‘Sır’ ve ‘nur’ Ali Saydam

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı İran’a yönelik saldırıların ardından bölgeyi ateş topuna çeviren savaş… Sadece binaları değil, küresel dengeleri, ekonomiyi ve en önemlisi de insanlığın geleceğine dair umutlarını kökünden sarsan bombalar… Hırsın, intikamın ve kontrolsüz gücün yarattığı yıkımla masadan kalkılan, sonuç çıkmayan ateşkes görüşmeleri… Anlaşmayla sonuçlanması umutla beklenen ‘müzakere masası’nın sandalyelerinden birinde, sadece teknik veriyle değil, insanlık ve hikmet pusulasıyla

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı İran’a yönelik saldırıların ardından bölgeyi ateş topuna çeviren savaş… Sadece binaları değil, küresel dengeleri, ekonomiyi ve en önemlisi de insanlığın geleceğine dair umutlarını kökünden sarsan bombalar…

Hırsın, intikamın ve kontrolsüz gücün yarattığı yıkımla masadan kalkılan, sonuç çıkmayan ateşkes görüşmeleri…

Anlaşmayla sonuçlanması umutla beklenen ‘müzakere masası’nın sandalyelerinden birinde, sadece teknik veriyle değil,

insanlık

ve

hikmet

pusulasıyla hareket eden bir akıl otursaydı ne olurdu acaba? Başka bir deyişle

vicdana

da yer açılsaydı…

Mesela:

Millî İstihbarat Teşkilatı

(MİT)

Başkanı İbrahim Kalın

’ın sosyal medyada yankı bulan, felsefi derinliğiyle kalbe dokunan ‘reels’ videolarındaki bakış açısına sahip bir

CIA

Başkanı ya da ABD Dışişleri Bakanı, Başkan Yardımcısı masaya oturtsaydı...

İbrahim Kalın

usulü, dervişane ama stratejik düşünebilen, şahsiyetinin sükûneti odaya yayılan biri, bu görüşmeleri nereye taşırdı acaba?

Sayın Kalın bir videosunda diyor ki: “Yani yüce dağ isen üstündeki kardan gurur duy. Sen yüce dağ olmaya, yüce dağın üstünde bir yer edinmeye talipsen o zaman oranın kar, bora, fırtına, soğuk olmasına da hazırlıklı olacaksın. Mesela Âşık Veysel bunu o kadar güzel anlatır ki! ‘Ey gönül etme derdinden şikâyet. Yüce dağlar gurur duyar karından…” (https://url-shortener.me/L2BP)

Bahsedilen, “Yüce dağ olmaya talipsen, karına ve fırtınasına razı olacaksın” düsturu, bir barış masasının temel içeriği olabilir miydi?

Kalın

gibi biri, masadaki muhataplarına muhtemelen şunu söylerdi:

“Siz bölgesel güç, yani ‘

Yüce Dağ

’ olmaya talipseniz, bu coğrafyanın fırtınasına, bitmek bilmeyen sınavına da rıza göstereceksiniz. Şikâyet etmek, başkasını suçlamak yerine, o kârdan gurur duymayı; yani bu krizi insanlık yararına bir imkâna dönüştürmeyi bileceksiniz.”

Muhatabını

mağduriyet

ya da

saldırganlık

sarmalından çıkarıp,

sorumluluk

ve

vakar

zeminine davet eden

yönetimsel tutum

nasıl olurdu acaba?

Gelelim savaşın ve barış görüşmelerinin en kriz noktasına,

hırsa

... Kalın’ın devedikeni çiçeği hikâyesi, aslında uluslararası ilişkilerin en büyük ‘hastalığına’ ışık tutabilir. Çiçeğin güzelliğine hayran kalıp onu koparmaya çalışırken elleri kan içinde kalmak... Masada oturan güçler, coğrafyanın ‘çiçeklerine’ (kaynaklarına, topraklarına, kimliklerine) sahip olmak isterken hem kendi ellerini kana buluyor hem de o güzelliği paramparça etmiyorlar mı? (https://url-shortener.me/L29H)

İletişim dili

eksik olan, sadece sahip olmaya, hükmetmeye odaklanan akıl, sonunda elinde sadece ‘parçalanmış bir güzellik’ bulmaz mı? Arzu ettiğimiz türden bir

akıl

ve

ruh

, o masada olsaydı şunu fısıldardı: “Güzelliği koparmaya değil, yerinde yaşatmaya odaklanın. Aksi hâlde kazandığınızı sandığınız an, aslında her şeyi kaybettiğiniz andır.”

Kalın’ın çalıp söylediği “Hiç oldum” türküsünde; (https://url-shortener.me/L5I3) varlıktan vazgeçip hakikat karşısında

hiçliği

kabul edebilen, makam ve ünvanların gelip geçici olduğunu bilerek

emanetçiliğin

mütevazılığını taşıyan, bir diğer videosunda ise altını çizdiği o meşhur hakikat; aslında bugün Türkiye’nin dış politikasındaki

tarafsız ama dik duruşunun

da âdeta manifestosu niteliğinde: “Her imtihan bir imkân, her imkân bir imtihandır. Sizi öldürmeyen her darbe sizi daha da güçlü kılar.” ( https://url-shortener.me/L448 )

Ateşkes masasına bu perspektifle oturan akıl, muhataplarına şunu hatırlatacaktır: Yaşanan bu savaş ve yıkım, aslında her aktör için devasa bir

imtihan

... Eğer bu sınavdan; hırsınızdan arınıp, aklınızı, sabrınızı ve sebatınızı güçlendirerek çıkabilirseniz, bu felaket bir

barış imkânına

dönüşebilir.

Bu noktada, “Bir istihbarat başkanıyla âlimlik, felsefi bir derinlik nasıl bağdaşır? Biri ‘

sır

’ dünyası, diğeri ‘

nur

’ dünyası değil mi?” sorusu akla gelebilir.

Bu iki dünya, birbirini tamamlayan bir

iletişim

ve

stratejik akıl

sentezi olarak görülebilir.

Geleneğimize göre

söz

ile

duruş

(ya da ‘kāl’ ile ‘hâl’; bkz. 18 Nisan tarihli yazımız: https://tinyurl.com/2rzkmvy3) arasında uyum yoksa, samimiyet sorgulanabilir. Sözünü ettiğimiz videolardaki mesajlar,

Mana Yönetimi

dersi niteliğinde âdeta. İstihbarat; düşmanın hangi füzeye sahip olduğu bilgisinin ötesinde, düşmanın veya dostun zihninin nasıl çalıştığını, gönlünde neyin yattığını, hangi

kültürel kodlarla

hareket ettiğini

okuma sanatı

olarak da tanımlanabilir.

İbrahim Kalın düzeyi devlet adamlığı, masadaki muhataplarının zihin haritalarını sadece

teknik takip

ile değil,

kültürel

ve

ruhsal derinlik

ile okuyabilirdi. Çünkü gönlüne girilemeyen, kodları çözülemeyen bir coğrafyanın geleceğine yön vermek ne derece mümkün olabilir ki? Ancak, hitap ettiklerinin

ortak ruhi şekillenmesini

bilen, malumatfuruş değil, bilge bir istihbaratçı “Seni sadece izlemiyorum, seni ve dünyayı senden daha iyi anlıyorum” mesajını verebilir.

İşte o durumda; bugün sadece silahların susmasını değil, kalplerin ve zihinlerin esenliğini konuşuyor olabilirdik.

Türkiye’nin bölgede bir

güven adası

ve

vazgeçilmez arabulucu

olmasının temelinde belki de

Sayın Cumhurbaşkanı, Dışişleri Bakanı

ve Kalın’ın işaret ettikleri

davranış dili

ve de maruz kaldığı her darbeden, her bölgesel krizden inancını ve iradesini tahkim ederek çıkan, devletin bekası ve bölgenin istikrarı için imtihanları

imkâna

çeviren,

ruh

ve

maneviyatla

örülü Türk dış politikası yatıyordur.