyi gözler önüne seriyor.

Osmanlı İmparatorluğu’nun büyük mimarı Mimar Sinan’ın hem biçimsel anlamda hem de inşaat alanına getirdiği strüktürel ve teknik yenilikler açısından gayet önem taşıyan yapıtlar tasarlayarak bölgenin kültürel yapısının eksiksiz ve benzersiz bir sentezini meydana getirmiştir. Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad döneminde çok sayıda eser veren Mimar Sinan hiç kuşkusuz Osmanlı’nın en üretken mimarbaşıdır. Aralarında cami, hamam, imaret, hastane ve türbelerin bulunduğu, imparatorluğun önemli şehirlerindeki beş yüz kadar yapı kendisine atfedilmiştir.

MİMAR SİNAN ÜZERİNE KAPSAMLI ÇALIŞMA

Uzun yıllardır Mimar Sinan üzerine çalışmalar yapan Mimar Doç. Dr. Nicola Parisi bir tasarımcı gözüyle Sinan’ın eserlerindeki mimari üslubu deneyimlemeyi ve anlamayı amaçladığı kitabı “Sinan, Osmanlı’da Kubbeli Mekânların Tasarımı ve İnşası” Mimar Sinan’ın sanat ve teknik arasında kurduğu dengeyi gözler önüne seriyor.

2003’te ilk kez Türkiye’ye gelen Nicola Parisi o tarihten itibaren Mimar Sinan’ın İstanbul’da ve Edirne’de inşa ettiği yapıları incelemeye girişir. Osmanlı’da kubbeli mekânların inşası, geçirdiği evrim ve Sinan’ın tasarım tekniklerine dair doktora tezi 2006’da Bari Politeknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği ve Mimarlık Fakültesi’nde Prof. Dr. Doğan Kuban başkanlığındaki komite tarafından kabul edilir. Parisi’nin hazırladığı doktora tezinin gözden geçirilmiş versiyonu olan kitapta Osmanlı dönemindeki kubbeli merkezi mekânların en iyi örneklerine imza atan ve yaklaşık yarım yüzyıl boyunca mimarbaşılık görevinde bulunan Sinan’ın mimarlığı konu ediliyor.

Mimar Sinan’a ait İstanbul’daki belli başlı on cami (Edirnekapı Mihrimah Sultan, Tophane Kılıç Ali Paşa, Üsküdar Mihrimah Sultan, Şehzadebaşı, Beşiktaş Sinan Paşa, Topkapı Kara Ahmet Paşa, Kadırga Limanı Sokollu Mehmet Paşa, Tahtakale Rüstem Paşa, Azapkapı Sokollu Mehmet Paşa, Nişancı Mehmet Paşa) ile Edirne Selimiye Cami üzerinden merkezi mekânların arka planındaki evrim sürecini ve tasarım düşüncesine odaklanılıyor. Hem biçim hem de inşaat tekniği bakımından tarihi yapıların tipolojilerin hangi aşamalarda ne tür dönüşümlerden geçtiğini görseller, planlar ve çizimlerle analiz eden çalışma hem teknik hem de tarihsel açıdan zengin bir kaynak niteliği taşıyor.

AYASOFYA VE SÜLEYMA CAMİİ ARASINDAKİ MEKANSAN İLİŞKİ

Kitapta İstanbul’un en görkemli ve sembolik eserleri Ayasofya ile Süleymaniye Cami arasındaki mekânsal ve geometrik ilişki de irdeleniyor. Ayasofya’nın restorasyonunu üstlenerek dört minareye destekleyici payanda işlevi yüklemesi ve muhtemelen kubbeyi çemberlemesi sayesinde bugün yapının sapasağlam ayakta durmasını sağlayan mimar, Süleymaniye Cami’nin inşasında da Ayasofya’dan yola çıktı. Parisi, salt birer mimari yapı olmanın ötesinde, içinde bulundukları sosyo-politik gerçekliği yansıtabilme kapasitesine sahip bu iki abidevi yapının dijital ortamda oluşturduğu geometrik rekonstrüksiyonları ışığında teknik bir karşılaştırmasını yapıyor.

Sinan’ın Yapılarındaki Tasarım Düşüncesini Anlamak

Mimar Sinan’ın merkezi mekânlı yapılarını mercek altına alan bu araştırma, camilerin geniş kubbeli mekânları üzerinden, aralarında köprülerin de olduğu büyük yapıtlar tasarlayan ama aynı zamanda hem yeniçeri subayı olarak hem de Osmanlı’nın altın çağındaki dört padişaha hizmet ederek kazandığı deneyimden gelen teknik bilgi birikimi ve icraatlarının detaylarına odaklanıyor. Bununla birlikte Akdeniz bölgesindeki farklı inşaat geleneklerinin kesişim noktasında bulunan Osmanlı mimarlığının bölgedeki rolünü, Roma-Bizans mimarlığı ve Arap mimarlığı ile olan ilişkisi bağlamında ele alıyor.

Nicola Parisi, Mimar Sinan’ın inşasından sorumlu olduğu yapılarda statik denge, tasarım kodları ve bu kodların arka planında yer alan mantıksal-biçimsel ve teknik-strüktürel süreçler, malzeme kullanımındaki yenilikleri üzerinden analiz ederek onun Osmanlı yapı geleneğine kazandırdığı çok katmanlı mimari sistemlerin etkisini ortaya koyuyor. Aynı zamanda Sinan’ın eserlerini sadece mimarlık tarihinin değil, dönemin kültürel, sosyal ve siyasi bağlamlarının bir ürünü olarak değerlendiriyor.

Mimar Sinan’ın Akdeniz mimarlık kültürüne sunduğu tasarımsal katkıları detaylı bir çözümleme süreci aracılığıyla eleştirel okumaya tabi tutuyor. Kubbeli-merkezi mekânlı camiler özelinde arka planındaki tasarım süreçleri ve bu süreçleri etkileyen tarihsel ve coğrafi etmenleri yakından inceliyor.

Mimar Sinan’ın inşa ettiği yapıların belli başlı tasarım kodlarına dayanıp dayanmadığını başka bir deyişle, Sinan’ın yapıtlarını hayata geçirirken belirli tasarım kodlarından hareket edip etmediğini sorusuna kitapta cevap arıyor. Bu bağlamda Mimar Sinan’ın geometrik kompozisyonlarını hayata geçirirken izlediği çalışma yöntemi belirlenerek usta mimarın yapılarında hangi tasarım kodlarından hareket ettiğini saptayabilmek amacıyla da her bir caminin biçimsel-geometrik ve teknik-strüktürel modelini oluşturuldu. Tespit edilen tasarım kodları Sinan’ın sembol eseri Selimiye Cami’ne uygulayarak camiyle ilgili dijital bir rekonstrüksiyon çalışması gerçekleştirildi. Parisi’nin Mimar Sinan’ın eserlerine üzerine bu analitik yaklaşımı, okuyucuyu taşın arkasındaki bilim ve tasarım süreçleriyle buluşturuyor.

Mimar Sinan’ın mimari üretiminin temelindeki tasarım kuramının anlaşılmasına amaçlayan kitap, usta mimarın Sinan’ın kullandığı mimari ve mühendislik yöntemlerindeki dehasını, merkezi mekânlı camileri belirli bir kuramsal altyapı üzerinden tasarladığını ve biçim-strüktür uyumunu her zaman gözetmiş olduğunu ortaya koyuyor.