Kanser genini taşıyan donörden 200 çocuk: Bazı çocuklar çoktan hayatını kaybetti

Kansere neden olan geni taşıyan bir donörden alınan sperm kullanılarak yaklaşık 200 çocuk dünyaya getirildi. Donörün spermini satan Danimarka merkezli Avrupa Sperm Bankası, etkilenen ailelere "en derin taziyelerini" sunduğunu ve spermin bazı ülkelerde çok fazla kullanıldığını kabul ettiğini belirtti.

Soruşturma, Avrupa Yayın Birliği'nin Araştırmacı Gazetecilik Ağı kapsamında BBC de dahil olmak üzere 14 kamu kuruluşu tarafından yürütüldü.

Sperm, 2005 yılından beri, yani öğrencilik yıllarından beri sperm bağışçısı olan anonim bir adamdan geldi. Bu sperm yaklaşık 17 yıl boyunca kadınlar tarafından kullanıldı.

Bunun dışında, donör tüm sağlık kontrollerinden geçti. Ancak, bazı hücrelerindeki DNA mutasyona uğradı. Vücut hücrelerinin kanserleşmesini önlemede önemli rol oynayan TP53 geni hasar gördü.

Donörün organlarının çoğunda tehlikeli TP53 formu bulunmaz ancak spermlerinin %20'sine kadarında bu mutasyon mevcuttur. Bununla birlikte, donörün spermlerinden doğacak herhangi bir çocuğun vücudundaki her hücrede bu mutasyon olacaktır.

Bu durum Lee Fraumeni sendromu olarak bilinir ve özellikle çocukluk döneminde olmak üzere, yaşamın ilerleyen dönemlerinde meme kanseri gelişme riskinin %90 olduğu bilinmektedir.

Londra'daki Kanser Araştırma Enstitüsü'nde kanser genetiği uzmanı olan Profesör Claire Turnbull, BBC'ye verdiği demeçte:

Tümörleri mümkün olan en erken aşamada tespit etmek için her yıl vücut ve beyin MR taramaları ile karın ultrasonu gereklidir. Kadınlar genellikle kanser riskini azaltmak için önleyici mastektomiyi tercih ederler.

Donör spermlerinin %20'ye kadarında kanser riskini artıran tehlikeli bir mutasyon bulunmaktadır.

Avrupa Sperm Bankası, "donörün kendisinin ve aile üyelerinin etkilenmediğini" ve bu tür bir mutasyonun "önleyici genetik tarama ile tespit edilemediğini" açıkladı. Spermindeki sorun keşfedilir keşfedilmez donörü "derhal bloke ettiklerini" söylediler.

Sperm bağışıyla bağlantılı kanser vakası görülen çocukları inceleyen doktorlar, Avrupa Genetik Derneğine endişelerini dile getirdiler. O dönemde bilinen 67 çocuktan 23'ünde hasarlı gen varyantı tespit ettiklerini ve bunlardan 10'una kanser teşhisi konulduğunu bildirdiler.

Yapılan araştırmalar, bu donörün spermiyle en az 197 çocuğun dünyaya geldiğini gösteriyor, ancak veriler tüm ülkelerden elde edilmediği için bu sayının nihai olmayabileceği belirtiliyor. Ayrıca bu çocuklardan kaçının tehlikeli varyantı miras aldığı da bilinmiyor.

Fransa'daki Rouen Üniversitesi Hastanesi'nde kanser genetiği uzmanı olan Dr. Edvie Kespers, ilk verileri sunarken, "Şimdiden kansere yakalanmış birçok çocuğumuz var. Bazı çocuklarda iki farklı kanser türü gelişmiş durumda ve bazıları çok erken yaşta hayatını kaybetti" dedi.

Bu donörün spermi 14 ülkede 67 doğurganlık kliniği tarafından kullanılmıştır. Endişeli ebeveynlerin, suni döllenme işleminin yapıldığı klinikle iletişime geçmeleri önerilir.

Aynı donörden alınan spermin kaç kez kullanılabileceğine dair uluslararası bir düzenleme bulunmamaktadır.

Uluslararası düzeyde, aynı donörün sperminin kaç kez kullanılabileceği konusunda bir düzenleme bulunmamaktadır.

Dünya genelinde bir donörün sperminin kaç kez kullanılabileceğine dair bir yasa bulunmamaktadır. Ancak, her ülke kendi kısıtlamalarını belirlemektedir. Avrupa Sperm Bankası, bu kısıtlamaların bazı ülkelerde "maalesef" ihlal edildiğini kabul etmiş ve "Danimarka ve Belçika'daki yetkililerle iletişime geçmiştir".

Belçika'da sadece altı ailenin bir sperm donörünü kullanması gerekiyor. Bunun yerine, 38 farklı kadın aynı donörden 53 çocuk sahibi oldu. İngiltere'de ise donör başına sınır 10 aile.

Bir zamanlar Sheffield Sperm Bankası'nı yöneten ve şu anda Manchester Üniversitesi Biyoloji, Tıp ve Sağlık Fakültesi rektör yardımcısı olan Profesör Alan Pacey, ülkelerin büyük uluslararası sperm bankalarına bağımlı hale geldiğini ve Birleşik Krallık'ın sperm ihtiyacının yarısının artık ithal edildiğini söyledi.

Donör sperm, 14 ülkede (Danimarka, Almanya, Hollanda, Polonya, İspanya, Macaristan, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Arnavutluk, Yunanistan, Kıbrıs, Gürcistan, İrlanda ve İzlanda) bulunan 67 doğum kliniği tarafından kullanıldı.

Profesör Pacey, "Para kazanma yöntemleri bu olduğu için, spermi diğer ülkelere de satan büyük uluslararası bankalardan sperm ithal etmek zorundayız ve sorun da burada başlıyor; çünkü bir donörden alınan spermin ne sıklıkla kullanılabileceğine dair uluslararası bir yasa yok" diyor.

Söz konusu olayın herkes için "korkunç" olduğunu, ancak spermin tamamen güvenli hale getirilmesinin neredeyse imkansız olduğunu da ekliyor.

"Herkesi test edemezsiniz. Mevcut tarama düzenlemesinde sperm bağışçısı olmak için başvuran tüm erkeklerin sadece yüzde bir veya ikisini kabul ediyoruz, bu nedenle daha da katı bir düzenleme yaparsak sperm bağışçımız kalmaz , sorun burada yatıyor."

Bu olay, sperm bağışı yoluyla 550 çocuğun babası olduktan sonra bu faaliyeti durdurması emredilen bir adamın davasıyla birlikte , daha sıkı kısıtlamalar getirilmesi gerekip gerekmediği sorusunu yeniden gündeme getirdi.

Avrupa İnsan Üreme ve Embriyoloji Derneği yakın zamanda donör başına 50 aile ile sınırlama getirilmesini önerdi.

Ancak bunun nadir genetik hastalıkların kalıtım riskini azaltmayacağını belirtti.

Lisanslı bir klinik kullanmak, sperm örneklerinin çoğu baba adayına göre daha fazla hastalık açısından test edileceği anlamına gelir.

Kısırlık ve genetik rahatsızlıklardan etkilenen kişiler için bağımsız bir yardım kuruluşu olan Progress Education Fund'ın direktörü Sarah Norcross, "Dünya genelinde aynı donörlerden doğan aile sayısını azaltmak için daha çok şey yapılması gerekiyor" diyor.

"Yüzlerce üvey kardeşe sahip olmanın sosyal ve psikolojik etkilerinin ne olacağını tam olarak anlamıyoruz. Bu durum potansiyel olarak çok travmatik olabilir," diye konuştu BBC News'e .

Avrupa Sperm Bankası şu açıklamayı yaptı: "Özellikle bu vaka ışığında, binlerce kadının ve çiftin donör sperm yardımı olmadan çocuk sahibi olma fırsatına sahip olmadığını hatırlamak önemlidir. Sperm donörlerinin tıbbi yönergeler doğrultusunda taranmış olması durumunda, donör sperm yardımıyla çocuk sahibi olmak genellikle daha güvenlidir."