Orta Çağ resimlerinde bebekler neden yaşlı insanlar gibi çiziliyor? Orta Çağ resimlerinin şaşırtan sırrı

Orta çağ ressamları bebek yüzü çizmeyi bilmiyor olabilir mi? Yoksa Orta Çağ Avrupa resminde bebeklerin yüz ifadeleri bize bir mesaj mı vermek istiyor? Bir müzede gezdiğinizi düşünün. Orta Çağ’a ait Meryem Ana ve bebek İsa tasvirlerine yakından bakmaya başladınız ve tuhaf bir şey fark ettiniz.

Hz. Meryem’in kucağındaki küçük bebeğin yüzü, bir bebekten çok bir yetişkin insan yüzüne benziyor. Bebeğin bakışları bir bebekte göremeyeceğimiz kadar belirgin hatlara sahip ve hatta yetişkin bir adama bakıyormuşsunuz hissi veriyor. Bu sadece size olmuyor, rahat olabilirsiniz.

Madonna and Child / Duccio di Buoninsegna (1290–1300)

Orta Çağ resminde ressamlar elbette bebek çizmeyi biliyordu. Bu çocuk yüzü tasvirleri ressamların yeteneklerinin kısıtlı olmasından değil resmin üzerinden felsefi bir düşüncenin beslenmesinden kaynaklanıyor. Orta Çağ’da ressamlar büyük oranda kilise için resim yapardı. Bu yüzden resimlerde zaten hep dini olaylar, dini figürler ve özellikle Hz. Meryem ile Hz. İsa peygamber yer alırdı.

Resimlerdeki bu figürlerin duruşu, yüz ifadesi, el hareketleri ve taşıdıkları nesnelerin hiçbiri tesadüf değildi. Hepsinin hem tarihi ve dini hem de felsefi bir temsiliyeti vardı ve görenlere bir mesaj aktarmak için kullanılıyordu.

BEBEK ASLINDA BEBEK DEĞİL

Orta Çağ resimlerinde, özellikle 12. ve 13. yüzyıllarda yapılan resimlerde Hz. Meryem'in bir taht gibi dimdik oturduğunu, resimde bebek olarak tasvir edilen Hz. İsa'nın da onun kucağında önden ve ciddi bir ifadeyle oturduğu görülür. Bu resimlerde Hz. İsa'nın, Tanrı’nın Oğlu olduğu fikri ve sahip olduğu ilahi bilgelik bu ciddi ifadeyle yansıtılmaktaydı. Bu bebek figürlerinin elinde çoğunlukla bir İncil olması da bu bilgeliğin sembolü kabul ediliyor.

Giotto / Ognissanti Maestà (1300–1305)

Bu fikrin resme yön vermesi sade yüz ifadesinde de gizli değil. Bebek figürlerin bebekçe hareketler değil de ilahi bir güç gibi kutsama işareti yapması da bu fikrin devamlılığını sağlar. Bu şekilde Hz. İsa'nın doğduğu andan itibaren ilahi bir güçle yaşadığını göstermeye çalışıyor.

Hatta bu bilgeliğin altını çizmek için 13. yüzyıl İtalyan sanatındaki bazı örneklerde, Hz. İsa'nın bebek figürlerine filozof giysileri giydirildiği, Hz. İsa'nın filozof giysileri giymiş bir bebek formunda insanları kutsadığını gösteren resimler de yapılmıştı.

BÜTÜN ORTA ÇAĞ BEBEKLERİ BÖYLE DEĞİLDİ

Ancak “Orta Çağ ressamları bütün bebekleri yaşlı insanlar gibi çiziyordu” demek doğru değil. Bu özellik daha çok bebek İsa’nın belirli Romanesk ve Bizans etkili tasvirlerinde görülüyordu. Aynı dönemde Meryem ile çocuğun başlarını birbirine yasladığı ve aralarındaki şefkatin öne çıkarıldığı ikon türleri de bulunuyordu. Bu eserlerde İsa’nın insani ve çocukça yönü daha belirgin hâle geliyordu.

Madonna and Child / Berlinghiero (1230s) RÖNESANS’LA BİRLİKTE BEBEKLER DEĞİŞTİ

Bu sert, ilahi ve bilge bebek tasvirleri Rönesans’la birlikte değişti. Rönesans dönemiyle birlikte insan bedeni, hareketler ve duygular daha yakından gözlemlendikçe resimlerdeki bebek formunda Hz. İsa tasvirleri de değişti. Bu sert ve bilge ifadeli bebekler giderek daha tombul, hareketli ve gerçek bir çocuk görünümüne dönüştü.