Erkeklerde de baba olmak için ‘riskli’ yaş var! ‘Sperm hasarı çocuğun ilerideki sağlığını dahi etkiliyor’ I 5 SORU 5 YANIT

"Doğurganlık yalnızca kadınların taşıdığı bir yük değil; erkek biyolojisi de yaşla birlikte belirgin şekilde değişiyor. Erkekler baba olmayı ileri yaşlara bıraktıkça sperm sayısı, hareketliliği ve DNA bütünlüğünde bozulmalar görüyoruz. Bu durum hem gebelik oluşma süresini uzatıyor hem de düşük ve bazı genetik sorunların riskini artırabiliyor. Dolayısıyla üreme sağlığını konuşurken erkeğin de sistemin aktif bir parçası olduğunu unutmamak gerekiyor" diyen Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Murat Zor konuyla ilgili merak edilen tüm soruları yanıtladı.

1- ERKEKLERDE BABA OLMAK İÇİN EN İDEAL YAŞ NEDİR? EN KALİTELİ SPERM HANGİ YAŞLARDA OLUYOR?

Erkeklerde sperm kalite ve sayısının en yüksek olduğu dönem 20’li yaşların ortası ile 30’lu yaşların başıdır. Elbette 40 yaş sonrası da pek çok erkek sağlıklı çocuk sahibi olabilir. Ancak istatistiksel olarak bakıldığında 35 yaşından sonra sperm hareketliliği azalır, DNA hasarı artar ve testosteron seviyesi yıllık olarak düşmeye başlar.

Baba olmak için en ideal döneme de bu sebeple 25–35 yaş aralığı diyebiliriz.

2- KADINLARDA GENEL ALGI 35’TEN SONRA GEBELİĞİN RİSKLİ OLDUĞU YÖNÜNDE. ERKEKLERDE BABA OLMAK İÇİN ‘RİSKLİ BİR YAŞ’ VAR MI?

Evet, erkeklerde de benzer şekilde ‘ileri baba yaşı’ kavramı vardır. Tıbbi literatürde bu sınır genellikle 40 yaş ve üzeri olarak kabul edilir.

Bu yaşlardan sonra;

- Sperm DNA kırıkları belirginleşir.
- Gebelik elde etmek daha uzun sürebilir.
- Düşük riski artar.
- İleri yaşlarda sperm DNA’sındaki bozulmaların artması, çocukta genetik hastalık riskini artırmaktadır.

Burada altını çizmek gerekir: “Risk var” demek, “olacak” demek değildir. Ancak kadınlardaki gibi yaşla ilişkili biyolojik değişim erkeklerde de göz ardı edilmemelidir.

3- BABANIN SPERM KALİTESİ BEBEĞİN SAĞLIĞINI NASIL ETKİLİYOR?

Sperm yalnızca genetik materyali taşımaz; aynı zamanda embriyonun düzgün gelişmesi için kritik olan DNA bütünlüğünü belirler. Spermde DNA hasarı arttıkça; döllenme ihtimali düşer, erken dönem düşük riski artar ve embriyonun sağlıklı gelişme ihtimali azalabilir.

Ayrıca yapılan çalışmalar, spermdeki ileri düzey DNA kırıklarının uzun vadede çocuğun metabolik ve nörogelişimsel sağlığını etkileyebileceğini gösteriyor.

4- SON YILLARDA ERKEK İNFERTİLİTESİ ARTIYOR MU? TÜRKİYE VE DÜNYADAKİ TABLO NASIL?

Maalesef hem dünya genelinde hem de Türkiye’de erkek infertilitesinde belirgin bir artış görüyoruz.

Son yayınlar, son 40 yıl içinde erkeklerde sperm sayısının yaklaşık %50’ye yakın azaldığını gösteriyor. Bu oldukça çarpıcı bir veri.

Artışın başlıca nedenleri:

-- Yoğun stres ve düzensiz yaşam,
-- Obezite, hareketsizlik,
-- Sigara ve alkol kullanımı,
-- Hava kirliliği ve toksik kimyasallar,
-- Aşırı sıcaklık maruziyeti (hamam, sauna, laptop-uyluk üstü kullanımı),
-- Hormon bozucu plastikler (BPA, ftalatlar),
-- Yetersiz uyku ve kötü beslenme.

Bugün infertiliteyle başvuran çiftlerin neredeyse yarısında erkek faktörü tamamen ya da kısmen rol oynuyor.

5- ERKEKLER SAĞLIKLI ÜREME İÇİN NELER YAPMALI?

Birkaç temel alışkanlık bile sperm kalitesini ciddi şekilde iyileştirir:

Sigara kesinlikle bırakılmalı. Sperm DNA’sına en çok zarar veren faktördür.

Sağlıklı kiloda olmak testosteron ve sperm üretimini olumlu etkiler.

Haftada en az 3 gün düzenli egzersiz öneriyoruz.

Uyku altın değerinde; günde 7–8 saat uyuyan erkeklerde sperm parametreleri daha iyi çıkıyor.

Sauna, hamam, sıcak ortam ve dar iç çamaşırından uzak durulmalı.

Antioksidan ağırlıklı beslenme (ceviz, badem, yeşil yapraklılar, nar, balık) sperm DNA’sını korur.

Stres yönetimi çok önemli; kronik stres testosteronu baskılar.

Gerekiyorsa bir üroloji/androloji uzmanından erken dönemde değerlendirme alınmalı.

Erkek doğurganlığı “sınırsız” değildir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve erken farkındalık, gelecekte baba olmak isteyen her erkek için büyük avantaj sağlar.