ÖZLEM DOĞANER Savaşın faturası: 20 günde 2 trilyon dolar

ABD-İsrail ile İran arasında yaşanan savaşın bilançosu her geçen gün ağırlaşıyor. Ortadoğu'ya yayılan savaş 20 günde küresel ekonomiye ağır bir fatura çıkardı. Üstelik bu fatura yalnızca görünen kısmıyla sınırlı değil.
Askeri harcamalar hızla yükseliyor. ABD'nin mühimmat ve operasyon giderleri yaklaşık 60 milyar dolara ulaşmış durumda. İsrail tarafında bu rakam 35 milyar dolar seviyesine çıkarken, İran'ın askeri ve mühimmat giderleri yaklaşık 25 milyar doları buluyor. Toplamda bakıldığında doğrudan hesaplanabilen maliyet 100 ila 200 milyar dolar aralığında.
Ancak asıl büyük hasar finansal piyasalarda yaşanıyor. Küresel borsalarda yaşanan sert satış dalgası, toplam kaybı 2 trilyon doların üzerine taşıdı. ABD'de S&P 500 endeksi son 20 günde yaklaşık %3 gerilerken, bu düşüş 1,4 trilyon dolarlık piyasa değerinin silinmesi anlamına geliyor. Avrupa'da ise tablo daha da çarpıcı. Stoxx 600 endeksindeki %6-7'lik düşüş, 500 ila 800 milyar dolarlık bir değer kaybına işaret ediyor.
Elbette borsalardaki kayıplar doğrudan ekonomik zarar anlamına gelmeyebilir. Ancak savaşın uzaması halinde bu düşüşlerin şirket bilançolarına yansıması kaçınılmaz. Daha düşük kârlılık, ertelenen yatırımlar ve zayıflayan büyüme… Zincirleme etki tam da burada başlıyor.
Öte yandan enerji cephesi en az savaş kadar kritik. Uluslararası kurumlara göre petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde kalıcı hale gelmesi, küresel ekonomi üzerinde yaklaşık 500 milyar dolarlık bir yük oluşturabilir.
Dahası, yüksek petrol fiyatı artık sadece gelişmekte olan ülkelerin sorunu değil. Avrupa ve ABD de bu dalgadan doğrudan etkileniyor. Petrolde kalıcı her 10 dolarlık artış, bu ekonomilerde enflasyonu yaklaşık %0,2 ile %0,4 arasında yukarı çekiyor, Türkiye'de etkisi ise %1'in üzerine çıkıyor.
Hatırlayalım… Aralık ayında ham petrol 56 dolar seviyesindeydi. Bugün ise bu seviyenin yaklaşık 40 dolar üzerindeyiz. Brent petrol ise 108 doları aştı. Bu yalnızca bir fiyat artışı değil, aynı zamanda küresel enflasyonun yeniden ateşlenme riski. Ve asıl soru şu: Eğer tansiyon düşmezse, bu maliyet nereye kadar tırmanacak? Çünkü görünen o ki bu savaşın en ağır bedelini yalnızca taraflar değil, tüm dünya ekonomisi ödeyecek.