Zamanın katmanlarına dokunun... ‘En mükemmel korunmuş Yunan polis örneği’

Assos Kazı Başkanı Prof. Dr. Nurettin Aslan anlatıyor

(Assos, 2017’de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı.)

Yabancıların 17 ve 18’inci yüzyıllarda antik kentlerimize ilgi duymasının başlıca sebebi İncil. Assos da İncil’de geçen bir yer. Filozof Aristotales de burada yaşamış, bir okul kurmuş. Batılı araştırmacıların uğrayıp hayran kaldığı Assos hakkında ‘En mükemmel korunmuş Yunan polis (kent) örneği’ denebilir. Hatta bir kaynakta ‘Doğa, sanat ve mimarlığın muhteşem uyumu’ şeklinde bahsediliyor. Sur duvarları etkileyici ama akropolisteki Athena Tapınağı daha da etkileyici; MÖ 530’larda yapılmış. Gelenler tapınağın kabartmalarına hayran oluyor, ne Mısır’a ne Yunan’a benziyor.

Ünlü Fransız araştırmacı Texier 1830’larda inceleyip çizimler yapıyor. Fransızlar 1864’te 2. Mahmut’tan izin alıp 13 tane frizi söküp götürüyor. Keserek buradan çıkarıyor ve Louvre’un duvarlarına yerleştiriyorlar.

1879’da Amerikalı iki genç mimar Dor düzenindeki tapınağı incelemek üzere geliyor ve hazırladıkları rapor büyük yankı uyandırıyor. 1881’de Amerikan Arkeoloji Enstitüsü, Osmanlı’dan izin alarak kazıya başlıyor ve 3 yıl sürüyor. 60’larda Amerikalılar yine başvuruyor ama izin alamıyorlar. 100 yıl dokunulmuyor.

1981’de yeniden başlayan kazıların başkanı 2025’e kadar Ümit Serdaroğlu. O dönemde buranın turizme açılması için çalışıyor. Tiyatroyu ve tapınağın sütunlarını ayağa kaldırıyorlar. Tiyatroda konserler organize ediyorlar. Oyuncu-yönetmen Hüseyin Katırcıoğlu da Assos Gösteri Sanatları Festivali düzenliyor ve buranın dünyada tanıtılması için çaba gösterenlerden biri.

Neden görmeli?

Assos paleolitik döneme kadar giden çok eski bir yerleşim yeri; şehirde yaşam MÖ 700’de başlıyor. Athena Tapınağı, Anadolu’daki ilk ve tek arkaik çağ dor mimari örneği. Meclis binası Anadolu’daki en erken meclis binası. Kare şeklinde ve ön avlusu yok. Tiyatro at nalı planlı; Anadolu’da hiçbir yere benzemiyor. Bugün ayakta kalan tapınak dışındaki bütün yapılar Helenistik.

Assos’ta her yaştan insan aradığı her şeyi bulabilir. Köy evleri arasında dolaşmak, yemek ve konaklamak için Behramkale güzel bir yer. Hemen yanımızdaki Kadırga Koyu deniz için harika bir seçenek. Bölgenin konumu nedeniyle kafanızı kaldırdığınızda Kaz Dağları, uçsuz bucaksız orman, diğer yanda masmavi sular... Oturup saatlerce manzarayı izleyebilirsiniz. İklimsel olarak nemli değildir, havası bakımından iyidir, rahat dolaşabilirsiniz.

Nasıl gezmeli?

Girişte akropolis var, Anadolu’daki arkaik dönemin tek dor tapınağının kalıntıları; güneşin batışını izlemek için harika bir nokta. Erken Osmanlı dönemine ait küçük bir hamam ve Bizans dönemine ait konutlar ve sarnıçlar da görebilirsiniz. Akropolisten iki rota söz konusu. Agoraya doğru yürünebilir. Bizim önerimiz akropolün batısından nekropole inilmesi. Orada MÖ 500 yılından taş döşeli bir cadde var. Etrafında lahitlerin olduğu bir yol. Yolun sonunda kentin surları ve ana kapısı... Kapının etrafındaki 13,8 metre yüksekliğindeki iki kule hâlâ sağlam. Kulenin arkasında erken Bizans dönemine ait bir han var; şapeli, atölyeleri, fırını görülebiliyor. 

Agora girişi, kentin denize bakan yüzünde. Kurucuları planlarken kentin deniz tarafından görünmesi için bütün görkemli yapıları yamaca bir çizgi halinde yerleştirmişler. Agoranın iki tarafında iki katlı stoalar (galeri) var. Meclis binası kısmen ayakta. Arkasında kentin ileri gelenlerinden birinin yaptırdığı anıt mezarı görebilirsiniz. Buradan batı girişine doğru yürürseniz Bizans döneminde ‘piskoposun evi’ dediğimiz alanla karşılaşırsınız. Yamaçta bir tiyatro mevcut, burada zaman zaman konserler yapılıyor. Sonra kilise ve evleri görüp batı kapısından çıkabilirler.

Assos’ta yaşam MÖ 700’de başlıyor ve kesintisiz olarak bugün Behramkale Köyü’yle devam ediyor. Ören yeri girişinde erken Osmanlı döneminin nadir camilerinden 14’üncü yüzyılda yapılmış Hüdavendigâr Camisi’ni de ziyaret edin. Alanda aynı dönemden bir hamam da var. Ayrıca antik kentin dışında Selçuklu izleri taşıyan Osmanlı taş köprüsünü görebilirsiniz. Burayı gezmek için en iyi dönem sonbahar ve ilkbahar.

Hürriyet Seyahat Sonbahar dergisini (0549) 743 46 61 WhatsApp hattından ya da demirorenyayinlari.com’dan kargo ücreti ödemeden sipariş verebilirsiniz.