İhbar tazminatı nedir, kimler alabilir? 2026 ihbar süresi ve tazminat hesaplama

İş hayatında sözleşmeler temelde "belirli süreli" ve "belirsiz süreli" olmak üzere iki farklı yapıya sahiptir. Belirli süreli sözleşmeler, anlaşılan tarihin gelmesiyle kendiliğinden sona ererken; çalışma hayatında en yaygın olan belirsiz süreli iş sözleşmelerinin iptal edilmesinin çok net yasal kuralları bulunmaktadır.

İş Kanunu'na göre, belirsiz süreli bir iş sözleşmesi sonlandırılmadan önce karşı tarafa mutlaka haber verilmesi gerekmektedir. Yasalar, sözleşmeyi kim bitiriyorsa, bildirimi de onun yapmasını zorunlu kılar. Bu bildirim kuralına uyulmaması durumunda ise devreye ihbar tazminatı girer.

İHBAR SÜRELERİ KAÇ GÜNDÜR? (KIDEME GÖRE BİLDİRİM ŞARTLARI)

İşten ayrılmadan veya işçi çıkartılmadan önce karşı tarafa verilmesi gereken haber süresi, çalışanın o iş yerindeki kıdemine (çalışma süresine) göre değişiklik göstermektedir. Tarafların uymak zorunda olduğu yasal bildirim süreleri şu şekildedir:

6 Aydan Az Çalışanlar İçin: Bildirimin yapılmasından itibaren 2 hafta sonra sözleşme feshedilmiş sayılır.

6 ay ile 1,5 yıl arası çalışanlar için: Bildirim süresi 4 haftadır.1,5 yıl ile 3 yıl arası çalışanlar için: Bildirim süresi 6 haftadır.3 yıldan fazla çalışanlar için: Bildirim süresi 8 hafta (yaklaşık 2 ay) olarak uygulanır.

İş Kanunu'nda belirlenen bu bildirim süreleri hiçbir şekilde azaltılamaz; ancak tarafların aralarında yapacağı iş sözleşmeleri ile bu süreler uzatılabilir.

EN ÇOK YAPILAN HATA: İŞÇİ DE İŞVERENE İHBAR TAZMİNATI ÖDEYEBİLİR!

Çalışma hayatında doğru bilinen en büyük yanlışlardan biri, ihbar tazminatının yalnızca işverenin bir yükümlülüğü olduğunun düşünülmesidir. Birçok çalışan, istifa edip işten ayrılırken ihbar sürelerine riayet etmeden işyerini terk etmektedir.

Oysa kanun çok açıktır: Sözleşmeyi fesheden taraf (ister işçi ister işveren olsun), bildirim süresine ait ücret tutarındaki ihbar tazminatını karşı tarafa ödemek zorundadır. Yani, ihbar süresini beklemeden aniden işi bırakan bir işçi, işverene ihbar tazminatı ödemekle yükümlüdür. Çalışanların mağdur olmamak ve cepten tazminat ödememek için kendi kıdemlerine uygun bildirim sürelerini bekleyerek işten ayrılmaları büyük önem taşır.

HANGİ DURUMLARDA İHBAR TAZMİNATI ÖDENMEZ? (HAKLI FESİH HALLERİ)

İşçi veya işveren, İş Kanunu'nda belirtilen "haklı nedenlerle" sözleşmeyi derhal feshederse, ihbar süresine uymak zorunda değildir. Haklı nedenle işi bırakan veya işçiyi çıkartan taraf, ihbar tazminatı ödemez. Ancak unutulmamalıdır ki; sözleşmeyi haklı sebeple kendi fesheden taraf, karşı taraftan da ihbar tazminatı talep edemez.

İŞÇİ AÇISINDAN HAKLI FESİH (DERHAL AYRILMA) SEBEPLERİ

İşçinin ihbar süresi beklemeden işten ayrılabileceği durumlar şunlardır:

Yapılan işin, çalışanın sağlığı veya yaşayışı için tehlike oluşturması.İşverenin veya çalışanın sürekli görüştüğü başka bir işçinin bulaşıcı ya da işle bağdaşmayan bir hastalığa yakalanması.İşverenin, çalışanın veya ailesinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranışlarda bulunması.İşçinin, işyerinde başka bir çalışan veya üçüncü kişiler tarafından cinsel tacize uğraması ve durumu işverene bildirmesine rağmen önlem alınmaması.İşçi maaşının zamanında ve eksiksiz olarak ödenmemesi.İşyerinde işin 1 haftadan fazla durmasına neden olacak zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması.İŞVEREN AÇISINDAN HAKLI FESİH (DERHAL ÇIKARMA) SEBEPLERİ

İşverenin ihbar tazminatı ödemeden işçiyi işten çıkarabileceği durumlar şunlar:

İşçinin kendi kastı, düzensiz yaşantısı veya alkol düşkünlüğü nedeniyle hastalanıp/engelli hale gelip; ardı ardına 3 iş günü veya bir ayda toplam 5 iş günü devamsızlık yapması.İşçinin hastalığının tedavisinin olmadığına ve çalışmasında sakınca bulunduğuna dair resmi rapor düzenlenmesi.Hastalık, kaza gibi durumlarda işçinin kesintisiz rapor süresinin, kendi ihbar süresini 6 hafta aşması.Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller: İşe girerken yalan beyanda bulunmak, işyerinde cinsel taciz, işe sarhoş/uyuşturucu madde etkisiyle gelmek, güveni kötüye kullanmak, hırsızlık.İşçinin mazeretsiz ve izinsiz olarak; ardı ardına 2 iş günü, bir ay içinde tatil gününden sonraki 2 iş günü veya bir ayda toplam 3 iş günü işe gelmemesi.ASKERLİK VE EMEKLİLİKTE İHBAR TAZMİNATI KURALI NEDİR?

Çalışanlar için en önemli istisnalardan biri askerlik ve emeklilik süreçleridir. İşçi, askerlik veya emeklilik gerekçesiyle işten ayrılıyorsa ihbar sürelerine uymak zorunda değildir ve işverene ihbar tazminatı ödemez.

Askerlik nedeniyle işten ayrılışlarda iş akdi kural olarak sona erer. Askerlik dönüşü aynı işyerinde devam edilecekse yeni bir sözleşme yapılması şarttır. Uzmanlar, yasal bir zorunluluk olmasa da askerlik dönüşü aynı işyerine dönmeyi planlayan çalışanların, işverenle önceden görüşüp haber vermesinin mesleki etik ve iş ilişkisi açısından daha doğru olacağını belirtmektedir.

İHBAR TAZMİNATI NASIL HESAPLANIR? NELER DAHİL EDİLİR?

İhbar tazminatı hesaplanırken sadece çalışanın çıplak (brüt) maaşı dikkate alınmaz. Kanuna göre, normal ücrete ek olarak işçiye sağlanan, para ile ölçülebilen tüm menfaatler de bu hesaba katılmak zorundadır.

Bu kapsamda; çalışana düzenli olarak verilen yemek, yol (ulaşım) ve yakacak yardımı gibi ödemeler de ihbar tazminatı hesaplamasına dahil edilerek ödeme tutarı belirlenir.

(Kaynak: HaberTürk)