PROF. DR. OSMAN MÜFTÜOĞLU Sarı serumların tehlikelerinin farkında mısınız?

Kış enfeksiyonları başlayınca aynı vaatler yeniden dolaşıma giriyor: “Bir serum taktıralım, hemen toparlanırsınız.” Halsizlik, ateş ve kırgınlık yaşayan insanlara, damarlarından verilecek bir karışım kurtuluş gibi sunuluyor. Sosyal medyadaki serum fotoğrafları da bu algıyı besliyor. Oysa damarınıza giren her madde tedavi değildir. Gereksiz uygulanan bir ilaç, iyileştirmek yerine zarar verebilir. Bazen bu zararın bedeli ağırdır.

"Sarı serum" standart içeriği bulunan tek bir ilaç değildir. Bu isim altında farklı karışımlar uygulanabilir. B ve C vitaminleri, ağrı kesiciler, bulantı gidericiler, mide asidini azaltan ilaçlar, magnezyum ve bazen antibiyotikler aynı torbaya eklenebilir. Sarı renk çoğunlukla B grubu vitaminlerden kaynaklanır.

SARI RENK, ŞİFA BELGESİ DEĞİLDİR
Bir sıvının sarı olması onu güçlü yapmaz. İçine beş ilaç konulması, beş kat yarar sağlayacağı anlamına gelmez. Her ilacın ayrı kullanım gerekçesi, dozu, yan etkisi ve etkileşimi vardır. Üstelik ilaçların aynı torbada karıştırılmaya uygun olması gerekir. Serum torbası, gelişigüzel ilaç doldurulacak bir kap değildir.

RAHATLAMAK, İYİLEŞMEKLE AYNI ŞEY DEĞİLDİR
Nezle ve grip çoğunlukla virüslerden kaynaklanır. Vitaminli serumların bu enfeksiyonları güvenilir biçimde kısalttığını, komplikasyonları önlediğini veya bağışıklığı hızla güçlendirdiğini gösteren yeterli bilimsel kanıt yoktur.
Ağrı kesiciyle kırgınlığınızın azalması, virüsün temizlendiği anlamına gelmez. Ateşinizin düşmesi, hastalığın bittiğini göstermez. Antibiyotik eklenmesi de gribi tedavi etmez; gereksiz antibiyotik, yan etki ve direnç sorununu büyütür.
"Geçen sefer taktırdım, düzeldim" sözü bilimsel kanıt değildir. Hastalık zaten düzelme dönemine girmiş olabilir. Geçici rahatlamayı mucize tedavi diye pazarlamak, insanları yanıltır.

VİTAMİN DİYE KÜÇÜMSEMEYİN: ANAFİLAKSİ GELİŞEBİLİR
Karışımdaki herhangi bir madde, yaşamı tehdit eden ağır alerjik reaksiyona neden olabilir. Tansiyon aniden düşebilir, solunum yolları daralabilir, bilinç bozulabilir. Dakikalar içinde acil müdahale gerekebilir. Daha önce sorunsuz uygulama yaptırmış olmanız, bir sonraki uygulamanın güvenli olacağını garanti etmez.
"İçinde yalnızca vitamin var" savunması bu riski ortadan kaldırmaz. Damar yolu enfeksiyonu, damar iltihabı, doz hatası ve ilaç etkileşimleri de mümkündür. Sıvının miktarı ve verilme hızı önemlidir. Özellikle kalp ve böbrek hastalarında gereksiz sıvı yükü ciddi sorun yaratabilir.
Acil müdahale donanımı bulunmayan bir yerde bu işlemi yaptırmak, komplikasyon geliştiğinde zaman kaybetmek demektir. Sağlık hizmeti, yalnızca damar yolu açabilmekten ibaret değildir.

ACİL SERVİS, SİPARİŞ ÜZERİNE SERUM TAKILAN YER DEĞİLDİR
"Nezleyim, gribim, ateşim var; serum istiyorum" yaklaşımı tıbben doğru değildir. Tedaviyi serum talebi değil, muayene ve hastanın ihtiyacı belirler. Ağızdan sıvı alabilen, belirgin sıvı kaybı olmayan, genel durumu iyi bir kişiye sırf hızlı toparlansın diye damar yolu açmak çoğu zaman gereksizdir.
Ancak nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç değişikliği veya ciddi susuzluk belirtileri varsa acil değerlendirme gerekir. Risk grubundaki kişiler de erken hekim görüşü almalıdır. Gerektiğinde antiviral tedavi veya damar içi sıvı uygulanması ayrı bir konudur. Eleştirilen, gerekli tedavi değil; gereksiz işlemin alışkanlığa dönüştürülmesidir.

HASTALIK KAYGISI TİCARİ FIRSAT DEĞİLDİR
İnsanların işe yetişme baskısını, yorgunluğunu ve hastalık korkusunu "atom", "enerji", "bağışıklık" etiketleriyle pazarlamak kabul edilemez. Bir işlemin ücretli sunulması, popüler olması veya sağlık çalışanı tarafından yapılması, tıbbi gerekliliğinin kanıtı değildir.
Sağlık çalışanının görevi her talebi yerine getirmek değildir. Gereksiz uygulamaya hayır demek, nedenini açıklamak ve güvenli seçeneği sunmak mesleki sorumluluktur.
Damarınıza ne verildiğini, neden verildiğini sorun. Serum istemek yerine doğru değerlendirme isteyin. Çünkü gereksiz bir serumun faydası belirsizken, zararı gerçek olabilir.