Milyonlarca kişi Kasım ayında karanlığa uyanacak: 1 hafta sonra başlıyor Sözcü Gazetesi

Kasım ayının gelmesiyle birlikte Türkiye'de çalışanlar ve öğrenciler için sabah saatlerinde karanlıkta güne başlama dönemi yeniden öne çıkıyor. 2016 yılından bu yana sürdürülen kalıcı yaz saati uygulaması ve mevsimsel değişimler nedeniyle, özellikle batı illerinde saat 08.00 mesaisi için sabahın köründe, henüz güneş doğmadan yola çıkmak durumunda kalanların sayısı artış gösteriyor. Günlük yaşamı ve ulaşım maratonunu doğrudan etkileyen bu durumun insan vücudundaki biyolojik ritim üzerindeki etkileri ise bilimsel araştırmalara konu oluyor.

İSTANBUL'DA GÜNEŞ KASIM AYINDA DAHA GEÇ DOĞACAK

Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayımlanan vakit takvimine göre, İstanbul'da 28 Ekim'de saat 07.23'te doğan güneş, 3 Kasım itibarıyla 07.30'da doğmaya başlayacak. Kasım ayı boyunca günlerin kısalmaya devam etmesiyle birlikte sabah aydınlığı daha geç gerçekleşecek. Bu durum, Türkiye genelinde 08.00'de işbaşı yapan bir çalışanın veya derse yetişmeye çalışan bir öğrencinin, yol hazırlığı ve ulaşım süresi de eklendiğinde gece yarısını aratmayan bir karanlıkta sokakta olacağı anlamına geliyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı da resmî bilgilendirmelerinde, kalıcı yaz saati uygulamasının özellikle kasım-mart döneminde batı illerinde sabah saatlerinde karanlık etkisi oluşturduğunu ifade ediyor.

GÜN IŞIĞI EKSİKLİĞİ BEYNİN UYANMA SİNYALİNİ GECİKTİRİYOR

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) verilerine göre, insan vücudundaki biyolojik saat doğrudan ışık ve karanlık döngüsüne bağlı olarak çalışıyor. Sabah alınan doğal gün ışığı, beyne günün başladığına dair temel uyarıyı veriyor.

Sabah 08.00 mesaisi için gece saatlerini aratmayan bir karanlıkta uyanılıp yola çıkıldığında bu uyarının iletilmesi gecikebiliyor. Bu durum, bireylerde sabah sersemliğinin daha uzun sürmesine, uyanıklık seviyesinin düşmesine ve güne başlama sürecinin zorlaşmasına yol açabiliyor.

MELATONİN SALGINI VE UYKU DÜZENİ DEĞİŞEBİLİYOR

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) değerlendirmelerine göre, uyku ve uyanıklık dengesini sağlayan melatonin hormonu akşam saatlerinde yükselmeye başlayarak sabaha karşı en yüksek seviyesine ulaşıyor. Gün ışığı ise bu biyolojik saatin sıfırlanmasında kritik rol oynuyor.

Erken mesai saatleri nedeniyle sabah ışığına yeterince maruz kalınmaması, biyolojik saatin ileri saatlere kaymasına neden olabiliyor. Bunun sonucunda kişilerde akşamları uykuya dalma süresi uzayabiliyor ve sabah erken saatlerde uyanmak zorlaşabiliyor.

DİKKAT VE KONSANTRASYON SEVİYESİ ETKİLENEBİLİYOR

Sabah saatlerindeki karanlığın etkileri yalnızca uyku süreciyle sınırlı kalmıyor. Sabah 08.00'deki vardiyasına yetişmek için henüz gün ağarmadan yola düşen kişilerde, biyolojik saat ile toplumsal programların uyuşmaması gündüz uykululuğuna ve toplam uyku süresinin azalmasına yol açabiliyor.

Bununla birlikte araştırmacılar, karanlıkta uyanmanın her bireyde kesin olarak dikkat veya konsantrasyon kaybına yol açacağına dair tek tipleştirici bir kanıt bulunmadığına işaret ediyor.

BİLİMSEL KURULUŞLAR STANDART UYGULAMASINI ÖNERİYOR

Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, biyolojik saatin doğal gün ışığı döngüsüyle uyumlu çalışmasının önemini vurgulayarak mevsimsel saat değişikliklerinin kaldırılmasını ve kalıcı standart (kış) saat uygulamasına geçilmesini tavsiye ediyor. Bu tavsiyenin temel gerekçesini, sabah saatlerinde doğal ışık almanın biyolojik ritim açısından sunduğu yararlar oluşturuyor.

KARANLIK SABAHLARIN OLUMSUZ ETKİLERİNİ AZALTMA YÖNTEMLERİ

Uzman kuruluşlar, mevsimsel geçişlerde ve karanlık sabahlarda biyolojik ritmi korumak için şu yöntemleri öneriyor:

Işık Temasını Artırmak: Güneş doğduktan sonra dışarıda zaman geçirmek veya iç mekânlarda parlak ışık kullanmak.

Uyku Saatlerini Sabitlemek: Hafta sonları da dâhil olmak üzere yatış ve kalkış saatlerini korumak.

Mavi Işığı Sınırlamak: Akşam geç saatlerde televizyon, telefon ve bilgisayar ekranlarından yayılan yapay ışığa maruz kalmayı azaltmak.