Emekli olmadan kıdem tazminatı nasıl alınır?

KIDEM TAZMİNATI YAZISI ALMA KOŞULLARI NELERDİR? İşçinin kıdem tazminatına esas yazı alarak işten ayrılmak için hangi şartları yerine getirmesi gerekir? Hangi senelerde çalışma süresi şart, hangi senelerde yalnızca prim gününü doldurmak yeterli olur? Bu yazı ile işçi kaç defa tazminat alabilir? (Dilek Ş.)

1475 Sayılı Eski İş Kanununun halen yürürlükte olan 14. maddesine göre, yaş dışındaki asgari emeklilik koşullarını yerine getirenler kendi istekleriyle işten ayrıldıklarında kıdem tazminatı alabilirler. Bu yolla kıdem tazminatı alabilmek için öncelikle Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan kıdem tazminatı yazısı alınmalıdır. Kıdem tazminatı yazısı için bağlı bulunulan sosyal güvenlik merkezine veya sosyal güvenlik il müdürlüğüne başvuru yapılmalıdır. İlgili merkez veya müdürlüğe gidildiğinde kıdem tazminatı yazısı almak istendiği söylenildiğinde matbu form doldurulmak suretiyle başvuru yapılıyor. SGK gerekli incelemeyi yaptıktan sonra kıdem tazminatı alabileceğinize dair yazıyı veriyor.

Yazıyı almak için gerekli koşullara geçmeden önce sık yapılan bir hatayla ilgili uyarıda bulunmak istiyorum. Kanunda tanınan bu hakkı kullanarak kıdem tazminatı alabilmek için öncelikle SGK’dan yazı alınarak işverene bu yazıyla birlikte başvurulmalı. “Nasıl olsa koşulları yerine getirdiğimi biliyorum, yazıyı sonra versem de olur” düşüncesiyle yazıyı ibraz etmeden işverene işten ayrıldığını bildirenler kıdem tazminatı alma haklarını yakarlar.

Yaş dışındaki asgari emeklilik koşulları, sigortalı çalışmaya başlama tarihine göre değişir. Sigortalı çalışmaya başlama tarihine göre söz konusu koşullar şöyle:

8 Eylül 1999 ve öncesinde çalışmaya başlayanlar: 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim gününü birlikte sağlamalı.

8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 tarihleri arasında çalışmaya başlayanlar: 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim gününü birlikte sağlamalı ya da sigortalılık süresine bakılmaksızın 7000 prim gününü tamamlamalı.

30 Nisan 2008 tarihinden sonra çalışmaya başlayanlar: Bu gruptakilerde sigortalılık süresi aranmaz. İşe başlama tarihine göre aranan kademeli prim günü ise şöyle:

01.05.2008 – 31.12.2008 4600

01.01.2009 – 31.12.2009 4700

01.01.2010 – 31.12.2010 4800

01.01.2011 – 31.12.2011 4900

01.01.2012 – 31.12.2012 5000

01.01.2013 – 31.12.2013 5100

01.01.2014 – 31.12.2014 5200

01.01.2015 – 31.12.2015 5300

01.01.2016 ve sonrası 5400

İlk defa sigortalı çalışmaya başlama tarihinize göre bu tabloya bakarak koşulları sağlayıp sağlamadığınızı kendiniz tespit edebilirsiniz. Koşulları sağlıyor iseniz SGK’dan yazı talep etmelisiniz.

“Çalışma süresi” ile “sigortalılık süresini” kastettiğinizi düşünüyorum. 2000 öncesinde çalışmaya başlayanlarda hem sigortalılık süresi hem de prim günü koşulu aranır. 2000-2008 arası çalışmaya başlayanlarda, tabloda görüldüğü gibi, prim günü 4500’den fazla 7000 günden az olanlarda ayrıca 25 yıl sigortalılık süresi aranıyor. Prim günü 7000 ve daha fazla olanlarda ise ayrıca sigortalılık süresi aranmıyor.

2008 yılından itibaren çalışmaya başlayanlarda ise sadece tablodaki prim günleri aranır, sigortalılık süresine bakılmaz.

Kanunda, kıdem tazminatı yazısının kaç defa alınacağına dair herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. Koşulları sağladıktan sonra birden fazla kıdem tazminatı yazısı alınmasının önünde yasal bir engel bulunmuyor.

YAŞ DIŞINDAKİ EMEKLİLİK KOŞULLARINI HAK EDENKİŞİ MEMURLUĞU BIRAKIRSA NASIL EMEKLİ OLUR? 15.03.1990 doğumluyum. 2008 yılı temmuz - ağustos aylarında 32 gün özel sektörde çalıştım. Ardından 2014 yılında memurluğa başladım. Memur olarak görev yapmakta iken hukuk fakültesi okuyarak 2022 yılında avukatlık ruhsatımı aldım fakat memurluğa devam ediyorum. Planım memurluktan emekliliği hak ettikten sonra istifa edip avukatlık yapmak. Bu durumda nasıl bir yol izlememi önerirsiniz? (Adem Ö.)

Memurluktan emekliliği hak etmek ile 9000 prim gününü tamamlamayı kastettiğiniz anlaşılıyor. 5510 Sayılı Kanun yürürlüğe girmeden, yani 30 Nisan 2008 ve öncesinde ilk defa sigortalı çalışmaya başlayanlar birden fazla statüde çalışırlarsa hangi statü kurallarına göre emekli olacakları son 7 yıldaki hizmet sürelerine göre belirleniyor. Son 7 yıl (2520 gün) içinde en fazla hangi statüde prim günü varsa o statünün kuralları aranır.

Ancak, 5510 Sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra ilk defa çalışmaya başlayanlar birden fazla statüde çalışmışlarsa son 7 yıl kuralına tabi olmazlar. Tüm çalışma yaşamları içinde en fazla hangi statüde çalışmaları varsa o statünün kurallarına tabi olurlar.

Siz ilk defa sigortalı çalışmaya 30 Nisan 2008 tarihinden sonra başlamış olduğunuz için 5510 Sayılı Kanuna tabi bulunuyorsunuz. Memurlukta 9000 günü tamamladıktan sonra ayrılıp avukatlık yapmaya başlarsanız 4/b’ye tabi olursunuz. 4/b’de geçen süreniz 9000 günden az olacağı için emekli aylığınız 4/c statüsünde bağlanır.

Burada dikkat etmeniz gereken en önemli husus şudur: 5510 Sayılı Kanuna tabi kişilerin emekli aylıkları bağlanırken, tüm çalışma yaşamları süresince SGK’ya bildirilen prime esas kazançları dikkate alınır. Örneğin 5434 Sayılı Emekli Sandığı Kanununa tabi olup son 7 yılın 3 yılında asgari ücret üzerinden BAĞ-KUR primi yatıran kişinin emekli aylığı daha az etkilenirken, 5510 Sayılı Kanuna tabi aynı kişinin emekli aylığında önemli düşüşler olur. Memurluğu bıraktıktan sonra 4/b primlerinizi yüksek tutardan gösterirseniz emekli aylığında düşüş ile karşılaşmazsınız.

TÜRK VATANDAŞLIĞINA SONRADAN GEÇENLER EKSİK GÜNLERİNİ NASIL BORÇLANABİLİR? Türk asıllı Yunanistan vatandaşı olarak 1997 yılında çalışma izni ile Türkiye'de çalışmaya başladım. SSK girişim Mayıs 1997. Haziran 2001 tarihine kadar bu şekilde çalıştım. 2001 – 2014 yıllarında Hollanda’da çalıştım. Bu dönemde Türk vatandaşı eşimle evlendim. 2014 yılında Türkiye'ye dönerek çalışmaya başladım. 2018 yılında eş durumundan Türk vatandaşı oldum. Askerliğimi Yunanistan’da yaptım. Şu an 5387 prim günüm bulunuyor. Normal şartlarda TC vatandaşları askerlik veya yurt dışı borçlanması yapabiliyorlar diye biliyorum. Ancak ben Hollanda'da çalıştığım dönemde Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmadığım için borçlanamayacağımı öğrendim. Eksik prim günlerini tamamlamanın başkaca bir yolu var mıdır? (Ahmet H.)

Yurt dışı borçlanması, 18 yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen süreler için yapılmaktadır. Türk vatandaşı olmadan Hollanda’da geçen süreleriniz için yurt dışı borçlanması yapma hakkınız bulunmamaktadır.

Sonradan Türk vatandaşlığına alınanlar geçmişte daha önce vatandaşı oldukları ülkede yaptıkları askerlik hizmeti için borçlanma yapabiliyorlardı. Ancak, 24 Nisan 2019 tarihinde yayımlanan 2019/9 Sayılı SGK Genelgesi ile bu uygulama sadece zorunlu göçe tabi tutulan Türk soylular ile sınırlandırıldı. Siz zorunlu göçe tabi tutulmamış olduğunuz için Yunanistan’daki askerlik hizmetiniz için borçlanma yapamazsınız.

Çalışmaya başlama tarihinize göre EYT’den yararlanmak suretiyle 5825 prim gününü tamamladığınızda emekli aylığı bağlatabilirsiniz. Eksik prim gün sayısınız 15 aydan eksik görünüyor. Herhangi bir işte çalışmıyorsanız eksik prim günlerinizi isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek de tamamlayabilirsiniz. İsteğe bağlı sigorta primi 4/b statüsünde değerlendirilmektedir. 5825 prim gününü tamamladığınız tarihte emekli olabilmeniz için son 2520 gün içinde 4/b statüsündeki günlerinizin 1260’a ulaşmamasına dikkat etmelisiniz.