Yaşlanıyoruz yalnızlaşıyoruz Ayşe Keşir

Türkiye’de doğuşta beklenen yaşam süresi yükseldi. TÜİK, verilerine göre erkeklerde 75,5, kadınlarda ise 80,7 yıl oldu. Bu rakamlar, sağlık hizmetlerinin geliştiğini ve yaşam kalitesinin arttığını gösteriyor. Aynı zamanda, deneyim ve birikimin genç kuşaklara aktarılabilmesi için de önemli bir fırsat sunuyor. Dahası, yaşlı nüfusa yönelik ürün ve hizmetleri kapsayan ‘’gümüş ekonomi’’ yeni bir sektör olarak yükseliyor. Ne var ki, bu artışı sadece olumlu göstergeler ile açıklamak mümkün değil. Doğurganlık

Türkiye’de doğuşta beklenen yaşam süresi yükseldi. TÜİK, verilerine göre erkeklerde 75,5, kadınlarda ise 80,7 yıl oldu. Bu rakamlar, sağlık hizmetlerinin geliştiğini ve yaşam kalitesinin arttığını gösteriyor. Aynı zamanda, deneyim ve birikimin genç kuşaklara aktarılabilmesi için de önemli bir fırsat sunuyor. Dahası, yaşlı nüfusa yönelik ürün ve hizmetleri kapsayan ‘’gümüş ekonomi’’ yeni bir sektör olarak yükseliyor.

Ne var ki, bu artışı sadece olumlu göstergeler ile açıklamak mümkün değil. Doğurganlık hızındaki keskin düşüş, ortanca yaşın yükselmesi, toplam nüfus içinde yaşlı oranının artma eğilimi, beraberinde demografik dengesizliği, üretimde azalmayı, bakım yükünü ve en önemlisi de yalnızlaşmayı getiriyor.

Milletçe hızla yaşlanıyor ve yalnızlaşıyoruz.

TEK KİŞİLİK HANELER NEDEN ARTIYOR?

TÜİK 2023 yılında yaptığı Yaşlı Profil Araştırması ve Mayıs 2025’te yayınladığı Aile İstatistikleri bir başka gerçeği daha ortaya koyuyor.

Ülkemizde tek kişilik hanelerin nüfusa oranı da hızla artıyor. Bunu sadece ‘’gençlerin yaşam tarzı değişikliği’’ olarak yorumlamak meseleyi fazlasıyla daraltmak olur.

TÜİK verilerine göre, 2024 yılında tek kişilik hane oranında en yüksek il %31,7 ile Gümüşhane. Onu, %29,8 ile Tunceli ve %29,7 ile Giresun izliyor.

Bu oranların, küçük Anadolu illerinde olması dikkat çekici. Tek kişilik hanelerdeki bu artış tercih değil, iç göçe bağlı olarak yalnız kalan, yalnız yaşayan yaşlı nüfusun artmasından kaynaklanıyor.

Kırsalda doğal ortamında, çocukları ve torunları ile sağlıklı bir şekilde yaşlanmak, çocuk bakımı ve kuşaklar arası kültürel aktarımı da kolaylaştırıyordu. Hızlı iç göç, şehirde yeni yaşam modeli oluşturamamak, çocuk bakımı gibi yaşlı bakımını da zorlaştırıyor, kültürel yozlaşmayı da hızlandırıyor.

YAŞLILAR NE İSTİYOR?

TÜİK’in 2023 yılı Yaşlı Profili Araştırması, ileri yaş dönemi beklentilerini de ortaya koyuyor. 65 üstü kişilerin ileri yaş dönemlerindeki yaşam tercihlerine baktığımızda;

Erkeklerin %55,7’si ‘evimde bakım hizmeti alırım’, %23,7’ise ‘oğlumun ya da kızımın yanında kalırım’ diyor. ‘Huzurevine giderim’ diyenlerin oranı ise sadece %6,4.

Kadınların ise; %48,8 ‘evimde bakım hizmeti alırım’, %34,8’i ‘oğlumun ya da kızımın yanında kalırım’ derken, sadece %4,1’i ‘huzurevinde kalırım’ diyor.

Özetle; erkeklerde %78,9 ve kadınlarda %83,6 ile ezici bir çoğunluk, evinde ya da çocuklarının yanında yaşlanmak istiyor. Yani, yalnız kalmak istemiyor.

MULTİDİSİPLİNER ÇALIŞMANIN ÖNEMİ

Bütün bu veriler bize aynı şeyi söylüyor, kesinlikle yaşlanıyoruz ve yalnızlaşıyoruz,

Bu durum, sadece büyükşehirlerin değil küçük Anadolu kentlerinin de ‘yaşlı dostu’ hizmetler açısından yeniden düşünülmesi gerektiğini gösteriyor. Yaşlılıkta huzur evi tercihi hayli düşük, insanların evinde ya da ailesinin yanında yaşlanma beklentisi açıkça görülüyor.

Diğer yandan bu tablo hem yaşlısına hem de çocuğuna bakmak durumunda kalan çiftlerin yükünü hafifletecek esnek, yenilikçi politikalar demek. Yeni dünyanın, şehir planlamasından, konut tiplerine kadar yeni bir şehircilik yapılanmasına ihtiyacı var. Hem yaşlısının yanında olmak hem de mahremiyetini korumak isteyenler tarafından, yan yana farklı metrekarelerde konut ihtiyacı sıklıkla dile geliyor.

Yatılı bakıma ihtiyacı olmasa da evinde veya çocukları yanında, yakınında kalan yaşlıların gündüzlü, güvenli sosyalleşme ihtiyacını karşılayacak mola merkezleri, gündüzlü bakım evleri geleceğin en önemli hizmet modellerinden olacak gibi.

Bugün belki farkında değiliz ama büyük bir sorumluluk kapımızda. Uygulanabilir politikaların üretilebilmesi için öncelikle toplum bilimcilerden şehir plancılarına, sağlık ve sosyal hizmet uzmanlarından psikologlara kadar pek çok disiplinin eşgüdümlü çalışmasına ve yeni model önerilerine ihtiyacımız var.

Çünkü mesele sadece yaşlanmak değil, mesele yalnızlaşmadan yaşlanmak.