II. Dünya Savaşı Türkleri nasıl etkiledi? Yeni Şafak Kitap Eki Haberleri

Cumhuriyet’e geçiş ve Cumhuriyet dönemi siyasi ve sosyal tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Ali Satan’ın Timaş Yayınları’ndan okurla buluşan II. Dünya Savaşı’nda Türkler kitabı, II. Dünya Savaşı Türkleri nasıl etkiledi sorusuna cevap arıyor.

1939’da Nazi Almayasının Polonya’yı işgal etmesiyle başlayan, 1945’te Hiroşima ve Nagazaki’ye atom bombaları atıldıktan sonra Japonya’nın Amerika Birleşik Devletleri’ne teslim olmasına kadar tüm dünyayı kasıp kavuran II. Dünya Savaşı 55 milyonu sivil olmak üzere yaklaşık 60 ila 80 milyon insanın hayatını kaybetmesine Avrupa ve Asya’daki birçok şehrin harabeye dönmesine yol açmıştır.

İnsanlık tarihinin en büyük ve en ölümcül çatışması olan II. Dünya Savaşı’na Türkiye Cumhuriyeti katılmamış olsa da Türkiye dışındaki SSCB, Balkanlar, Doğu Türkistan, Orta Doğu ve Kıbrıs Türkleri bu elim harbin ciddi mağduru olmuşlardır. Dünyanın dört bir yanındaki Türklerin bütün kaynakları seferber edilmiş, yüz binlercesi askere alınmış, yaralanmış ve hayatlarını kaybetmişlerdir.

Kazan ve Kırım Tatarları, Başkurtlar, Çuvaşlar, Sibirya Türkleri, Kazaklar, Kırgızlar, Özbekler, Türkmenler, Azerbaycan Türkleri, Ahıska Türkleri, Karaçay-Balkarlar, Gagavuzlar ve diğerleri Sovyet ordusunda Nazi Almayasına karşı ön safta savaştılar. Önce Alman esir kamplarında insanlık dışı muameleye maruz kaldılar ve yüz binlercesi hayatlarını kaybetti. Geriye kalanların bir kısmı ise Sovyet işgalindeki ülkelerini kurtarma umuduyla Alman ordularına katılıp cephelerde öldüler.

Savaşın sonunda hayatta kalanlar yine esir kamplarına sürüklendiler. 1945-1950 arasında Avrupa’da ve Türkiye’de esirler ve mülteciler meselesi hep gündemde kaldı. Türklerin bir kısmı İngiltere’nin ve ABD’nin duyarsızlığı yüzünden Sovyetler Birliği’ne iade edilip ya ölüme ya da Sibirya’da çalışma kamplarına gönderildiler. Bu esirlerden az bir kısmı Batı’ya geçerek Soğuk Savaş döneminde Sovyet işgali altındaki ülkelerinin kurtuluşu için çalıştı. Avrupa’nın değişik ülkelerindeki mülteci kamplarına savrulmuş binlerce Türk de Türkiye’ye gelebilmek için yoğun çaba sarf etti.

2.DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK MÜLTECİLER

Cumhuriyet’e geçiş ve Cumhuriyet dönemi siyasi ve sosyal tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Ali Satan’ın Timaş Yayınları’ndan okurla buluşan II. Dünya Savaşı’nda Türkler kitabı, II. Dünya Savaşı Türkleri nasıl etkiledi sorusuna cevap arıyor. Yazarın uzun yıllar süren araştırmalarının ürünü olan eser hem Türk hem de dünya kamuoyu tarafından göz ardı edilen II. Dünya Savaşı mağduru Türklerin gerçek hikâyesini dönem basını, arşiv belgeleri ve tanıklar ekseninde inceliyor. Ziyad Ebüzziya, Cabbar Ertürk, Baymirza Hayit, Fuat Emircan, Reha Oğuz Türkkan, Bekir Doğan gibi isimlerin şahitlikleri ile II. Dünya Harbi’nde savaşan, esir düşen, göç eden, katledilen Türklerin görmezden gelinen hazin tarihini yeniden hatırlatıyor.

Kitapta II. Dünya Savaşı esnasında ve sonrasında Türk Dünyası ve Türkiye’nin siyasi durumu, verilen kayıplar, esir düşenler, kurulan kamplar ile mülteci politikaları konu ediliyor. Savaş yılları içinde etrafı ateş çemberi olan Türkiye bir taraftan barışı korumaya gayret etmiş diğer taraftan da kendine sığınanlara kucak açmıştı. Ayrıca esir değişimine aracılık etmekten esir kamplarındaki müttefik askerlere Kızılay aracılığıyla yardım paketleri göndermeye kadar insani yardım faaliyetlerini sürdürmüştü. Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde açılan mülteci kamplarında tutulan Türkler, Türkiye’ye gelmenin yollarını aramış, Türkiye de bu taleplere kayıtsız kalmayarak Avrupa’ya gönderilen heyetlerle mültecilerin durumunu yerinde tespit edilerek ülkeye getirilmelerinin yollarını aramıştır.

Savaş boyunca Türkiye’ye sığınan sivil veya asker mülteciler 1945 yılına kadar iade edilmemiş ve bu hususta herhangi bir gelişme yaşanmamıştır. Ne var ki 23 Şubat 1945’te Türkiye’nin savaşa katılma zorunluluğu ortaya çıkınca zafer kazanan Sovyetler asker-mülteci sorununu gündeme getirdi. Sovyetler Birliği, Türkiye ile dostluk antlaşmasını yenilemenin ön şartı olarak Türkiye’den Sovyet vatandaşı asker-mülteci Türklerin iadesini istedi. Sovyetler Birliği sınırından ve savaş sonunda da Avrupa kamplarından Türkiye’ye gelen yüz doksan beş Sovyet vatandaşı Türk Boraltan Köprüsü’nden SSCB’ye iade edildi. Türkiye, bu mültecileri iade eder etmez hepsi hudutta Ruslar tarafından kurşuna dizildi. O yılların sansür politikası neticesinde kamuoyundan saklanan bu olay kara bir leke olarak hafızalarda yer etmiştir. 1950’den sonra Türk kamuoyunun haberdar olduğu Boraltan Köprüsü Faciası II. Dünya Savaşı’nda Türkler kitabında tanıklar ve belgeler ışığında gözler önüne seriyor.

AVRUPA KAMPLARINDA TÜRK MÜLTECİLER

II. Dünya Savaşı’nın en kanlı cephelerinde, en ağır esir kamplarında ve en uzak mülteci barakalarında Türklerin izleri vardır. Türkiye savaşa katılmamıştı ama sınırların ötesinde yaşayan milyonlarca Türk için bu savaş, tarafsızlık değil, sürgün ve hayatta kalma mücadelesi olmuştu.

II. Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’daki mülteci kamplarındaki Türklerin kurtulması için mücadele eden gazeteci Ziyad Ebüzziya’ya yazılmış mektuplar da bu kitap ile ilk kez gün yüzüne çıkıyor. Yazar, 1990’da Ziyad Ebuzziya ile gerçekleştirdiği görüşme ve mektuplardan hareketle savaş mağduru Türklerin ahvalini anlatıyor.

Savaş sonrasında Avrupa’da bulunan Ziyad Ebuzziya, mülteci kamplarını dolaşarak bu kamplarında yahut şehirlerin kenar mahallelerinde yardım kuruluşlarının desteğiyle geçinmeye çalışan Türklerin durumunu tespit eder. Tasvir gazetesinde yayınlanan yazılarıyla kamuoyu oluşturur. Özellikle İtalya’daki kamplarda kalan Sovyetler Birliği vatandaşı Türklerin Türkiye’ye getirilmesi için siyasi çevrelerle temasa geçer ve onların gemilerle Türkiye’ye getirilmesine vesile olur.

Türkiye’ye döndükten sonra Avrupa’daki Türk mültecilerle temasını kesmeyen Ziyad Ebuzziya’ya kamplarda pek çok mektup alır. İSAM Kütüphanesi’ndeki Ebüzziya Ailesi Evrakı arasında yer alan mektuplarda Avrupa kamplarında kalan Türk kökenli Müslüman mülteciler içinde bulundukları durumu anlatıyorlardı. Kendileri için yaptığı mücadeleden minnet duyan mülteciler Ziyad Ebuzziya’yı kurtarıcı olarak görüyorlardı.

Ali Satan’ın II. Dünya Savaşı’nda Türkler kitabı, II. Dünya Savaşı’nın sona erişinin 80. yılında, Sovyetler Birliği ve Balkanlar başta olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki Türklerin ödediği bedelleri, yaşadığı kayıpları, sürgünleri ve hayatta kalma mücadelesini belgeler, mektuplar ve tanıklıklarla ortaya koyuyor.