Dünyanın sanat başkenti dört günlüğüne Basel Samed Karagöz

Bazı şehirler vardır; nüfuslarıyla, ekonomileriyle ya da siyasi güçleriyle öne çıkar. Bazıları ise dünyanın hayal gücünü yönetir. İsviçre’nin nüfusu iki yüz bini bile bulmayan Basel şehri, her yıl birkaç günlüğüne dünyanın sanat başkentine dönüşüyor. Bu yıl sona eren Art Basel 2026 da bunun en güncel örneği oldu. Doksan bin ziyaretçi, kırk üç ülkeden iki yüz doksan galeri, yüzü aşkın ülkeden koleksiyonerler, küratörler, müze yöneticileri ve sanat profesyonelleri dört gün boyunca aynı şehirde buluştu.

Bazı şehirler vardır; nüfuslarıyla, ekonomileriyle ya da siyasi güçleriyle öne çıkar. Bazıları ise dünyanın hayal gücünü yönetir. İsviçre’nin nüfusu iki yüz bini bile bulmayan Basel şehri, her yıl birkaç günlüğüne dünyanın sanat başkentine dönüşüyor.

Bu yıl sona eren Art Basel 2026 da bunun en güncel örneği oldu. Doksan bin ziyaretçi, kırk üç ülkeden iki yüz doksan galeri, yüzü aşkın ülkeden koleksiyonerler, küratörler, müze yöneticileri ve sanat profesyonelleri dört gün boyunca aynı şehirde buluştu. Dünyanın dört bir yanındaki müzelerden iki yüz yetmişten fazla temsilcinin Basel’e gelmesi bile tek başına bu etkinliğin ölçeğini anlatmaya yeter.

Sanat dünyasını uzaktan takip edenler için Art Basel çoğu zaman milyon dolarlık satışlarla gündeme gelir. Bu yıl da Picasso’dan Gerhard Richter’e, Louise Bourgeois’dan David Hockney’e kadar pek çok sanatçının eserleri milyonlarca dolara alıcı buldu. Fakat Art Basel’i önemli kılan şey satış rakamları değildir.

Asıl mesele dünyanın kültürel nabzının burada atıyor olmasıdır.

Basel’in koridorlarında yürürken yalnızca eserlerle karşılaşmazsınız. Geleceğin müze sergilerini, yeni sanat eğilimlerini, yükselen sanatçıları ve kültürel güç dengelerindeki değişimi de görürsünüz. Bir anlamda sanat dünyasının gelecek birkaç yılını önceden okuma fırsatı elde edersiniz.

Bu yıl dikkat çeken en önemli gelişmelerden biri dijital sanatın artık sanat dünyasının kenarında değil merkezinde yer almasıydı.

Birkaç yıl önce NFT tartışmalarının gölgesinde kalan dijital üretimler bugün çok daha olgun bir noktaya ulaşmış durumda. Art Basel’in dijital sanatlara ayrılan platformu Zero 10’nin Avrupa’daki ilk büyük sunumunu Basel’de gerçekleştirmesi bunun önemli göstergelerinden biri oldu. Yapay zeka destekli işler, üretken sanat (generative art) uygulamaları ve farklı medya biçimlerini bir araya getiren üretimler yalnızca meraklı bir izleyici kitlesinin değil, müzelerin ve büyük koleksiyonların da ilgisini çekiyor.

Bu dönüşümün Türkiye açısından da önemli olduğunu düşünüyorum.

Çünkü uzun yıllardır sanat ile teknoloji arasındaki ilişkinin giderek güçleneceğini konuşuyoruz. İstanbul Dijital Sanat Festivali gibi girişimler tam da bu dönüşümün erken örnekleri arasında yer aldı. Basel’de gördüğümüz tablo ise dijital sanatın artık geleceğe ait bir vaat değil, günümüz sanat dünyasının gerçekliği haline geldiğini gösteriyor.

Art Basel’in bir başka önemli tarafı da sanatın yalnızca sanatçılar tarafından şekillendirilmediğini göstermesi.

Bugün bir sanat eserinin yolculuğu sanatçının atölyesinde başlamıyor ve galeride sona ermiyor. Küratörler, müzeler, koleksiyoncular, vakıflar, yayıncılar ve kültür politikaları bu sürecin ayrılmaz parçaları haline gelmiş durumda. Basel tam da bu nedenle bir fuardan çok daha fazlasını ifade ediyor. Burası küresel sanat ekosisteminin buluşma noktası.

Bu tabloya İstanbul açısından bakınca insan ister istemez düşünmeden edemiyor.

Tarih boyunca imparatorlukların başkenti olmuş, üç kıtanın kesişim noktasında bulunan, yüzlerce yıllık kültürel birikime sahip İstanbul neden hâlâ küresel sanat haritasında hak ettiği ağırlığa sahip değil?

Elbette son yıllarda önemli gelişmeler yaşanıyor. Bienaller, müzeler, festivaller ve uluslararası sergiler İstanbul’un görünürlüğünü artırıyor. Ancak Basel örneği bize başka bir şey söylüyor: Kültür yalnızca etkinlik düzenlemekle oluşmuyor. Süreklilik, kurumsallaşma ve uluslararası ağlar oluşturmak gerekiyor.

Basel’in başarısının sırrı biraz da burada yatıyor.

Şehir, sanatı yalnızca sergilenen bir şey olarak görmüyor. Şehrin ekonomik, kültürel ve diplomatik kimliğinin bir parçası haline getiriyor.

Belki de Art Basel’den çıkarılması gereken en önemli ders bu.

Sanat yalnızca müzelerde sergilenen eserlerden ibaret değildir. Aynı zamanda bir şehrin dünyaya anlattığı hikayedir.

Bugün dünyanın dört bir yanından insanlar Basel’e gidiyor. Çünkü orada sadece sanat görmek istemiyorlar. Dünyanın kültürel geleceğinin hangi yönde şekillendiğini de görmek istiyorlar.

Ve kabul etmek gerekir ki, birkaç günlüğüne de olsa dünyanın sanat başkenti yine Basel’di.