Türkiye’nin rolü Süleyman Seyfi Öğün

ABD’de yazılan Stratejik RaporTürkiye’ye nasıl bir rol biçiyor? Bu yazıda biraz bunu ele almak istiyorum. Dikkat etmemiz gereken ilk husus, raporda Türkiye’nin ismi çok silik olarak geçmesidir. Trump’ın açıklamalarında yeri geldiği zaman Türkiye’yi çok fazla vurgulaması ile mukayese edildiğinde bu durum hayli şaşırtıcı gelebilir. Ama manzara en az bir açıdan mâkul sayılmalıdır. Çünkü rapor ABD’nin tâkip edeceği bağlamın küresel olduğunu unutmamak gerekiyor. Daha çok kıt’alar seviyesinde makro

ABD’de yazılan Stratejik RaporTürkiye’ye nasıl bir rol biçiyor? Bu yazıda biraz bunu ele almak istiyorum.

Dikkat etmemiz gereken ilk husus, raporda Türkiye’nin ismi çok silik olarak geçmesidir. Trump’ın açıklamalarında yeri geldiği zaman Türkiye’yi çok fazla vurgulaması ile mukayese edildiğinde bu durum hayli şaşırtıcı gelebilir. Ama manzara en az bir açıdan mâkul sayılmalıdır. Çünkü rapor ABD’nin tâkip edeceği bağlamın küresel olduğunu unutmamak gerekiyor. Daha çok kıt’alar seviyesinde makro değerlendirmelere yer veriliyor. Dikkat edilecek olursa kullanılan dilde Amerikalar, Avrupa, Avrasya ve Pasifik gibi çok hacimli kategoriler kullanılıyor. Burada küresel-bölgesel ayırımını yapmak zorundayız. Mesele bu küresel plânın bölgesel açılımlarında hangi devletin öncelendiğini anlamakla alâkalıdır.

Şu çok açık olarak anlaşılıyor ki rapor, pek çok devlet gibi Türkiye’ye küresel bağlamda hiçbir rol vermiyor. Zâten bunu fazlaca beklememek gerekiyor. Daha iyi anlaşılsın diye şunu ifâde edebiliriz: Makro seviyede Türkiye Trump’ın aklına bile gelmiyor. Türkiye’nin ismi ancak bu küresel plânın bölgesel açılımlara gelindiğinde devreye giriyor.

Barrack ,müteaddit defâlar Doğu Akdeniz’i sağlı sollu olarak Hazar havzası ile birleştirmekten bahsediyor. Evvela Karadeniz’e bir bakmak gerekiyor. ABD ,Rusya-Ukrayna savaşından berî durarak, bir bakıma Kuzey Karadeniz’de artan Rusya varlığını ve kontrolünü tanımış olduğunu ortaya koyuyor. Batı Karadeniz’de ise zâten kendisi açısından yapılacak fazla bir şey yok. Romanya, Bulgaristan hanidir NATO’nun şemsiyesi altında varlık gösteriyor. Gözünü bilhassa Güneydoğu Kafkasya’ya dikmiş durumda. Güney Kafkasya’da üç devlet dikkat çekiyor: Âzerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan. Hem Âzerbaycan hem de Ermenistan hızla Rusya’dan kopuyor. Gürcistan ise tercihini Rusya’dan yapmış görünüyor. ABD bir daha Gürcistan’ı zorlar mı? Zannetmiyorum. ABD açısından yapılması evvelemirde gereken iş , en azından diğer ikisi üzerindeki ağırlığını arttırmaktır. Bunun için iki devlet arasındaki kalıcı barışın en kısa zamanda sağlanmasıdır. Çok açıktır ki, buna Türkiye’nin dâhil olmasını da isteyecektir. Şu çok berrak bir şekilde ortaya çıkıyor: Artık ,bir zamanlar Türkiye’nin ortaya koyduğu , hâricî güçlerin devre dışı bırakılarak bölgesel inisyatifler doğrultusunda bir Kafkasya barışının sağlanması teklifi gündemden düşmüştür. Bunda maalesef Rusya ve İran’ın küçük hesapları ve ihmalleri başat rolü oynamıştır. Artık bunun için çok geç. Artık herşey ABD’nin orkestrasyonu dâhilinde seyredecektir. Gerçekten yazık.

ABD,başka kimseyi dâhil etmeden Paşinyan ve Aliyev’i Washington’da biraraya getirerek dev bir adım attı. Gazze için Türkiye’yi dâvet ederken çok cömert davranan ABD’nin aklına , niçin Türkiye gelmedi acaba? Anlaşılıyor ki ABD, Kafkasya işinde, İsrâil hâricinde ortak istemiyor. Zengezur Koridoruna tek başına el koydu. Koridorun ismi bir çırpıda Trump Koridoru oluverdi. Hâsılı Türkiye’yi devreden çıkarıverdi. Şimdi buradaki ana mesele Rusya’nın bu durumu nasıl karşıla-yacağında düğümleniyor. Rusya’nın şimdilik fazla bir ses çıkarmadığını görüyoruz. Ama bu durumu kabûl etmiş olduğunu düşünmüyorum. Sâdece zamanlamayı yapmaya çalışıyorlar. Ukrayna meselesini tamamladıktan sonra buraya döneceklerini ve tepkilerini vereceklerini düşünüyorum. Duruma vaziyet etmeye Ermenistan başlayacaklarını düşünüyorum. Nasıl bilemem; ama Türkiye’nin burada devreye girip ,havzadaki ağırlığını arttıracak bir inisyatif alması en doğrusu olacaktir.

Diğer taraftan, Türkiye’nin Türkistan havzasında da eksilten bir sürecin işlemekte olduğunu düşünüyorum. Orta Asya Türk devletlerinin başkanlarının Washington’a dâvet edilerek ABD çizgisine çekilmek istendiğini ve bunda da hayli yol alındığını gördük. Burada da Türkiye hiç akla gelmedi. Çok şaşırtıcı değil mi? ABD açısından bakıldığında bunu kötücül, kasıtlı düşüncelerle yaptıklarını düşünmüyorum. Sâdece Türkiye’yi işlevsiz gördükleri kanaatindeyim. Ama Kafkasya’daki ortağı İsrâil için aynı şeyi söylemem tabiî ki mümkün değil. Türkiye’nin burada da devreye girip ,birebir markajla Türk devletleriyle, lojistik bağlantılar üzerinden olan irtibatlarını kuvvetlendirmesi gerekiyor.

Nihâyette Orta Doğu’ya ve bilhassa Doğu Akdeniz’e bakalım. Evet burada Türkiye’ye biçilen bir rol var. Trump ve Barrack’ın en akortlu oldukları mevzû bu. Havzanın ilk bacağında, yâni Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin varlık göstermesi istenmiyor. İsrâil’in istediği tam da bu. GKRY ve Yunanistan üzerinden tam bir İsrâil ablukasına mâruz bırakılmak istendiğimizi görmek gerekiyor. Türkiye’nin proaktif düzlemde bunu kırması çok ,ama çok mühim. Diğer bacakta, çok berrak görülüyor ki ABD, Türkiye’yi Körfez Araplığı ile eşgüdüm içinde İsrâil merkezli bir yapılanmaya bağlamak istiyor. Burada kullanabileceğimiz çatlak, bizzat bir Pax Trumpa peşinde olan ABD ile istikrarsız bir Ortadoğu’da ısrar eden maksimalist İsrâil’in arasındaki çatlaktan başkası değil. İsrâil ile Türkiye, hem Sûriye’de hem Gazze’de tam bir kutuplaşma içinde. Diğer taraftan Türkiye’nin iştirakı olmadan Pax Trumpa hedefinin işlemesi pek de mümkün görünmüyor. Trump’ın en fazla zorlandığı yerlerden birisi de burası. ABD, bir anda herşeyden vazgeçecek derecede esnek olan Trump’ın pragmatizmi ile Pentagon/Centcom tarafından tâkip edilen İsrâil ağırlıklı katılığı arasında sıkışmış görünüyor. Pentagon/Cenrcom tarafı kazanırsa işimizin hayli zora gireceğini görmek zor olmasa gerekir. Türkiye gibi iknâ edilemeyen diğer bir güç de Suudî Arabistan. Dolayısıyla İsrâil’e karşı bu iki devletin müşterek bir hat oluşturması son derecede mühim görünüyor.

Hâsılı bu stratejik metin Türkiye açısından hayli sorunlu görünüyor. Çok ciddî bir muhasara altına alınmak istendiğimizi görmemiz lâzım. En nihâyetinde belki de iş dramatik bir hurûc icâp ettiriyor. İnşaallah buna lüzum kalmaz..