ÖZLEM DOĞANER Savaşın bir ayında küresel ekonomi nasıl sarsıldı?

İki-üç hafta uzun derken, savaş 34. güne ulaştı. Ve bu kısa süre, küresel ekonomi için adeta bir stres testi oldu. 28 Şubat'ta başlayan çatışmaların ardından piyasalarda oluşan tablo, savaşın artık sadece jeopolitik değil, doğrudan ekonomik bir kriz olduğunu gösteriyor. Bir ayda dünya borsalarından yaklaşık 14 trilyon dolar silindi. Küresel piyasa değeri 157.5 trilyon dolardan 143.5 trilyon dolara geriledi. Bu kayıp, birçok gelişmiş ülkenin yıllık milli gelirinden daha büyük. Yani savaşın maliyeti sadece cephede değil, küresel servette de yazılıyor.
Satış dalgası küreseldi. Güney Kore'de borsa yüzde 16 düşerken; Japonya, Almanya ve Fransa'da çift haneye yaklaşan kayıplar görüldü. ABD'de S&P 500, Nasdaq ve Dow Jones endeksleri yüzde 7-8 geriledi. Türkiye'de Borsa İstanbul da yaklaşık yüzde 7 değer kaybetti. Yatırımcı davranışı net: Riskten kaçış.
Bu psikolojinin en net göstergesi ise "korku endeksi" VIX oldu. Endeks yaklaşık yüzde 46 artarak 31 seviyesinin üzerine çıktı. Belirsizlik fiyatlanıyor, hem de agresif şekilde.
Tahvil piyasaları da bu dalgadan nasibini aldı. ABD 10 yıllık tahvil faizleri son ayların zirvesine çıkarken, Avrupa'da faizler 15 yılın en yüksek seviyelerini test etti. Bu, yatırımcıların güvenli liman arayışında bile temkinli olduğunu gösteriyor.
En sert etki ise enerji tarafında hissedildi. Brent petrolde yaklaşık yüzde 47, ham petrolde yüzde 48'i aşan yükseliş, arz endişelerini fiyatlara yansıttı. Avrupa Birliği yalnızca 30 günde fosil yakıt ithalatına 14 milyar euro ek ödeme yaptı. Gaz fiyatları yüzde 70, petrol fiyatları yüzde 60 arttı. Bu tablo, enflasyon riskini yeniden küresel gündemin merkezine taşıdı.
Bu nedenle piyasalar artık tek bir soruya odaklanmış durumda: Merkez bankaları faiz indirebilecek mi? Artan enerji maliyetleri ve yükselen enflasyon beklentileri, başta Fed olmak üzere büyük merkez bankalarının gevşeme planlarını öteleyeceği beklentisini güçlendiriyor.
İlginç bir ayrışma ise emtia tarafında yaşandı. Petrol yükselirken altın geriledi. Ons altında yüzde 14, gram altında yüzde 13 düşüş görüldü. Bu, yatırımcıların klasik güvenli liman refleksinin yerini nakit ve dolar talebine bıraktığını gösteriyor. Nitekim dolar endeksi de bu süreçte yaklaşık yüzde 2 yükseldi.
Savaşın ilk ayında ortaya çıkan tablo net: Daha pahalı enerji, daha yüksek faiz, daha düşük büyüme.
Sözün özü çatışmalar yarın sona erse bile bu etkinin hızla ortadan kalkması beklenmiyor. Çünkü enerji fiyatları ve tedarik zincirleri üzerindeki baskı, gecikmeli olarak ekonomilere yansımaya devam edecek.
Kısacası savaş, henüz bitmeden bile küresel ekonominin yönünü değiştirdi. Bundan sonrası, sadece savaşın süresine değil; Hürmüz Boğazı'nın ne zaman ve nasıl normalleşeceğine bağlı. Çünkü piyasa için gerçek barış, ancak enerji akışı normale döndüğünde başlayacak.