OSMAN MÜFTÜOĞLU Aterosklerozda da mutlu sona yakınız

Uzun yıllardır tıbbın en büyük düşmanlarından biri aterosklerozdur.
Yani damar sertliği…
Kalp krizlerinin, felçlerin, ani ölümlerin ve hatta bazı demans türlerinin arkasındaki görünmez katil.
Ama artık bu eski düşmana karşı elimizde çok daha güçlü silahlar var. Peter Attia'nın değerlendirdiği yeni PCSK9 gen düzenleme çalışması, aterosklerozun biyolojisini kökten değiştirebilecek yeni bir dönemin kapısını aralıyor.

HİKÂYE KOLESTEROLLE DEĞİL APOB İLE İLGİLİ
Eskiden sadece LDL kolesterolü konuşuyorduk.
Bugün biliyoruz ki asıl mesele ApoB taşıyan parçacıklardır.
Ne kadar çok ApoB parçacığınız varsa damar duvarınıza o kadar fazla kolesterol taşınır.
Yıllar içinde bu birikim sessizce büyür.
Sonra bir sabah göğüs ağrısı, felç, stent, bypass ya da ani ölüm olarak karşımıza çıkabilir.

PCSK9 DEVRİMİ
PCSK9 adlı protein karaciğerde LDL reseptörlerini azaltır.
LDL reseptörleri azalınca kandaki LDL parçacıkları temizlenemez.
Bu nedenle PCSK9'u engelleyen tedaviler LDL'yi güçlü biçimde düşürür.
Evolocumab/Repatha çalışmasında LDL kolesterol yüzde 59 azaldı. Bu azalma, yaklaşık iki yıl içinde kalp krizi, felç, kardiyovasküler ölüm, anjina nedeniyle hastaneye yatış ve revaskülarizasyon riskini yüzde 15 düşürdü.
Daha da çarpıcısı şu:
PCSK9 geninde doğal koruyucu varyant taşıyan kişilerde LDL yaklaşık yüzde 28 daha düşük bulundu ve kalp krizi, kardiyovasküler ölüm ya da revaskülarizasyon riski yüzde 88 azaldı.
Bu, kardiyoloji tarihinin en etkileyici rakamlarından biridir.

TEK SEFERLİK TEDAVİ UMUDU
Şimdi sıra daha cesur bir yaklaşıma geldi.
VERVE-102 adlı gen düzenleme tedavisi, PCSK9 genini kalıcı olarak susturmayı hedefliyor.
Yani hastaya ömür boyu ilaç hatırlatmak yerine karaciğere şu mesaj veriliyor:
"Artık PCSK9 üretme."
İlk insan çalışmasında en yüksek dozda PCSK9 proteini yüzde 88 azaldı.
LDL kolesterol yüzde 62 düştü.
Mutlak LDL azalması 78 mg/dL'ye ulaştı.
Bu sonuçlar şimdilik erken ama heyecan verici.
Çünkü damar hastalıklarında en büyük mesele sadece kolesterolü düşürmek değil, bu düşüşü yıllar boyunca sürdürebilmektir.

LDL YILLARI NEDEN ÖNEMLİ?
Attia'nın yazısındaki en önemli kavramlardan biri "LDL yılları"dır.
Sigara için "paket-yıl" hesabı yaparız.
Damar için de artık "LDL-yıl" hesabı yapmalıyız.
LDL'niz ve ApoB'niz ne kadar yüksekse ve bu yük ne kadar uzun sürerse, damarınız o kadar fazla yorulur.
Bu nedenle 60 yaşında LDL'yi düşürmek iyidir.
Ama 30 yaşından itibaren düşük tutmak çok daha iyidir.
Kalp damar hastalığında asıl hedef, ömür boyu toplam ApoB maruziyetini azaltmaktır.

CHECK-FORWARD HEALTH NE DEMEK?
Yeni tıbbın mesajı şudur:
Kalp krizini bekleme.
Felci bekleme.
Stenti bekleme.
Damarın tıkanmasını bekleme.
Riskini erken ölç, biyolojini erken anla, ApoB'ni erken düşür, damar yaşını erken izle.
Ben buna "Check-Forward Health" diyorum.
Yani sadece bugünün check-up'ı değil, geleceğin hastalık riskini bugünden okuyan ileri sağlık yaklaşımı.
Bu yaklaşımda sadece total kolesterole bakmak yetmez.
ApoB'ye bakacağız.
Lp(a)'ya bakacağız.
hs-CRP'ye bakacağız.
Koroner kalsiyum skorunu değerlendireceğiz.
Gerektiğinde karotis plak yükünü, damar sertliğini, endotel fonksiyonunu ve AI destekli koroner BT analizlerini kullanacağız.
Çünkü ateroskleroz bir gecede oluşmaz.
Yılların sessiz birikimidir.

OSMAN HOCA NE DİYOR?
Benim kanaatim şu:
Ateroskleroz kader değildir.
Ama ihmal edilirse kader gibi davranır.
Bugün elimizde bu sessiz düşmanı erken fark edecek, izleyecek ve yavaşlatacak hatta bazı kişilerde geriletecek çok güçlü araçlar var.
Statinler var.
Ezetimib var.
PCSK9 inhibitörleri var.
Inclisiran var.
Yakında belki gen düzenleme tedavileri olacak.
Ama en büyük ilaç hâlâ erken farkındalıktır.
Bir de süreklilik…
Çünkü damar sağlığı "üç ay iyi bakayım sonra bırakayım" işi değildir.
Damarlar kampanya sevmez.
Damarlar istikrar sever.
ApoB'nizi erken ölçün.
LDL'nizi hafife almayın.
Lp(a)'nızı bir kez mutlaka öğrenin.
Tansiyonunuzu, kan şekerinizi, bel çevrenizi, uykunuzu, stresinizi ve hareketinizi ciddiye alın.
Kalbiniz size genellikle ilk mektubu yazmaz.
Bazen doğrudan icra gönderir.
Bu yüzden benim önerim açık:
Kalp krizini beklemeyin.
Damar yaşınızı öğrenin.
ApoB yükünüzü azaltın.
LDL yıllarınızı kısaltın.
Check-up değil, check-forward yapın.
Aterosklerozda mutlu sona gerçekten yakınız.
Ama o mutlu sona ulaşmak için önce biz kendi damarlarımızla barış imzalamalıyız.