Süper El Nino geliyor! Türkiye’yi nasıl etkileyecek? ‘Meteorolojik olarak çok önemli bir sinyal’

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi’nin (ECMWF) yayımladığı yeni iklim verileri, dünyanın tarihin en güçlü El Nino olaylarından biriyle karşı karşıya kalabileceğini ortaya koydu. Bilim insanlarına göre, gelişmekte olan bu El Nino’nun güçlenmesi halinde ‘süper El Nino’ seviyesine ulaşması ve küresel hava sistemlerini derinden etkilemesi mümkün.
Washington Post’ta yer alan habere göre, İklim bilimciler bu tür güçlü El Nino olaylarının dünya genelinde sıcaklık rekorlarına, aşırı hava olaylarının artmasına ve birçok bölgede ciddi kuraklık ya da sel felaketlerine yol açabileceği konusunda uyarıyor.
EL NİNO NEDİR VE NASIL OLUŞUR?

El Nino, tropikal Pasifik Okyanusu’nun ekvatoral kesiminde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan bir iklim olayı. Bu ısınma yalnızca bölgesel bir değişimle sınırlı kalmaz; atmosfer dolaşımını değiştirerek dünyanın farklı bölgelerindeki hava modellerini etkileyebilir.
Normal koşullarda Pasifik Okyanusu’nda doğudan batıya doğru esen rüzgârlar, sıcak suyun batı Pasifik’te birikmesine neden olur. Ancak El Nino dönemlerinde bu rüzgarlar zayıflar veya yön değiştirir. Bunun sonucunda sıcak su kütleleri doğuya doğru hareket eder ve Pasifik’in geniş bir bölümünde deniz yüzeyi sıcaklıkları yükselir.
YENİ TAHMİNLER GÜÇLÜ BİR EL NİNO’YA İŞARET EDİYOR
ECMWF’nin yayımladığı son model sonuçları, Pasifik Okyanusu’ndaki sıcaklık anomalilerinin hızla arttığını ve bu durumun güçlü bir El Nino’nun gelişmekte olabileceğine işaret ettiğini ortaya koydu.
İklim bilimci Daniel Swain, yaptığı değerlendirmede dikkat çekici ifadeler kullandı. Swain paylaşımında, “Tüm işaretler giderek daha güçlü, hatta çok güçlü bir El Nino olayına doğru gidildiğini gösteriyor” dedi.
Bilim insanları, Pasifik’te ölçülen rekor düzeyde güçlü batı rüzgarlarının, sıcak su kütlelerini doğuya taşıyarak El Nino’nun gelişimini hızlandırdığını belirtiyor. Bu süreç, geçmişte yaşanan büyük El Nino olaylarının başlangıç aşamalarına oldukça benzer özellikler gösteriyor.

'METEOROLOJİK OLARAK ÖNEMLİ BİR SİNYAL'

Bu durumu İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi Meteoroloji Uzmanı Dr. Güven Özdemir’e danıştığımda “El NiNo meteorolojik olarak önemli bir sinyal” dedi ve ekledi:

“Şu an küresel tablo Pasifik’te La Nina’nın zayıfladığını gösteriyor. Bazı iklim modelleri de güçlü El Nino sinyali vermeye başladı. Bu sistemin temel göstergesi ise NINO 3.4 endeksi. Bu endeks tropikal Pasifik Okyanusu’nun orta kısmındaki belirli bir bölgede deniz yüzeyi sıcaklığının normalden ne kadar farklı olduğunu ölçen bir iklim göstergesi. Bu endeks özellikle El Nino olaylarını takip etmek için kullanılıyor.”
KÜRESEL SICAKLIKLAR YENİDEN REKOR KIRABİLİR

Güçlü El Nino olaylarının en dikkat çekici sonuçlarından biri küresel sıcaklıkların hızla yükselmesi. Tarihsel kayıtlar incelendiğinde, en sıcak yılların çoğunun güçlü El Nino dönemleriyle çakıştığı görülüyor.
Washington Post’a konuşan İklim bilimci Zeke Hausfather, gelişmekte olan El Nino’nun küresel sıcaklıklar üzerindeki etkisine dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu:
“El Nino geliyor. Bu durum 2026 yılı için küresel sıcaklık tahminimizi yukarı çekecek. Ancak 2024’ün en sıcak yıl olma rekorunu geçmesi hâlâ kesin değil. Buna karşın 2027’nin kayıtlardaki en sıcak yıl olma ihtimali oldukça yükselmiş durumda.”
Bilim insanları, El Nino sırasında tropikal Pasifik’te biriken sıcaklığın atmosfere aktarılıp küresel hava dolaşımı aracılığıyla dünyanın farklı bölgelerine dağıldığını belirtiyor. Bu nedenle El Nino’nun sıcaklık üzerindeki etkisi genellikle olayın zirvesinden bir yıl sonra daha güçlü şekilde hissediliyor.

Dr. Güven Özdemir de sıcaklık rekorlarına dikkat çekerek, “Süper El Nino, küresel atmosfer dolaşımını değiştirebilir. Jet akımlarını kaydırabilir, en önemlisi de küresel sıcaklık rekorunu tetikler. Tarihte en büyük sıcak alanlardan biri 1997 ile 1998’de Süper El Nino sırasında oldu. Sıcaklık anomali açısından çok büyük bir alanı kapladı” dedi.

Dr. Güven Özdemir
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ETKİLERİ DAHA DA ARTIRABİLİR

Uzmanlara göre günümüzde yaşanan El Nino olayları, geçmişteki benzer olaylara kıyasla daha güçlü etkiler yaratma potansiyeline sahip. Bunun en önemli nedeni ise atmosferde artan sera gazı birikimi. ABD Savunma Bakanlığı’nda görev yapan meteorolog Eric Webb, bu durumu şu sözlerle açıklıyor:
“Atmosferdeki sera gazlarının artan yoğunluğu nedeniyle iklim sistemi, büyük bir El Nino sırasında açığa çıkan ısıyı eskisi kadar hızlı uzaklaştıramıyor. Bu nedenle her yeni güçlü El Nino, küresel sıcaklık tabanını biraz daha yukarı taşıyor.”
Bu nedenle 2026-2027 döneminde oluşabilecek süper El Nino’nun, 1982-83, 1997-98 ve 2015-16 yıllarında yaşanan güçlü olaylardan bile daha fazla ısı yayabileceği ifade ediliyor.

DÜNYANIN FARKLI BÖLGELERİNDE AŞIRI HAVA OLAYLARI ARTABİLİR

El Nino’nun etkileri dünya genelinde oldukça geniş bir coğrafyada hissedilebilir. Aynı ısınma kaynağı, farklı bölgelerde birbirinden tamamen farklı sonuçlar doğurabilir.
Bilim insanlarına göre olası etkiler arasında şunlar bulunuyor:
* Kuraklık riskinin artması
* Bazı bölgelerde aşırı yağış ve sel
* Sıcak hava dalgalarının daha sık görülmesi
* Tropikal fırtınaların dağılımında değişiklik
* Deniz buzunun azalması
Kuraklık riskinin artabileceği bölgeler arasında şunlar yer alıyor:
* Afrika’nın bazı bölgeleri
* Hindistan
* Endonezya
* Avustralya
* Karayipler
Uzmanlara göre uzun vadeli yağış tahminleri tropik bölgelerde daha yüksek doğruluk oranına sahip olsa da diğer bölgelerde tahmin belirsizliği daha fazla.

Geçmişte yaşanan 2015–2016 süper El Niño’su sırasında kuraklık özellikle şu ülkelerde büyük sorunlara yol açmıştı:
* Etiyopya
* Somali
* Haiti
* Orta Amerika ülkeleri
* Papua Yeni Gine
* Vietnam

SÜPER EL NİNO’NUN TÜRKİYE’YE ETKİSİ NASIL OLUR?

Ülkemizin iklimini belirleyen temel sistemlerin Atlantik jet akımı, Azor yüksek basıncı, Kuzey Atlantik Salınımı ve Sibirya yüksek basıncı olduğunu söyleyen Dr. Güven Özdemir, “El Nino Türkiye’yi dolaylı olarak etkiler. Ülkemiz için tipik El Nino eğilimleri Akdeniz havzasında çoğunlukla gerçekleşiyor. Ancak Süper bir El Nino ülkemizin iklimini belirleyen temel sistemlerin üzerinde negatif etkilere de neden olabilir” dedi. Uzman isim olası etkilere dair ise şu bilgileri paylaştı:

“İlkbahar ve yaz aylarında kuraklık riski artabilir, yağış miktarı normalin altında kalabilir, yaz aylarında yüksek sıcaklıklar daha sık görülebilir, orman yangını riski artabilir. Etki özellikle de Akdeniz ve Ege bölgelerinde daha belirgin olabilir.”

TAHMİNLER NE KADAR GÜVENİLİR?
Bilim insanları güçlü bir El Nino ihtimalinin arttığını kabul etse de kesin sonuçlar için henüz erken olduğunu belirtiyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), El Nino’nun gelişme ihtimalinin yüksek olduğunu ifade ediyor. Ancak olayın ne kadar güçlü olacağı konusunda farklı model sonuçları bulunuyor.
NOAA’da El Nino-Güney Salınımı tahminlerinden sorumlu baş bilim insanı Michelle L’Heureux, tahminlerin birden fazla model kullanılarak yapıldığını belirtti. L’Heureux şu değerlendirmeyi yaptı:
“Birçok farklı modeli incelediğimizde, olasılıkların zayıf bir La Nina’dan güçlü bir El Nino’ya kadar geniş bir aralıkta olduğunu görüyoruz.”
NOAA’nın Kuzey Amerika Çoklu Model Topluluğu sistemi de ECMWF ile benzer şekilde bu yıl güçlü bir El Nino ihtimalinin arttığını gösteriyor.
Uzmanlar ayrıca El Nino tahminlerinin ilkbahar aylarında daha belirsiz olabileceğine dikkat çekiyor. Bu durum meteorolojide “ilkbahar tahmin bariyeri” olarak biliniyor. Tarihte bazı yıllarda modeller güçlü El Nino öngörse de bu olaylar gerçekleşmemişti. Örneğin 2014 yılında modeller büyük bir El Nino öngörmesine rağmen olay beklenen güçte gerçekleşmemişti. Bu nedenle bilim insanları mevcut tahminlerin dikkatle izlenmesi gerektiğini belirtiyor.
Washington Post'un "Will there be a super El Niño later this year? He"re’s what that would mean." başlıklı haberinden faydalanılmıştır.