İran’ın gizli serveti! Londra’nın milyarderler sokağında neler saklanıyor? Kimler bu ağın içinde?

Londra’nın en pahalı ve en gösterişli bölgelerinden birinde yıllardır sessizce biriken İran bağlantılı servet iddiaları, şimdi yeniden gündemin merkezine yerleşti.

Kuzey Londra’daki ve kamuoyunda “Milyarderler Sokağı” olarak bilinen Bishops Avenue üzerinde bulunan bazı dev arsa ve malikânelerin, İranlı banker Ali Ansari ile bağlantılı yapılar üzerinden satın alındığı; bu varlıkların da daha sonra İngiliz yaptırımları kapsamında dondurulduğu belirtiliyor.
Bir dönem ultra zenginlerin, kraliyet ailelerine yakın isimlerin ve yabancı milyarderlerin gözde adresi olan bu caddede bugün bazı mülklerin kapıları kilitli, bahçeleri bakımsız ve arazileri ot basmış durumda. Bu görüntü, yalnızca emlak piyasasının ilginç bir ayrıntısı değil; İran bağlantılı paranın yıllar boyunca Batı finans sistemi içinde nasıl dolaşabildiğine dair daha büyük bir tartışmanın sembolü haline gelmiş durumda.
Orta Doğu’daki savaş ve gerilim başlıklarının yeniden sertleşmesiyle birlikte, İran yönetiminin yurt dışındaki finans ağları daha yoğun biçimde mercek altına alınıyor. Batılı yetkililer, bu ağların yalnızca ticari faaliyetleri değil; rejimin siyasi etkisini, askeri yapılanmasını, dış bağlantılarını ve vekil güçlerini destekleyen para trafiğini de kapsadığını öne sürüyor.
Londra ise bu tablonun en dikkat çekici duraklarından biri olarak öne çıkıyor. Çünkü şehir, uzun yıllar boyunca offshore şirketler, vekil ortaklıklar, farklı ülkelere dağıtılmış şirket zincirleri ve yabancı servete açık yapısı nedeniyle dünya genelinden tartışmalı servetlerin güvenli limanı gibi görüldü. İran bağlantılı para için de aynı durumun yaşandığı konuşuluyor.

MİLYARDERLER SOKAĞI'NDA SESSİZLİK HAKİM

Bishops Avenue, Londra emlak piyasasında neredeyse başlı başına bir simge. Geniş bahçeli dev malikâneler, yüksek demir kapılar, özel güvenlik sistemleri ve milyonlarca sterlinlik yeniden geliştirme projeleriyle anılan bu sokakta yıllar boyunca Suudi prenslerden Rus milyarderlere kadar birçok ultra zengin isim görüldü. İranlı bağlantıların bu tabloya eklenmesi ise İngiliz kamuoyunda ayrıca dikkat çekti.

İddiaya göre Ali Ansari, 2018 yılında Bishops Avenue üzerindeki bazı geniş parselleri ve çevredeki başka mülkleri yaklaşık 90 milyon sterlin seviyesinde bir bedelle satın aldı. Satın alma işleminin doğrudan değil, denizaşırı kayıtlı yapılar üzerinden gerçekleştiği ifade ediliyor.
Yani para ve mülkiyet ilişkisi ilk bakışta doğrudan görünmüyor; araya farklı ülke kayıtları, şirket katmanları ve vekil yapılar giriyor. Zaten bu dosyayı dikkat çekici kılan unsurlardan biri de tam olarak bu: Batı yaptırımları yıllardır yürürlükte olmasına rağmen, rejimle ilişkili olduğu öne sürülen servetlerin çok katmanlı yapılar üzerinden lüks emlaklara akabildiği iddiası.

Bugün o mülklerin bir kısmı bakımsız halde. Çevresinde lüks dönüşüm projeleri yükselirken, bazı arsaların boş ve kaderine terk edilmiş görüntüsü semtte tuhaf bir manzara oluşturuyor. Normalde böylesine prestijli bir caddede her metrekare altın değerindeyken, yaptırım nedeniyle dondurulan varlıkların zamanla fiziksel olarak da çürümeye başlaması Londra’daki emlak ve güvenlik tartışmalarını büyütüyor.

Uzmanlara göre bunun nedeni yalnızca Londra’nın pahalı bir zengin şehir olması değil. Londra aynı zamanda küresel para akışlarının, hukuk bürolarının, muhasebe ağlarının, danışmanlık şirketlerinin ve offshore bağlantılı yapıların güçlü olduğu bir merkez. Bu da kaynağı sorgulanan servetler için son derece kullanışlı bir zemin yaratıyor. Yani mesele sadece “bir ev satın almak” değil; serveti görünürde yasal, prestijli ve korunabilir varlıklara dönüştürmek.
Eleştirmenler, İngiltere’nin yıllar boyunca yabancı servetin kaynağına yeterince sert bakmadığını savunuyor. Rus oligarklardan Orta Doğu sermayesine, Afrika’daki yolsuzlukla zenginleşen hükümet yapılarından Asya bağlantılı gölge fonlara kadar çok farklı örneklerde benzer tartışmalar yaşandı. İran bağlantılı dosya da bu daha büyük tablonun yeni bir halkası gibi görülüyor.

Üstelik bu mesele sadece emlak piyasasıyla sınırlı değil. Londra’da yüksek değerli mülkler satın almak, hem serveti görünür bir lüks statüsüne dönüştürmenin hem de siyasi ve ekonomik çalkantılardan uzakta güvenli bir bölgede tutmanın bir yolu olarak değerlendiriliyor. Hele ki kendi ülkesinde siyasi risk, yaptırım baskısı ya da ekonomik belirsizlik varsa, Londra gibi bir merkez daha da cazip hale geliyor.

DOSYANIN MERKEZİNDEKİ İSİM: ALİ ANSARİ

İngiliz makamlarının yaptırım listesinde yer alan Ali Ansari, bu dosyanın en çok konuşulan ismi haline geldi. İngiltere, Ansari’yi İran Devrim Muhafızları’na mali destek sağlamakla suçladı ve mal varlıklarını dondurdu. Hakkında getirilen suçlamalar sadece ticari ilişki düzeyinde görülmüyor; rejimin ekonomik ve siyasi gücüyle bağlantılı daha geniş bir ağın parçası olduğu ileri sürülüyor.
Ansari ise bu suçlamaları reddediyor. Kendisi adına yapılan açıklamalarda Devrim Muhafızları ile mali bağ bulunduğu yönündeki iddiaların kabul edilmediği ve yaptırımlara karşı hukuki itiraz yoluna gidileceği belirtiliyor. Ancak Batılı çevrelerde asıl dikkat çeken nokta, İran’daki güç merkezlerine yakın olduğu öne sürülen bazı isimlerin Londra, Dubai ve başka finans merkezleri arasında kurdukları karmaşık ekonomik hatlar.

Dosyada bir başka dikkat çekici ayrıntı da pasaport ve adres bilgileri. İran doğumlu olan Ansari’nin farklı ülkelerle bağlantılı resmi kimlik ve adres kayıtlarına sahip olduğu belirtiliyor. Bu da uluslararası para hareketlerinde ve şirket yapılanmalarında esneklik sağlayan unsurlardan biri olarak görülüyor. Özellikle Dubai gibi merkezlerin adres olarak öne çıkması, Körfez ile Londra arasında kurulan ticari-finansal köprülerin önemini gösteriyor.

LÜKS DAİRELER, GÜVENLİK KAYGILARI VE GÖRÜNMEYEN AĞ

Tartışmalar yalnızca Bishops Avenue ile sınırlı değil. Ansari’nin Londra’daki mülk portföyünde yüksek değerli başka varlıkların da bulunduğu konuşuluyor. Bunlar arasında milyonlarca sterlinlik malikâneler ve Kensington bölgesinde yer alan lüks daireler de var. Bu dairelerin bazı diplomatik noktalara ve hassas güvenlik bölgelerine yakınlığı ise İngiliz medyasında farklı bir tartışmayı tetikledi.

Burada mesele yalnızca “kim nerede ev aldı” sorusu değil. Londra gibi şehirlerde yüksek güvenlikli veya diplomatik noktalara yakın bölgelerde bulunan mülkler, zaman zaman istihbarat, izleme ya da siyasi etki ihtimalleri üzerinden de tartışma yaratabiliyor. Doğrudan bir suçlama olmasa bile, İran bağlantılı bir sermayenin böylesine hassas bir coğrafyada yoğunlaşması bazı çevrelerde rahatsızlık yaratmış durumda.

Araştırmacılar ve bölge uzmanları, rejime yakın olduğu ileri sürülen isimlerin yurt içinde mütevazı, ideolojik ya da halkçı bir görüntü verirken, yurt dışında çok daha lüks bir servet yapılanmasına yönelebildiğini savunuyor. Bu nedenle Londra’daki taşınmazlar yalnızca maddi değer taşımıyor; aynı zamanda bir siyasi çelişkinin de simgesi haline geliyor.

İngiltere bağlantılı yapıların yalnızca konut değil, otel ve ticari emlak tarafında da kullanıldığı öne sürülüyor. Londra’daki bir butik otel satışı üzerinden gündeme gelen başka bir dosya, İran bağlantılı para ağlarının Avrupa pazarına nasıl sızmış olabileceğine dair soruları artırdı. Burada adı geçen şirket yapıları ve sahiplik ilişkileri, yaptırım altında bulunan veya yaptırımı aşmaya çalıştığı iddia edilen isimlerin ticari gayrimenkulleri de değerlendirdiğini düşündürüyor.

Bu da meselenin basit bir “lüks ev yatırımı” olmadığını gösteriyor. Çünkü oteller, ticari binalar ve gelir üreten mülkler, servetin hem korunmasını hem de yeniden dolaşıma sokulmasını sağlayabilecek araçlar haline gelebiliyor. Eğer araya offshore şirketler, vekil ortaklıklar ve yabancı ülke adresleri de giriyorsa, gerçek sahiplik yapısını çözmek daha da zorlaşıyor.

Uzmanlara göre tam da bu nedenle Londra uzun süredir sadece bir yaşam merkezi değil, aynı zamanda küresel servetin “park edildiği” bir alan olarak anılıyor. İran dosyası bu açıdan istisna değil; ama son savaş ve yaptırım iklimi nedeniyle daha görünür hale gelmiş durumda.

İRAN'DAKİ BANKA ÇÖKÜŞÜNÜN GÖLGESİ

Ali Ansari’nin adının geçtiği bir başka başlık ise İran’daki Ayandeh Bank. Bu özel bankanın çöküşü, ülkede ekonomik öfkeyi büyüten gelişmeler arasında sayıldı. Bankanın batışı, sadece finansal bir olay olarak değil, rejime yakın çevrelerin yönettiği ya da etkilediği ekonomik yapıların ne kadar kırılgan hale geldiğinin işareti olarak da yorumlandı.

Bankanın çökmesiyle birlikte halkın birikimleri, ekonomik güven duygusu ve İran’daki finans sisteminin meşruiyeti yeniden tartışılmaya başlandı. İşte bu noktada Londra’daki lüks mülkler dosyası daha da siyasi hale geliyor. Çünkü bir tarafta ekonomik çöküş, protestolar ve belirsizlik konuşulurken, diğer tarafta aynı çevrelere yakın olduğu öne sürülen isimlerin yurt dışında dev emlak portföylerine sahip olduğu iddia ediliyor.

Bu yüzden İngiliz yaptırımları sadece teknik bir mali işlem değil. Aynı zamanda, “rejim bağlantılı servetlerin Batı’da korunmasına artık daha zor izin verilecek” mesajı olarak da okunuyor. Fakat eleştirmenlere göre asıl soru şu: Bu adımlar neden ancak yıllar sonra atıldı?

ASIL TARTIŞMA İNGİLTERE'NİN KAPISINDA

Londra’daki İran bağlantılı mülk dosyası, aslında İngiltere’ye dönük daha büyük bir eleştiriyi besliyor. Çünkü soru yalnızca İran değil. İngiltere, yıllardır dünyanın dört bir yanından gelen tartışmalı servet için neden bu kadar elverişli bir durak oldu? Offshore şirketlerin rahat kullanımı, emlak alımlarında geçmişte zayıf kalan denetim, danışmanlık ve hukuk ağlarının sunduğu “profesyonel gizleme” imkanları, bu sorunun temel başlıkları arasında yer alıyor.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra İngiltere kirli paraya karşı daha sert önlemler alma sözü vermişti. Ancak İran bağlantılı dosyalar, bu konuda hâlâ önemli açıklar bulunduğunu gösteriyor. Çünkü yaptırım listesine giren ya da hakkında ciddi suçlamalar bulunan isimlerin yıllar boyunca milyonlarca sterlinlik mülk alabilmiş olması, sistemin çok daha önce alarm vermesi gerektiği yorumlarına yol açıyor.

Bugün Bishops Avenue üzerindeki boş, bakımsız ve dondurulmuş mülkler aslında sadece taş, demir kapı ve yabani otlardan ibaret değil. Onlar aynı zamanda Batı’nın yaptırım sisteminin geç kalmış reflekslerini, Londra emlak piyasasının karanlık yanını ve küresel finansın gri bölgelerini temsil ediyor. Bir zamanlar servetin güvenli vitrini gibi görülen bu malikâneler şimdi başka bir şeyi simgeliyor: Paranın izi silinse bile bıraktığı siyasi gölge kolay kaybolmuyor.