OSMAN MÜFTÜOĞLU Ramazanda sona yaklaşırken…

Ramazan'ın son günlerine yaklaşırken vücudumuz da zihnimiz de ilginç bir uyum sürecinden geçmiş olur. İlk günlerde zor gelen açlık ve susuzluk hissi artık daha kolay yönetilir. Çünkü bedenimiz bu yeni ritme uyum sağlamıştır. Metabolizma hızını ayarlamış, enerji kullanımını yeniden düzenlemiş, hatta bazı hücresel temizlik mekanizmalarını daha aktif hâle getirmiştir.

METABOLİK UYUM

Oruç günleri boyunca vücut enerji kullanımında küçük ama önemli bir değişim yapar. İlk saatlerde glikojen depoları kullanılır. Daha sonra yağ yakımı artmaya başlar. Bu süreç, metabolizmanın esnekliğini artıran bir tür "metabolik eğitim" gibi çalışabilir.

Stanford ve Mayo Clinic'te yapılan bazı çalışmalar, aralıklı açlık ve benzeri beslenme modellerinin insülin duyarlılığını iyileştirebildiğini, inflamasyonu azaltabildiğini ve metabolik dengeyi destekleyebildiğini gösteriyor.

Yani Ramazan sadece bir ibadet zamanı değil, aynı zamanda metabolizma için de dikkat çekici bir adaptasyon dönemidir.

OTOFAJİ

Uzun süreli açlık dönemleri hücrelerde "otofaji" adı verilen bir temizlik mekanizmasını da tetikleyebilir. Bu süreçte hücreler hasarlı proteinleri ve eski parçaları parçalayarak adeta iç temizlik yapar.

Harvard ve Tokyo Üniversitesi'nden gelen araştırmalar, bu mekanizmanın yaşlanma biyolojisi açısından önemli olduğunu gösteriyor.

Elbette Ramazan orucu klasik laboratuvar açlık modellerinden farklıdır. Ama yine de metabolik sistem üzerinde bir "yeniden ayarlama" etkisi oluşturabilir.

RUH VE BEYİN

Ramazan'ın bir başka önemli etkisi de zihinsel tarafta görülür. Yavaşlama, içe dönme, sabır ve farkındalık… Bunların hepsi modern psikolojinin "mental reset" dediği sürece oldukça benzer.

Yale Üniversitesi'nde yapılan bazı çalışmalar, düzenli içsel farkındalık ve ruhsal denge pratiklerinin stres hormonlarını azaltabildiğini ve zihinsel dayanıklılığı artırabildiğini gösteriyor.

Yani Ramazan yalnızca mideyi değil, zihni de dinlendiren bir dönem olabilir.

SON GÜNLERDE EN SIK YAPILAN HATALAR

Ramazan'ın sonuna yaklaşırken yapılan en büyük yanlış, dengeyi kaybetmektir. Özellikle iftar sofralarının giderek ağırlaşması, tatlıların artması ve gece uykusunun bozulması metabolik kazanımları hızla geri götürebilir.

Bazı kişiler son günlerde adeta "nasıl olsa bitiyor" duygusuna kapılıp ölçüyü kaçırır. Oysa tam da bu günlerde bedenin kurduğu yeni dengeyi korumak gerekir. Unutmamak gerekir ki Ramazan'ın sağlık açısından en değerli yönü ölçülülük ve dengedir.

BAYRAMA HAZIRLIK

Ramazan'ın son günleri sadece alışveriş yapmak, tatlı siparişi vermek ya da misafir listesi hazırlamak için değildir. Aynı zamanda bedeni ve zihni bayrama akıllıca hazırlamak için de iyi bir fırsattır.

Bayrama birkaç gün kala porsiyonları biraz daha dengeli tutmak, şerbetli tatlıları peş peşe sıralamamak, su tüketimini artırmak ve uyku saatlerini iyice dağıtmamak çok akıllıca olur. Çünkü birçok kişi bayramın daha ilk gününde mideyi sevindireyim derken bağırsakları, şekeri ve uykuyu şaşkına çevirir.

Bir başka önemli nokta da şudur: Uzun süredir belli bir ritme alışmış bedene bir anda sınırsız börek, tatlı, çikolata ve hamur işi yüklemek metabolizma açısından hiç de nazik bir davranış değildir. Bayram sabahına ani ve ağır bir yüklenmeyle girmek özellikle mide, bağırsak, tansiyon ve kan şekeri dengesi açısından sorun yaratabilir.

BAYRAMA AKILLI GEÇİŞ

Bayram sabahısında daha dengeli bir kahvaltı yapmak, tatlıyı gün içine yaymak, ziyaretler arasında kısa yürüyüşler eklemek ve özellikle yaş almış bireylerde tansiyon, şeker ve sindirim dengesini koruyacak ölçülü seçimler yapmak çok değerlidir.

Son günlerde hafif yürüyüşleri sürdürmek, mümkünse iftardan sonra kısa bir hareket rutini korumak, bayramda oluşabilecek ani kalori yükünü daha kolay yönetmeye yardım eder.

Aynı şekilde yeme hızını yavaşlatmak, lokmaları iyi çiğnemek ve "nasıl olsa bayram" diyerek her ikramı aynı anda mideye indirmemek gerekir. Bayram sofralarının en büyük riski çoğu zaman tatlının kendisi değil, ölçüsüzlüktür.

KÜÇÜK AMA DEĞERLİ ÖNERİLER

İftarı son günlerde de yavaş açmakta fayda vardır. Önce su, hurma ya da çorba ile başlamak sindirim sistemini rahatlatır.

İftardan sonra 20-30 dakikalık bir yürüyüş yapmak metabolizmayı dengelemeye yardımcı olur.

Tatlı tüketiminde ölçüyü korumak son günlerde özellikle önemlidir. Ramazan'ın son günleri şeker yüklemesi yapmak için değil, dengeyi sürdürmek için fırsattır.

Bayramdan bir iki gün önce uyku saatlerini biraz toparlamak da çok işe yarar. Çünkü bayram sabahları sadece misafir değil, bazen uykusuzluk da kapıyı erken çalar.

SONUÇ

Ramazan sona yaklaşırken aslında vücudumuz küçük bir biyolojik eğitimden geçmiş olur.

Metabolizma biraz daha esnek, zihin biraz daha sakin, irade biraz daha güçlü hâle gelir.

Belki de Ramazan'ın en değerli hediyesi tam da budur: bedenin ritmini yeniden hatırlaması.

Bayrama en iyi hazırlık da bu yeni ritmi tamamen bozmak değil, onu biraz daha zarif, biraz daha akıllı ve biraz daha ölçülü biçimde sürdürebilmektir.