İran’ın ‘gizli’ sailahı: Meddahlar

Meddahlık kökenleri 680 yılındaki Kerbela olayına kadar inen eski bir propaganda unsuru. Kerbela’da Hz. Ali’nin oğlu Hz. Hüseyin ve onun çocuklarının da aralarında bulunduğu 72 kişi katledilmişti. Bu olay o zamandan beri şiirlerde, ağıtlarda en dramatik haliyle anlatılıyor. Meddahlar da özü itibariyle işte bu Kerbela’daki dram ve trajediyi yoğun duygusal ve dini vurgularla anlatan kişiler. Kelime anlamı itibariyle ‘metheden, öven’ demek. Kavram olarak da Hz. Ali’nin ailesi anlamına gelen ‘Ehlibeyt’ ve Kerbela şehitlerini överek anlatmak oluyor.  Bu yönüyle Türkiye’deki ‘tuluat’ yapan tek kişilik ‘Meddah’ tiyatroculardan çok farklı.

GÜÇLÜ MUHAFIZ

Kerbela olayının matem yıldönümlerinde ortaya çıkan meddahlar Meddahlar zamanla güncel politikanın da tesirli unsurları oldular. Humeyni, 1979’daki devrime giden süreçte ‘Bizim 1400 yıllık muhafızlarımız’ diye övdüğü ‘Propaganda silahı, savaş silahından çok kazandırır’ diyerek ehemmiyet verdiği meddahları Şah rejimine karşı etkili biçimde kullandı. İran’da 1979’daki devrime giden süreçte Humeyni’nin etkin güçlerinden biriydi. Daha sonra İran/Irak savaşında da öne çıktılar. Her politik olayı Kerbela bağlamında ve bağlantısında kurgulayıp duygusal biçimde anlatabiliyorlar. İran ordusu böyle gönüllü savaşçı bulmakta da gözü kara ‘fedai’ birlikleri oluşturmakta da zorlanmıyordu. Çünkü Meddahların motivasyonuyla şehitlik sakınılan veya kaçılan bir ölümün bedeli veya ödülü değil; aranan ve arzu edilen ölümün kendisi haline geliyordu.

SOSYAL MEDYADAN DAHA ETKİLİ

Dönemin kitle iletişim araçlarının kısıtlılığı düşünüldüğünde Meddahlar adeta propaganda üreten ‘ayaklı gazete’ veya ‘sosyal medya’ işlevi görüyordu. Bu işlevleri Suriye iç savaşı sürecinde de devam etti. Şimdi ABD/İran saldırılarına karşı da aynı işlevleri devam ediyor. Toplumda derin kabul gören varlıkları mevcut sosyal ve internet imkanlarıyla birleşince daha da tesirli hale geldiler. Şah ve Saddam’ın ardından şimdi hedeflerinde Netanyahu ve Trump var. Her ikisi de Kerbela’ya atfen ‘Yezid’ olarak tarif ediliyor.

MİNBER YOK SAHNE VAR

Eskiden ‘minber’ kullanıyorlardı ama şimdi büyük sahneleri var.  Her etkinlikleri dev bir miting veya sokak konseri gibi. Meddahların ana yapısı İslami Propaganda Bakanlığı bünyesindeki vakıflara bağlı. Ama Besiçlerin kendi meddahları olduğu gibi ayrı vakıf ve derneklere bağlı meddahlar da var. İlk saldırılarda öldürülen Ali Hamaney çok değer verdiği meddahlarla yılda düzenli olarak bir araya geliyordu. Hatta pandemi döneminde bütün görüşmelerini iptal etse de meddahlarla görüşmeye devam etmiş. Meddahlar da ‘Hamaney’in fedaileriyiz’ diyerek sadakatlerini ifade ediyorlardı.