O işçilerin kıdem tazminat hakkı var mıdır? Sosyal Güvenlik Haberleri

İş hukukunda üç ayrı iş kanunu vardır. Bunların başında 4857 Sayılı İş Kanunu gelir. Çalışanların büyük kısmı İş Kanununa tabidir. Gazete, televizyon, ajans ve dergi çalışanları 5953 Sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanuna tabidir. Denizlerde, göllerde ve akarsularda Türk Bayrağı taşıyan 100 ve daha yukarı grostonluk gemilerde çalışanlar ise 854 Sayılı Deniz İş Kanunu kapsamındadır. Bu üç kanun kapsamında yer almayan işçiler hakkında ise Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

İşçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumlulukları bu kanunlarda düzenlenmiştir. Yıllık ücretli izin, çalışma süresi, fazla çalışma, kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı gibi haklar konusunda kanunlar arasında farklar bulunmaktadır.

İş Kanunu ve diğer iki kanun kapsamında yer almayan işçiler hak ve sorumluluklar bakımından Türk Borçlar Kanununa tabidirler. İş Kanunu hükümlerinin uygulanamayacağı işler ve iş ilişkileri şöyle:

Deniz ve hava taşıma işleri,

Elli ve daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerleri veya işletmeler,

Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri,

Bir ailenin üyeleri ve 3’üncü dereceye kadar hısımları arasında dışarıdan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işler,

Ev hizmetleri,

Çıraklar,

Sporcular,

Rehabilite edilenler,

Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu uyarınca üç kişinin çalıştığı işyerleri.

Ancak, kıyılarda veya liman ve iskelelerde yapılan yükleme ve boşaltma işleri, havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler, tarım sanatları ile tarım aletleri, makine ve parçalarının yapıldığı atölye ve fabrikalarda görülen işler, tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri, halkın faydalanmasına açık veya iş yerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işleri, Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan, denizlerde çalışan su ürünleri üreticileri ile ilgili işler İş Kanunu hükümlerine tabidir.

Okurlardan, temizlikçi, çocuk bakıcısı, bahçıvan gibi kişilerin hangi kanuna tabi olduğu, kıdem tazminatı haklarının bulunup bulunmadığı konusunda çok sık soru geliyor. Saydığımız bu kişiler Borçlar Kanununa tabidir. Yargıtay, hasta bakan kişileri ise İş Kanunu kapsamında kabul ediyor.

BORÇLAR KANUNUNA TABİ İŞÇİ KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?

Peki, Borçlar Kanununa tabi işçi ile diğer işçilerin hakları arasında ne fark vardır? En önemli fark kıdem tazminatı konusundadır. İş Kanunu, Basın İş Kanunu ve Deniz İş Kanununa tabi işçiler kıdem tazminatı alabilir iken Borçlar Kanununa tabi işçilerin kıdem tazminatı hakkı bulunmuyor. Bunun yerine, aşağıda anlatacağım gibi haksız fesih ve kötü niyet tazminatı hakları vardır.

İş Kanununa tabi işçinin ölümü halinde, hak kazanmış olduğu kıdem tazminatı mirasçılarına ödenir. Türk Borçlar Kanununa tabi işçiyi çalıştıran işveren ise işçinin ölümü halinde sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere 1 aylık çıplak ücret tutarında ölüm tazminatı öder. İşçinin çalışma süresi 5 yıldan fazla ise ölüm tazminatı 2 aylık ücret tutarında olur.

BORÇLAR KANUNUNA TABİ İŞÇİNİN İHBAR TAZMİNATI HAKKI VARDIR AMA DAHA AZDIR

İş Kanununa tabi işçilerin ihbar süresi çalışma süresi 6 aydan az olanlarda 2 hafta, 6 aydan 1,5 yıla kadar olanlarda 4 hafta, 1,5 yıldan 3 yıla kadar olanlarda 6 hafta, 3 yıldan fazla olanlarda ise 8 haftadır.

Borçlar Kanununa tabi işçilerin ihbar süresi ise çalışma süresi 1 yıla kadar sürmüş işçilerde 2 hafta, 1 yıldan 5 yıla kadar süren işçilerde 4 hafta, 5 yıldan fazla süren işçilerde ise 6 haftadır.

İş akdinin feshinde bu sürelere uymayan taraf karşı tarafa, süreye karşılık gelen ücret tutarında tazminat öder.

KIDEM TAZMİNATI YERİNE HAKSIZ FESİH VE KÖTÜ NİYET TAZMİNATI ALIRLAR

İşveren, Borçlar Kanununa tabi belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı sebep olmaksızın feshederse işçi ihbar süresi tutarında tazminat isteyebilir.

Belirli süreli sözleşmenin haksız feshinde ise işçi sözleşmenin kalan süresine ait ücret tutarında tazminat talep edebilir. İşveren ayrıca, hakimin, işçinin 6 aylık ücretini aşmamak üzere serbestçe belirleyeceği tazminatı öder.

Hizmet sözleşmesinin işverence fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işveren ihbar süresine ait ücretin 3 katı tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür.

YILDA İKİ HAFTA ÜCRETLİ İZİN

Borçlar Kanununa tabi çalışanlar en az bir yıl hizmeti varsa yılda iki hafta ücretli izin hakkına sahiptirler. 18 yaşından küçük veya 50 yaşından büyük işçiler ise en az üç hafta ücretli izin kullanabilirler.

İş Kanununa tabi işçilerin yıllık izin süresi ise 14 günden başlayıp 26 güne kadar çıkar. İş Kanununda izin hesabı gün üzerinden yapıldığından, işçi hafta sonlarını birleştirerek daha uzun süre izin yapabilirken, Borçlar Kanununa tabi işçilerin böyle bir hakkı bulunmuyor.

HANGİ ESNAFIN YANINDA ÇALIŞAN İŞÇİLER BORÇLAR KANUNUNA TABİDİR?

Esnafın kendisi dahil üç kişinin çalıştığı işyerlerinde İş Kanunu yerine Türk Borçlar Kanunu uygulanır. İş yerinde esnafın kendisi dahil 4 veya daha fazla kişi çalışıyorsa bu durumda işçilerin tamamı hakkında İş Kanunu hükümleri uygulanır.