YAVUZ DONAT Özal’ın mezarına toprak... Buhara’dan

Müslüman dünyasında "Kubbetü'l İslam" diye bilinen şehir: "İslam'ın Kubbesi."
Orta Asya'nın bilim ve din merkezi... İbn-i Sina gibi pek çok bilim ve din insanının yetiştiği... Veya yaşadığı bir kültür merkezi. Tam bir müze şehir.

2 bin 500 yılın üzerinde tarihi derinlik... Camiler, medreseler, tarihi eserler korunmuş.
Şehrin tarihi merkezi, UNESCO Dünya Mirası listesinde... Koruma altında.
Turgut Özal ölümünden birkaç gün önce Buhara'daydı.

***

KADERE BAK

Cumhurbaşkanı Özal'ın son seyahati... 4-15 Nisan 1993.
Kazakistan... Özbekistan... Türkmenistan... Kırgızistan... Ve Azerbaycan.
Özbekistan'da... Semerkand ve Buhara'ya da gitti.
Gerisini... Özal'ın yakın dostu Zeynel Abidin Erdem'den dinleyelim:

Turgut Bey, Bahaeddin Nakşibend'in türbesini ziyaret ederken... Mezarında Fatiha okurken... Çok ama çok duygulandı.
Bir söz vardır... Dokunsan ağlayacak diye... Tam o durumdaydı.
Bu sırada gazeteci Servet Kabaklı, türbenin bahçesinden toprak almaya başladı... Turgut Bey sordu: Servet, ne yapıyorsun?
Kabaklı'nın yanıtı: Efendim, muhtereme annenizin Nakşibendi yoluna bağlı olduğunu biliyorum... Bu türbeden aldığım toprağı Türkiye'ye dönünce annenizin mezarına serpeceğim.
Turgut Özal... Sanki içine doğmuş gibi... "Servet, toprağı biraz fazla al, bana da lazım olacak" dedi.
Özal'ın bu sözleri hepimizi duygulandırdı... Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov'u da.
Kadere bak... Turgut Özal, Orta Asya seyahatinden döndükten iki gün sonra... Sizlere ömür... 17 Nisan 1993.
Buhara'dan... Şah-ı Nakşi dergâhından getirilen toprak... Turgut Özal'ın da, annesi Hafize öğretmenin de mezarlarına serpildi.
Zeynel Abidin Erdem, 33 yıl önce yaşananları anlatırken... Ağlıyordu.

***

YARIM HAC NİYETİNE

Geçmişte... Orta Asya'dan, hac farizasına gidemeyenler, Buhara'ya gelirlermiş... Yarım hac niyetine.
Buhara'da... Bahaeddin Nakşibend'in mezarı var... Türbe... Külliye.
Günümüzde... En çok ziyaret edilen merkezlerden.

Nakşibendilik... 14. yüzyılda doğan ve adını kurucusu Bahaeddin Nakşibend'den alan bir İslam tasavvuf yolu.
Farsça... Nakş-bend sözü... "Nakış nakış işleyen, süsleyen" anlamında.
Merhum Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın annesi Hafize Hanım, babası Mehmet Bey... Bahaeddin Nakşibend'in yolundalardı.
Özal da... Nakşibendiliğe ilgi duyardı.

***

ALTIN ÖĞÜTLER

Hoca Bahaeddin Nakşibend'in külliyesinde... Kabre giden yolda... Duvar yazıları var:
Özbekçe ve İngilizce.

Bizim yolumuz diyalogdur, iyi işler ancak karşılıklı iletişimde bulunur, yalnızlıkta değil.
İnsanların zorluk çekmesine izin vermeyin, hayatlarını kolaylaştırın.
Açgözlülüğünü örtmeden kimse Müslüman olamaz.
Kalbinizi Allah'a, ellerinizi ise işe adayın.

***

'KİN GÜTME... GIYBET YAPMA'

Külliyenin değişik yerlerinde... Duvarlarda... Şah-ı Nakşi'den o kadar çok söz var ki.
Örneğin:
"İyilikle anılmayı yaşamaktan daha değerli bil."
Bir başka söz:
"Güçlü olduğun zamanlarda kin gütme."
Ve... Son bir söz:
"İnsanların yüzlerine karşı söyleyemeyeceğin sözleri arkasından söyleme."

***

HAKİKATE GİDEN YOL

Özbek mihmandarımız Doçent Maksut Gülman, Bahaeddin Nakşibend külliyesini gezerken dedi ki:
"Hocamızın yolu hakikate giden yoldur... Şah-ı Nakşibend yolu uzlaşı, diyalog ve hoşgörü yoludur. Hocamız diyor ki:
İç dünyandaki çatışmaları çöz... Nefsini terbiye et... Bunlar dışarıya barış olarak yansıyacaktır.
Gönül diliyle konuş... Hep kendini haklı görme.
Mütevazı olmak büyük bir kazançtır... Kimseye tepeden bakma.
Seni engelleyen perde kendi nefsindir... Yolun kendisinde bir engel yok... Dolayısıyla kendi engelin yine sensin.

***

'HALK VE HAK'

Bahaeddin Nakşibend külliyesi kalabalıktı... Değişik ülkelerden ziyaretçi vardı... Komşu ülkelerden... Avrupa'dan... Mısır'dan.
Aralarına girdik... Sohbet ettik.
Türkmenistan'dan Nigina ve Gulshat kardeşler.

Şah-ı Nakşi'nin 14. yüzyıldaki tasavvuf akımı Hindistan'a, Ortadoğu'ya, Kafkaslar'a, Balkanlar'a... Ve Anadolu'ya... Geniş bir coğrafyaya uzanmış.
Temel felsefe... "Halk için hakla beraber olmak."
Felsefe... Oldukça derin:
Kalbini kötü huylardan temizle... Güzel ahlakla süsle.
Kalp gaflete düştüğünde hemen toparlan.
Kalbini kötü düşüncelerden ve vesveselerden muhafaza et.

***

İMAM MÂTÜRÎDÎ

Buhara'ya gelmeden önce... Semerkand'da... İmam Mâtürîdî Türbesi'ni ziyaret ettik... Burada da farklı ülkelerden ziyaretçiler vardı.
Felsefesi... Özetle.
İslamiyet'in öğrenilmesinde iki temel araç var.
Biri nakil (Kuran ve hadisler) diğeri ise akıl.
Dokuzuncu yüzyılda yaşamış olan Mâtürîdî'nin kitabını alan... Külliyesini gezen çok.

***

PİLAV YEMEDEN DÖNME

Özbekistan... Halkın yüzde 85'i Özbekçe konuşuyor... Bu demektir ki, Türkçe konuşan çok... TV dizileri sayesinde. İslam, en yaygın din... Yüzde 5 ile Rus Ortodoksluğu takip ediyor.
Ülke genç işgücüne ve doğal kaynaklara sahip.
Altın rezervleri bakımından dünyada dördüncü... Altın üretiminde ise yedinci sırada. Doğalgaz üretiminde dünyanın ilk 11 ülkesi arasında.
Dünyada en çok pamuk üreten ülke.
Özbekistan'da... En fazla yenilen yemek... Özbek pilavı. O kadar çok çeşidi var ki:
Sade pilav... Bayram pilavı... Düğün pilavı... Yaz pilavı... Kış pilavı... Ayvalı pilav... Kuzu etli pilav... At etli pilav...

***

AKRABALAR ARASINDA

Çarşı pazar... Çölde yolculuk... Harzemşahlar'ın kurulduğu Harezm bölgesi... Müze şehir Hive... Oğuz Türklerinin diyarı... Selçuklular'ın, Sultan Alparslan'ın doğduğu yer.
Buralarda... Herkes bize akraba gözüyle baktı.
Evine davet eden o kadar çok ki... Anlatılamaz.
Yarın... Akrabalar diyarı Özbekistan'dan son notlar.