Parklarda, AVM önlerinde, kış bahçelerinde sigara içmek yasaklanıyor! Pasif içiciliğin azaltılması neden bu kadar önemli? I 5 SORU 5 YANIT

Ülkemizde tütünle mücadele 19 Ocak 2008’de yayımlanan 5727 sayılı Kanun ile başlamış ve evler hariç tüm kapalı alanlarda sigara yasağı getirilmişti. 19 Temmuz tarihinde yürürlüğe giren uygulamayla Türkiye, Avrupa’da dumansız hava sahasına geçen öncü ülkeler arasında yer almıştı. 2013 yılında da araç içinde sigara içmek yasaklanmıştı.

Şimdi ise tütünle mücadelede yeni bir adım için hazırlıklar tamamlanıyor, sigara yasağının kapsamı genişliyor. Bugüne kadar sigara içilebilen birçok yarı açık mekân, ‘kapalı alan’ statüsüne alınarak dumansız hava sahasına dahil ediliyor.

Kış bahçeleri ve açılır/kapanır tavanlı alanlar kapalı sayılacak

Açılır/kapanır tavanlı alanlar ile tenteli ve kış bahçesi olarak kullanılan yerler, yeni düzenlemeyle artık kapalı alan olarak adlandırılacak. Bu alanlarda sigara ve tütün ürünlerinin kullanımı yasak olacak.

AVM’lere de yeni düzenleme

Yeni düzenlemeler sadece kış bahçeleri ve tavanı açılır/kapanır alanları kapsamıyor. Kamu binaları, alışveriş merkezleri ve restoranların ana iriş kapılarının en az beş metre çevresinde de sigara içilmesine izin verilmeyecek; bu alanlar ‘dumansız bölge’ olacak.

Çocuk parkları ‘kırmızı’ hat ilan edilecek

Yeni düzenleme çocuk parklarını da kapsıyor. Çocuk parklarının tamamı ‘kırmızı hat’ ilan edilerek, sigara içilmesi tamamen yasaklanacak. Öte yandan pilot uygulama olarak belirlenen bazı sahil ve plajlarda da sigara yasağı uygulanması, bu bölgelerin ‘mavi alan’ olarak tanımlanması planlanıyor.

Tüm bu düzenlemelerin temelinde ise pasif içiciliğin azaltılması ve toplum sağlığının daha güçlü şekilde korunması yer alıyor.

Peki pasif içiciliğin azaltılması neden bu kadar önem taşıyor? Bir kişi nasıl sadece sigaranın dumanına ya da kokusuna maruz kalarak zarar görebiliyor?

Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Cüneyt Saltürk, pasif içicilik hakkındaki beş kritik soruyu hürriyet.com.tr’ye özel yanıtladı.

1- Pasif içicilik nedir? Hangi durumlar pasif içicilik kategorisine giriyor?

Pasif içicilik, aslında iki çeşit sınıflandırabildiğimiz bir durum. Birincisi para stream dediğimiz, yanındaki kişinin sigarasının, dumanının bize yansımasıyla oluşan, yani direkt dumanı solumanızla oluşan durum. Kişinin sigarası kül tablasındayken veya elindeyken, ondan çıkan dumanın bizim solum yollarımıza girmesi.

Diğer durum ise second hand smoke dediğimiz, direkt olmayan dolaylı yollu pasif içicilik. Bu durum da şöyle; kişi sigarayı içer, yanımızda içmez ama kıyafetlerinde veya nefes yollarında aktif olarak duman hala bulunur ve onun dışarı nefes vermesiyle veya kıyafetlerindeki duman partikülleriyle etkileniriz.

Yani dışarıda sigara içen birisi dışarıdan içeri girdiğinde, yanımızda nefesini verdiğinde, o sigaraya bağlı duman yine ortama saçılıyor. O yüzden pasif içiciliği zannedildiği gibi sadece görünen bir duman olarak düşünmemek lazım.

�

2- Pasif içicilik neden tehlikeli? Bir kişi nasıl sadece sigaranın dumanına ya da kokusuna maruz kalarak zarar görebilir?

Sigaranın zararlarından birisi kâğıdın yanmasıyla ortaya çıkan zehirli maddelerdir. Tütünün verdiği, nikotin bağımlılığının verdiği zararların dışında bir de çıkan dumanın içerisinde toksik gazlar, oksijen partikülleri, stres partikülleri ve kanserojenler var.

Bunlar siz sigarayı içmeseniz bile pasif olarak solunum yollarıyla alınsa, solunum yollarında oksidatif stres dediğimiz gerilimi artıran, fısıldaşma eğilimini oluşturan durumlar, damar fonksiyonu bozukluğu, tabii ki kanserojen etkinliği ile tehlikeli durumlara neden olabilir. Bunun için bir güvenli eşik yok ama kısa süreli maruziyet bile vücutta zararlı düzeyde duman alımına neden olabilir.

Pasif içiciliğe maruziyet özellikle gebelikte çok riskli. Sadece gebenin yanında sigara içmemek yeterli değil. Gebenin yanında sigara içtiğimiz zamanki kıyafetler, saç, el veya sigara içtiğimiz koltuğun üzerindeki partiküller bile pasif içicilik olarak sayılabilir. O yüzden hamile birisinin yanında sigara içmiyorum gibi düşünmek doğru değil. Tamamen sigara partiküllerinden arınmış olmanız lazım.

3- Peki ya çocuklar... Özellikle anne babası sigara kullanan çocuklar için risk ne kadar büyük?

Bazı çalışmalar şunu gösteriyor; anne babası sigara içen çocuklarda çok daha fazla kurup, alerjik şikayetler, çocukluk çağı enfeksiyonları görülüyor. Anne babalar çoğu zaman çocuğun yanında sigara içmediklerini, mutfakta veya balkonda içtiklerini söyleseler bile tekrar belirttiğim gibi yanında içmeseniz de kıyafet, üçüncül veya havalandırmayla gelen sigara dumanı mutlaka çocuğa nüfuz eder. Sık alt solum yolu enfeksiyonlarına, orta kulak iltihaplarına, üst solum yolu enfeksiyonlarına veya astım benzeri, hırıltılı, hışırtılı hastalıklarla beraber kurup gibi durumlara yol açabilir.

4- Türkiye’de sigara kullanan ve pasif içici olan insanlarla ilgili veriler nasıl?

2021 yılında yapılan çalışmada yaklaşık 1,3 milyon kişinin pasif sigara dumanına maruz kaldığı ve dumanın sebep olduğu hastalıklardan etkilendiği düşünülüyor.

15 yaş üzerinde sigara içenlerin oranı her geçen gün artmakla beraber elektronik sigarayı da sayarsak %40'lara varmış durumda. Evde tütün dumanına maruz kalan insanların da oranı yaklaşık olarak %26'larda. Kapalı işte çalışanlardaki maruziyet ise %10 gibi ama kesin rakamları bilmek çok mümkün değil.

Bir de hızla sigaranın şekli, kullanımı artıyor Türkiye'de. Özellikle elektronik sigara gerçeğini düşündüğümüz zaman yeni hesaplamaların yapılması mutlaka gerekiyor. Çünkü kapalı alanda elektronik sigara çok daha fazla içilir hale geldi. Özellikle onun da bir sigara ürünü olmadığı düşünüldüğü için sanki kapalı alanda rahatlıkla elektronik sigara içilebilir gibi bir algı var. Bu da pasif içiciliğin düzeyini artırıyor.

5- Sigara içen insanlar, çevresindekilere zarar vermemek için neler yapabilir?  

Öncelikle sigarayı bırakabilir. Yani sigarayı içmemek en kesin çözüm gibi görünüyor. Sigara içen kişilerin şunu bilmesi lazım; yanında sigara içmekle yanında içmemek arasında çok büyük fark yok. Yanında içtiğiniz zamanki duman maruziyeti kadar yanında içmediğiniz zaman kıyafetlerde, elde veya havalandırma yöntemiyle içeri giden duman hareketini hesaba katmak lazım.

Koku veya görüntü olarak duman %100 duman demek değil, bizim görmediğimiz, koklamadığımız duman partiküllerinin de olduğunu bilmeliyiz. O yüzden kapı önünde, pencere önünde, bina girişinde, balkonda, terasta içmek güvenli değil. Bunu bilmeleri gerekiyor.

Eğer sigara içilecekse dışarıda havalandırma ile bağlantısı olmayan yerlerde içilmesi ve sigara içildikten sonra duş alınması, mutlaka kıyafetlerin değiştirilmesi daha kesin bir çözüm gibi görünüyor.