OPEC için sonun başlangıcı mı? BAE nin hamlesi ne anlama geliyor?

Birleşik Arap Emirlikleri, 'ulusal çıkarlarına' odaklanmak ve kendi yolunu çizmek amacıyla petrol üreticileri grubu OPEC'ten ayrılma kararı aldığını açıkladı. Bu adım OPEC ve OPEC üyesi ülkeler için büyük bir darbe olarak görülüyor ancak bazı analistler bunun tamamen sonu anlamına gelmeyeceğini öne sürüyor.

Financial Times'ın analizine göre Birleşik Arap Emirlikleri Salı günü OPEC'ten ayrılmayı planladığını açıkladığında brent petrol fiyatları yedinci gün üst üste yükseldi; ancak yatırımcılar, OPEC'in üçüncü büyük üreticisini ve en etkili üyelerinden birini kaybetmesinin sonuçlarından ziyade İran savaşındaki gelişmelere daha fazla önem verdi. Zira petrol fiyatlarındaki bu durgun tepki, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından kaynaklanan küresel krizin önemini yansıtıyor. Ancak bu aynı zamanda OPEC'in küresel petrol piyasalarındaki öneminin azalmasının da bir belirtisi olarak görülüyor.

"OPEC İÇİN SONUN BAŞLANGICI"

Financial Times'a konuşan enerji analisti olan Saul Kavonic "Bu, OPEC'in sonunun başlangıcı. Suudi Arabistan, OPEC'in geri kalanını bir arada tutmakta zorlanacak. Venezuela da dahil olmak üzere diğer üyelerin de aynı yolu izlediğini görebiliriz" diyerek OPEC'in geleceğinin pamuk ipliğine bağlı olduğunu belirtti.

1960 yılında, kaynaklarının yabancı petrol şirketleri tarafından kontrol edilmesine karşı çıkan ülkeler tarafından kurulan OPEC, 1973'ten sonra büyük bir güç haline geldi ve bu durum küresel piyasalar için oldukça kritik sonuçlar doğurdu. Ancak son yıllarda, özellikle ABD olmak üzere diğer ülkelerin petrol üretimini artırmasıyla etkisi azaldı. Birleşik Arap Emirlikleri hariç tutulduğunda, OPEC geçen yıl dünya petrolünün yaklaşık dörtte birini üretti; bu oran, kontrolünün zirve noktasında yaklaşık yarısı kadardı. 2016'da OPEC+ ittifakı adı altında grubun 10 ülkeye daha genişlemesi, etkisini bir miktar artırdı. Ancak üretim sınırlarına düzensiz uyulması ve piyasaya varil ekleme veya çıkarma konusunda sınırlı yetkiye sahip olunması, grubun kararlarının etkisini azalttı.

Tüm bunlarla beraber dünyanın petrolünün beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın İran tarafından kontrol altına alınması, OPEC'in piyasayı kontrol etme yeteneğine bir darbe daha vurdu. OPEC'in petrol üretiminin yarısından fazlası Suudi Arabistan, Irak ve Kuveyt'ten geliyor. Tahran, bu akışların çoğunu anında durdurabileceğini gösterdi.

Bu kararda BAE ve Suudi Arabistan'ın arasındaki siyasi gerilim ve üretim kapasitesi meselesindeki tartışmaları da es geçmemek gerekiyor.

BAE ÜRETİM KAPASİTESİNİ 5 MİLYON VARİLE ÇIKARMAYI HEDEFLİYOR

Abu Dabi'nin petrol üretim kapasitesini günde 3 milyon varilden 5 milyon varile çıkarmayı hedeflemesinden bu yana, neredeyse on yıldır BAE ile Suudi Arabistan bir çatışma halinde. Başlangıçta 2030 yılı için belirlenen bu hedef daha sonra 2027 yılına revize edildi.

Birleşik Arap Emirlikleri'nin petrol üretim kapasitesi arttıkça, daha büyük bir OPEC kotasına ihtiyaç duydu. Suudi Arabistan başlangıçta bu adıma karşı çıktı çünkü; komşusunun petrol üreticisi olarak artan öneminden ve grubun petrol fiyatlarını etkilemek için kullandığı ana aracın sulandırılmasından endişe ediyordu. Ancak 2021'de Abu Dabi, ayrılma tehdidinde bulunarak OPEC'in toplam üretiminden daha büyük bir pay almayı başardı. O zamandan beri de, üzerinde anlaşılan limitlerin üzerinde petrol pompaladığı yönünde tekrar tekrar suçlamalarla karşı karşıya kaldılar.

Grafik: Financial Times SUUDİ ARABİSTAN'DAN 'ETKİ YARATMAZ' MESAJI

Suudi hükümetine yakın kişiler ise yaptığı ancak daha sonra sildiği mesaj ile bu hamlenin 'önemsiz' olduğunu ifade etti.

Suudi Arabistan'ın eski kıdemli petrol danışmanı Mohammad al-Sabban, X'te yaptığı açıklamada, "BAE'nin ayrılması küresel petrol piyasaları üzerinde fazla bir etki yaratmayacak, çünkü üretim kotalarını her zaman aşmıştır ve hala aşmaktadır. Her zaman 'yaramaz çocuk' olmuştur." dedi ancak bu paylaşımı daha sonra sildi.

"PETROL FİYATLARI ÜZERİNDE İLERDE BASKI OLUŞTURABİLİR"

Financial Times'a konuşan UBS analistlerine göre, BAE'nin OPEC'ten ayrılmasının kısa vadede petrol fiyatlarını etkilemesi olası olmasa da, uzun vadede BAE'nin daha fazla üretim yapabileceği göz önüne alındığında, petrol fiyatları üzerinde baskı oluşturması muhtemel.

Kimi uzmanlara göre ise Birleşik Arap Emirlikleri'nin ayrılması, Suudi Arabistan'ın gücünü pekiştirmesine olanak sağlayacağı için OPEC karar alma süreçlerini kolaylaştırabilir. Ancak bu durum, krallığın politika yapıcılarının OPEC'in kısıtlamalarını uygulama yükünün tamamını üstlenip üstlenemeyeceklerini sorgulamalarına da yol açması muhtemel.

Bazı analistler BAE'nin bu hamleden pişman olacağına inanıyor. Rapidan'ın kurucusu Bob McNally, "İleride BAE'nin kararını yeniden gözden geçirmesi beni şaşırtmazdı" diyerek, piyasanın dikkatli bir şekilde yönetilmemesi durumunda, özellikle ham petrol fazlalığı olması halinde petrol fiyatlarının son derece değişken hale gelebileceğini belirtti.

Yaşanan gelişmelere ek olarak, Körfez'deki çatışmaların sona ermesi durumunda yeni normalin ne olacağına çok şey bağlı olacak. Ancak kesin olan bir şey var ki petrol piyasalarında dengeler de ittifaklar da hiç olmadığı kadar pamuk ipliğine bağlı...