Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? Sosyal Güvenlik Haberleri

Kıdem tazminatı iş yerinde çalışma barışının korunması, işçinin iş yerine sadakati, işverenin iş yerinde disiplin sağlayabilmesi açısından önemlidir. TÜRK – İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay’ın çok sık dile getirdiği gibi kıdem tazminatı aynı zamanda işçinin kızının çeyiz, oğlunun düğün parasıdır. İşçi kıdem tazminatını kaybetmemek için işini disiplinli şekilde yürütmeye çalışır, sık sık iş değiştirmekten kaçınır. İşveren kıdem tazminatı sayesinde tecrübeli işçisini daha uzun süre elinde tutar.

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

Tavan uygulaması nedeniyle kıdem tazminatının son yıllarda çok aşınması, öneminin giderek azalmasına sebep oluyor. Kıdem tazminatının işçi açısından gözden çıkarılabilir hale gelmesi, daha yüksek ücret teklifi alan işçinin daha sık iş değiştirmesine yol açacaktır. Bu durum uzun vadede işverenin de aleyhine sonuç doğuracaktır.

Kıdem tazminatı ile ilgili hükümler 1475 Sayılı Eski İş Kanunu ile düzenlenmektedir. 1475 Sayılı Kanunun sadece kıdem tazminatı ile ilgili maddesi yürürlüktedir. Kanuna göre, aynı işverene ait bir veya değişik iş yerlerinde bir yıl çalışan işçiler, kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak, hak kazanması, işçinin kıdem tazminatını alabileceği anlamına gelmiyor. İşçinin kıdem tazminatını alabilmesi için emekli olması, askerlik nedeniyle işten ayrılması, kadın işçilerin evlendikten sonra bir yıl içinde işten çıkması, işverenin haklı neden olmadan işten çıkartması, işçinin haklı nedenle iş akdini feshetmesi gerekir.

Geçmişte kısaca 15 yıl 3600 gün olarak adlandırılan işçinin yaş dışındaki emeklilik koşullarını yerine getirmesi halinde de kıdem tazminatı alma hakkı doğar. (Yaş dışındaki emeklilik koşulları ayrı bir yazı konusudur ama sigortalı çalışma tarihine göre değiştiğini vurgulamak gerekir.)

GİYDİRİLMİŞ ÜCRET ÜZERİNDEN ÖDENİR

Kıdem tazminatının hesaplanması, işçinin son ücreti üzerinden yapılır. Tazminatın hesaplanmasında ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır.

İşçiye ücret dışında sağlanan menfaatler varsa, ihbar ve kıdem tazminatının hesabında bu ödemeler de dahil edilir. Buna giydirilmiş ücret denilir. Giydirilmiş ücret, normal ücrete ilaveten, ikramiye, prim, yol, yakacak, yemek, giyim yardımı, kıdem ücreti, kira – barınma yardımı, bayram harçlığı gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemelerden oluşur. Hangi ödemelerin giydirilmiş ücrete dahil edilip hangisinin edilmeyeceği konusundaki kriter ödemenin devamlılık arz edip etmemesidir. Devamlılık arz eden ödemeler giydirilmiş ücrete dahil edilir, işverenin bir defaya mahsus yaptığı ödemeler ise dahil edilmez.

İşverenin iş yerinde verdiği yemek bedeli veya yemek çeki/kartı/kuponu giydirilmiş ücrete dahil edilir. İşverenin işe geliş gidiş saatlerinde sağladığı servis yardımının işçiye düşen tutarı da hesaplamada dikkate alınır.

Son yıllarda işçiler için özel sağlık sigortası uygulaması çok yaygınlaştı. İşçiye sağlanan özel sağlık sigortası yardımı ya da hayat sigortası primi ödemeleri kıdem tazminatı hesabına dahil edilir.

FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ DAHİL DEĞİL

İşverenin iş yerinde kullanılmak üzere verdiği koruyucu elbise ve diğer malzemeler ile fazla çalışma, ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilindeki çalışmalar karşılığı ödenen ücretler kıdem tazminatı hesabına dahil edilmez.

HESAPLAMA NASIL YAPILIR?

Sadece ücret ödemesi yapılan kişilerin kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplanır. Ancak, yukarıda saydığımız gibi ücret dışında para veya para ile ölçülebilen menfaatler sağlanması halinde öncelikle son bir yıl içinde yapılan ödemeler toplanır. Toplam tutar 365 güne bölünerek, bir günlük tutar belirlenir. Bir günlük tutarın 30 ile çarpımı sonucu bulunan tutar aylık çıplak ücrete eklenir. Kıdem tazminatı bu tutar üzerinden ödenir.

Bazı iş yerlerinde yılda 4 defaya kadar ikramiye ödeniyor. Yargıtay, yıl içinde ücrete zam yapılmışsa, hesaplamalarda son ödenen ikramiyeyi dikkate alıyor. Örneğin, yılda 4 ikramiye ödenen bir kişi, ilk üç ikramiyeyi 30 bin lira, sonuncu ikramiyeyi zamlı olarak 40.000 lira almışsa, yıl içindeki dört ikramiye de 40.000 liradan ödenmiş kabul ediliyor.

KIDEM TAZMİNATI 30 GÜNÜ AŞABİLİR ANCAK TAVANI AŞAMAZ

Kanuna göre kıdem tazminatı 30 günlük ücret tutarında ödenir. Bireysel iş sözleşmesi veya toplu sözleşmeyle 30 günlük süre azaltılamaz ama artırılabilir.

Bununla birlikte, ödenecek kıdem tazminatı, her 6 ayda bir memur maaş katsayısına göre yeniden belirlenen tavan tutarı aşamaz. 2026 yılında ocak – haziran döneminde kıdem tazminatı tavanı 64 bin 948,77 TL olarak uygulanacak. İşçinin giydirilmiş ücreti 65 bin lira da olsa 200 bin lira da olsa çalıştığı her bir yıl için alabileceği kıdem tazminatı 64.948,77 TL’yi aşamaz.