2025: Sanat piyasasının sessizce nefes aldığı yıl Samed Karagöz

Sanat piyasası çoğu zaman yalnızca sanatın değil, dünyanın ruh hâlinin de bir tür barometresi gibidir. Dünyada bir şeyler değiştiğinde bunun yankısını önce galerilerin duvarlarında, sonra müzayede salonlarının çekiç seslerinde, ardından da sanat fuarlarının kalabalık koridorlarında duyarız. Ekonomik krizler, savaşlar, siyasi gerilimler ya da refah dönemleri… Hepsi bir şekilde sanat piyasasına sızar. Art Basel ve UBS’in her yıl yayımladığı Sanat Piyasası Raporu’na bakınca 2025 yılı için akla gelen

Sanat piyasası çoğu zaman yalnızca sanatın değil, dünyanın ruh hâlinin de bir tür barometresi gibidir. Dünyada bir şeyler değiştiğinde bunun yankısını önce galerilerin duvarlarında, sonra müzayede salonlarının çekiç seslerinde, ardından da sanat fuarlarının kalabalık koridorlarında duyarız. Ekonomik krizler, savaşlar, siyasi gerilimler ya da refah dönemleri… Hepsi bir şekilde sanat piyasasına sızar.

Art Basel ve UBS’in her yıl yayımladığı Sanat Piyasası Raporu’na bakınca 2025 yılı için akla gelen ilk ifade şu oluyor: ne tam anlamıyla bir kriz, ne de güçlü bir yükseliş. Daha çok, temkinli bir toparlanma. Uzun bir yürüyüşten sonra verilen kısa bir mola gibi.

Raporun en dikkat çekici verilerinden biri, küresel sanat piyasasının 2025’te %4 büyüyerek yaklaşık 59,6 milyar dolara ulaşmış olması. İki yıl süren daralmanın ardından gelen bu artış elbette önemli. Ama tabloya biraz daha dikkatle bakınca başka bir gerçek ortaya çıkıyor: piyasa hâlâ 2022’deki zirvenin gerisinde. Yani hareket var, evet. Ama eski hız henüz yakalanmış değil.

Sanat piyasasını anlamak için onu tek parça bir yapı gibi düşünmemek gerekir. Aslında oldukça karmaşık bir ekosistemden söz ediyoruz. Galeriler var, müzayedeler var, sanat fuarları var, koleksiyonerler var, son yıllarda bunlara bir de dijital platformlar eklendi. Her biri kendi ritmiyle hareket eden bir dünya.

2025’te bu ekosistemin en güçlü halkasının müzayede evleri olduğunu görüyoruz. Açık artırma satışları %9 artarken, galerilerin satışları %2 civarında büyüdü. Bu fark bize sanat piyasasının eski reflekslerinden birini hatırlatıyor. Belirsizlik dönemlerinde koleksiyonerler risk almak yerine güvenli limanlara yönelir.

Başka bir ifadeyle, piyasada para varsa o genellikle kanıtlanmış isimlerin eserlerinde dolaşır. Nitekim rapora göre 10 milyon doların üzerindeki eser satışlarında ciddi bir artış yaşandı. Özellikle New York’ta yapılan büyük müzayedelerde bu eğilim çok net görüldü. Büyük isimler, büyük fiyatlar, büyük koleksiyonlar…

Coğrafi tabloya baktığımızda ise çok da şaşırtıcı bir değişim yok. Küresel sanat satışlarının %76’sı üç ülkede gerçekleşiyor: ABD, Birleşik Krallık ve Çin. Bunların içinde ABD tek başına piyasanın %44’ünü kontrol ediyor.

Bu veri bize sanat dünyasında sık sık dile getirilen o “küreselleşme” söyleminin sınırlarını da hatırlatıyor aslında. Bienaller dünyanın dört bir yanında düzenleniyor, sanatçılar farklı kıtalarda dolaşıyor, galeriler yeni coğrafyalarda şubeler açıyor… Ama iş para dolaşımına geldiğinde harita pek değişmiyor. New York, Londra ve kısmen Hong Kong hâlâ sanat piyasasının gerçek merkezleri.

Çin ise son yıllarda farklı bir hikâye yazıyor. Bir dönem dünyanın en hızlı büyüyen sanat piyasalarından biri olan Çin bugün daha temkinli ilerliyor. 2025’te satışlar yaklaşık %1 artarak 8,5 milyar dolara ulaştı. Ekonomideki yavaşlama, gayrimenkul piyasasındaki kriz ve koleksiyoner davranışındaki değişim bu tabloyu açıklayan başlıca nedenler arasında.

Avrupa tarafında ise ilginç bir hareketlilik var. Özellikle Paris’in yeniden yükselişi dikkat çekiyor. Son yıllarda Brexit sonrası Londra ile rekabet edebilecek bir sanat merkezi hâline gelen şehir, 2025’te %9 büyüyerek Avrupa’nın en dinamik pazarı oldu. Paris’in sanat dünyasında yeniden ağırlık kazanması, uzun zamandır gözlenen bir eğilimin artık iyice belirginleştiğini gösteriyor.

Bir başka önemli başlık ise dijital satışlar. Pandemi döneminde sanat piyasasının adeta can simidi hâline gelen online satışlar, 2025’te 9,2 milyar dolara gerileyerek son yılların en düşük seviyesine indi. Bugün piyasadaki toplam satışların yalnızca %15’i dijital kanallar üzerinden gerçekleşiyor.

Bu durum aslında sanatın doğasıyla ilgili eski bir gerçeği yeniden hatırlatıyor: sanat eseri hâlâ fiziksel bir deneyim. Bir tabloyu ekrandan görmek başka, onun karşısında durmak bambaşka bir şey. Koleksiyonerler çoğu zaman eserin yüzeyini, boyasını, dokusunu, mekânla kurduğu ilişkiyi görmek istiyor.

Bu yüzden sanat fuarları, sergiler ve yüz yüze karşılaşmalar yeniden piyasadaki en önemli satış kanallarından biri hâline gelmiş durumda.

Bütün bu verileri bir araya getirdiğimizde 2025 sanat piyasası için üç temel eğilimden söz etmek mümkün.

Birincisi, piyasa hâlâ yüksek fiyatlı eserlerin belirlediği bir yapı içinde ilerliyor.

İkincisi, coğrafi güç dengeleri büyük ölçüde değişmiş değil.

Üçüncüsü ise pandemi sonrası dönemde sanat dünyasının yeniden fiziksel karşılaşmaların merkezine dönmesi.

Sanat piyasası aslında hızlı sıçramaların yaşandığı bir alan değil. Daha çok, büyük dalgaların arasında yönünü arayan bir okyanusa benziyor. Bazen sular kabarır, bazen çekilir. Ama hareket hiçbir zaman tamamen durmaz.

2025 yılı da tam olarak böyle bir yıl oldu. Büyük patlamaların değil, yavaş ve dikkatli adımların yılı.

Belki de sanat dünyası için en doğru tanım şu:

2025, piyasanın yeniden nefes almaya başladığı ama hâlâ temkinli yürüdüğü bir yıl.