Dakka’da yeni bir şafak: Bangladeş’in restorasyon sürecine Türkiye’nin desteği Düşünce Günlüğü Haberleri

Abdulkadir Aksöz/Doktorant, İstanbul Medeniyet Üniversitesi

Güney Asya’nın siyasi ve demografik açıdan en dinamik ülkelerinden biri olan Bangladeş oldukça hassas bir seçim dönemini geride bıraktı. Uzun bir siyasi çalkantı ve kutuplaşma döneminin ardından gerçekleştirilen genel seçimlerin korkulanın aksine büyük çaplı şiddet olaylarına sahne olmadan suhuletle tamamlanması, ülkenin demokratik olgunlaşma yolculuğunda kıymetli bir adımdır. Bu süreç, Bangladeş’in kendi iç dinamikleriyle bir normalleşme ve kurumsallaşma arayışı olarak okunmalıdır. Seçimlerin sorunsuz atlatılması, ülkenin bölgesel denklemdeki yerini tahkim ederken uluslararası toplumun Dakka’ya yönelik bakışında da temkinli bir normalleşme ve toparlanma işareti vermiştir.

PARLAMENTO ARİTMETİĞİ DİKKAT ÇEKİCİ

Yeni dönemde başbakanlık görevini Bangladeş Milliyetçi Partisi (BNP) lideri Tarık Rahman’ın devralması ülkenin siyasi ikliminde belirgin bir restorasyon ve uzlaşı ihtiyacını beraberinde getiriyor. Uzun yıllardır gergin ve kaotik bir siyasetin yorgunluğunu taşıyan Bangladeş toplumu, artık istikrar ve ekonomik kalkınma bekliyor. Bu noktada, parlamentodaki yeni aritmetik dikkat çekicidir. Cemaat-i İslami’nin ilk defa ana muhalefet konumuna yükselmesi ve meclis zemininde temsil kabiliyetini artırması önemlidir. Şüphesiz iktidar ile ana muhalefet arasındaki ilişkinin rasyonel bir dengeye oturması, ülkenin iç barışını tesis etmede belirleyici bir rol oynayacaktır. Bu bağlamda BNP lideri Tarık Rahman’ın görevi devralmadan hemen önce seçimdeki rakip parti liderlerine nezaket ziyareti yapması kadar Cemaat-i İslami’nin seçim sonuçlarını kabul edip yapıcı bir muhalefet yapacağını deklare etmesi oldukça önemliydi. Demokratik kurumların işlerlik kazanması ve siyaset kurumunun yapıcı dönüşümü, Bangladeş’in bu dönemeci başarıyla aşmasının temel anahtarı olacaktır.

ANKARA’DAN DAKKA’YA DESTEK

Öte yandan dış politika ekseninde Dakka’yı zorlu bir sınav bekliyor. Bangladeş’in komşularıyla yeni dönemdeki ilişkileri, ülkenin ekonomik ve güvenlik mimarisinin temelini oluşturacaktır. Hindistan ile olan geleneksel ve karmaşık bağların egemenlik haklarına saygı ve karşılıklı çıkar temelinde yeniden tanımlanması muhtemeldir. Çin ile ekonomik ilişkilerin dengeli bir biçimde sürdürülmesi ve Myanmar sınırındaki güvenlik kaygılarının yönetilmesi, Tarık Rahman yönetiminin öncelikli mesaileri arasında yer alacak. Bangladeş bu süreçte hiçbir küresel veya bölgesel gücün yörüngesine girmeden kendi ulusal menfaatlerini önceleyen pragmatik bir dış politika izleme eğilimindedir.

İşte tam da bu kırılgan ama umut verici geçiş sürecinde Türkiye’nin Bangladeş’e sunduğu çok boyutlu destek her zamankinden daha derin bir anlam ifade ediyor. Türkiye’nin bu seçimlere en fazla gözlemci gönderen ikinci ülke konumunda bulunması, Ankara’nın Dakka’daki demokratik sürece verdiği önemin en somut kanıtıdır. Üstelik bu ilginin bürokratik bir seviyede kalmayıp TBMM Bangladeş Dostluk Grubu’nun sahadaki aktif varlığıyla desteklenmesi, iki ülke arasındaki ilişkilerin halklar ve parlamentolar düzeyinde ne kadar güçlü bir zemine oturduğunu göstermiştir. Türkiye, Bangladeş’in iç işlerine müdahil olmadan doğrudan doğruya demokratik mekanizmaların sağlıklı işlemesine yönelik yapıcı bir katkı sunmuştur.

Bu yapıcı angajmanın diplomatik taçlandırması ise yemin töreninde yaşanmıştır. Tarık Rahman’ın görevi devraldığı törene Türkiye’yi özel olarak davet etmesi, Dakka’nın yeni dönemde Ankara’yı ne kadar stratejik bir partner olarak gördüğünün işaretidir. Dışişleri Bakan Yardımcısı Berris Ekinci’nin bu törene katılımı, Türkiye’nin Bangladeş’in yeni yönetimine duyduğu güven ve desteğin tescil edilmesidir. Bu tür diplomatik adımlar, geçiş süreçlerinde ülkelerin uluslararası alanda hissettikleri baskıyı hafifleten ve onlara özgüven aşılayan hamlelerdir.

İLİM YAYMA VAKFI VE TİKA’DAN ANLAMLI ZİYARET

İlişkilerin devletlerarası ve siyasi boyutunun ötesinde, her zaman derin bir insani ve kültürel boyutu da mevcut. Bunun en güzel örneğini, Ramazan ayının ilk gününde idrak ettik. İlim Yayma Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı Necmeddin Bilal Erdoğan, TİKA Başkanı Abdullah Eren ve eski futbolcu Mesut Özil’in de aralarında bulunduğu heyetin Cox’s Bazar’a yaptığı ziyaret, iki ülke ilişkilerinin ruhunu yansıtan son derece kıymetli bir adımdı. Arakanlı Müslümanların sığındığı kamplarda yapılan o ilk iftar, uluslararası toplumun giderek unutmaya yüz tuttuğu bir trajediye yeniden ışık tutmuştur. Türkiye, bu ziyaretiyle Bangladeş’in omuzlarındaki o ağır mülteci yükünü paylaşmaya devam edeceğinin ve mazlumların yanında duracağının mesajını net bir biçimde vermiştir. Heyetin Dakka’da gerçekleştirdiği temaslar da bu insani diplomasinin kültürel ve ekonomik iş birliğiyle nasıl desteklenebileceğine dair önemli ipuçları barındırıyor.

Netice itibarıyla Bangladeş, kendi tarihi içinde oldukça kritik bir eşikten geçmekte. Türkiye, bu dönüşüm serüveninde mesafeli bir gözlemci kalmak yerine; diplomatik birikimi, parlamenter diyalog kanalları ve insani yardım kurumlarıyla Bengal halkına bütünüyle refakat etmeyi seçmiştir. Söz konusu dayanışma abartılı manşetlere ihtiyaç duymadan, sahada sükunetle ama kararlılıkla inşa edilen, karşılıklı itimada dayalı köklü bir ortaklığın yansımasıdır. Zira uluslararası ilişkilerin sert gerçekliğinde mesele çoğu zaman ne vaat ettiğinizden ziyade, zorlu dönemeçlerde kiminle yol yürüdüğünüz ve bu birlikteliği ne denli sürdürülebilir kıldığınızdır. Ankara, Dakka hattında bütünüyle doğru bir zeminde konumlanmaktadır. Bu tutum, kriz anlarında yan yana kalmanın stratejik değerini bilen bir devlet aklının ve gösterişten uzak, vakur bir diplomasi anlayışının doğal neticesidir.