1816’da Dünya Güneş’i kaybetti! Yaz ortasında kar yağdı, kıtlık başladı: Frankenstein ve bisiklet o felaketin ardından doğdu

Tarih boyunca savaşlar, salgınlar ve depremler insanlığı derinden etkiledi. Ancak 1816 yılında yaşananlar çok farklıydı. Çünkü bu kez felaketin kaynağı gökyüzüydü. Endonezya’daki Tambora Yanardağı’nın 1815’teki dev patlamasının ardından atmosfere yayılan kül ve gaz tabakası, Güneş ışınlarının yeryüzüne ulaşmasını engelledi. Dünya genelinde sıcaklıklar düştü, mevsimler altüst oldu. Haziran ayında kar yağdı, temmuz ayında don olayları görüldü, tarım çöktü ve kıtlık başladı. Tarihe “Yazsız Yıl” olarak geçen 1816, milyonlarca insanı açlık ve hastalıkla karşı karşıya bırakan modern tarihin en sarsıcı iklim felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçti.

Görsel yapay zeka ile oluşturulmuştur

HER ŞEY TAMBORA YANARDAĞI’NIN PATLAMASIYLA BAŞLADI

10 Nisan 1815’te Endonezya’daki Tambora Yanardağı, kayıt altına alınan en güçlü volkanik patlamalardan birini gerçekleştirdi. Patlamanın sesi binlerce kilometre uzaklıktan duyuldu. Binlerce insan doğrudan patlama, lav ve tsunami nedeniyle yaşamını yitirdi. Ancak asıl büyük felaket aylar sonra ortaya çıktı.

Volkandan atmosfere yayılan milyonlarca ton kül, toz ve kükürt dioksit gazı, Dünya’nın üst atmosferinde adeta bir perde oluşturdu. Bu tabaka, Güneş ışınlarının yeryüzüne ulaşmasını engelledi ve küresel sıcaklıkların düşmesine neden oldu. Bilim insanlarına göre dünya genelindeki sıcaklık yaklaşık 0,4 ila 0,7 derece arasında azaldı.

Görsel yapay zeka ile oluşturulmuştur

MEVSİMLER ALTÜST OLDU

1816 yılına gelindiğinde dünyanın birçok bölgesinde alışılmış mevsim düzeni tamamen bozuldu. Özellikle Avrupa ve Kuzey Amerika’da sıcaklıklar normalin çok altına indi.

ABD’nin bazı bölgelerinde haziran ayında kar yağdı. Temmuz ve ağustos aylarında bile don olayları görüldü. Tarlalardaki ürünler bir gecede yok oldu. Çiftçiler ne ekeceklerini bilemez hale geldi.

Dönemin kayıtlarına göre, insanlar yaz aylarında yeniden soba yakmak zorunda kaldı. Özellikle New England bölgesinde insanlar, o yılı “Eighteen Hundred and Froze to Death” yani “Donarak Ölünen Yıl” olarak anmaya başladı.

Görsel yapay zeka ile oluşturulmuştur

TARIM ÇÖKTÜ, KITLIK BAŞLADI

Ani sıcaklık düşüşleri ve aralıksız yağışlar tarımsal üretimi felç etti. Buğday, patates ve mısır gibi temel gıda ürünlerinin rekoltesi ciddi oranda düştü. Birçok bölgede ekinler daha büyümeden dondu.

Avrupa’da gıda fiyatları hızla yükseldi. Ekmek bulmak zorlaştı, yoksulluk arttı ve bazı şehirlerde gıda isyanları yaşandı. Özellikle Almanya, İsviçre, Fransa ve İrlanda’da açlık büyük bir krize dönüştü.

Tarihçilere göre 1816’daki bu iklim krizi, Avrupa’daki büyük göç hareketlerini hızlandırdı. Amerika’da ise birçok aile daha verimli topraklar bulabilmek için batıya doğru göç etmeye başladı.

Görsel yapay zeka ile oluşturulmuştur

GÖKYÜZÜ AYLARCA PUSLU KALDI

Tambora’dan yükselen volkanik parçacıklar yalnızca sıcaklıkları değil, gökyüzünün görünümünü de değiştirdi. Dünyanın birçok bölgesinde gün doğumu ve gün batımı, alışılmadık şekilde kızıl ve turuncu tonlara büründü.

Bu tuhaf ve ürkütücü görüntüler, dönemin insanları tarafından “kıyamet işareti” olarak yorumlandı. Tarihçiler ve sanat araştırmacıları, ünlü İngiliz ressam J. M. W. Turner’ın o yıllarda yaptığı sıra dışı gökyüzü tasvirlerinde Tambora patlamasının etkilerinin görüldüğünü düşünüyor.

Görsel kaynak: Vikipedi - Kamu Malı

(Frankenstein or The Modern Prometheus Cilt I, ilk basım)

FRANKENSTEIN’IN DOĞUŞUNA DA İLHAM VERDİ

1816’nın kasvetli havası kültür dünyasını da etkiledi. O yaz İsviçre’de bulunan genç yazar Mary Shelley, Lord Byron ve arkadaşları, kötü hava koşulları nedeniyle günlerce bir villada kapalı kaldı.

Dışarıdaki kasvetli atmosferden etkilenen grup, birbirlerine korku hikayeleri anlatmaya karar verdi. İşte o günlerde Mary Shelley, dünya edebiyatının en unutulmaz eserlerinden biri haline gelecek “Frankenstein” romanının temel fikrini geliştirdi. Bilim dünyasının “Yazsız Yıl”ı, edebiyat dünyasına “Modern Prometheus”u kazandırmıştı.

Görsel kaynak: Vikipedi / Kamu Malı

BİSİKLETİN ORTAYA ÇIKIŞINI BİLE ETKİLEDİ

Tarihçilere göre iklim krizinin ulaşım teknolojileri üzerinde de beklenmedik ve dolaylı etkileri oldu. Mahsul kıtlığı nedeniyle hayvan yemleri azaldı. Bu durum, dönemin temel ulaşım aracı olan atların sayısını ciddi şekilde etkiledi.

Bu gelişmelerin ardından Alman mucit Karl Drais, atlara alternatif olabilecek iki tekerlekli bir araç geliştirdi. “Draisine” adı verilen ve tamamen kas gücüyle çalışan bu icat, modern bisikletin ilk örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.

Görsel kaynak: Vikipedi / Kamu Malı

BİLİM İNSANLARI HALA İNCELİYOR

Uzmanlara göre “Yazsız Yıl”, modern tarihin küresel ölçekte etkili ilk büyük iklim krizlerinden biri olarak görülüyor. Tambora patlaması, tek bir doğal olayın dünya genelindeki hava düzenini, tarımı, ekonomiyi ve toplumsal yaşamı nasıl değiştirebileceğini gösteren en çarpıcı örneklerden biri olarak kabul ediliyor.

Bugün iklim bilimciler, benzer büyüklükte bir volkanik patlamanın modern dünyada nasıl sonuçlar doğurabileceğini anlamak için hala 1816’daki “Yazsız Yıl” verilerini incelemeyi sürdürüyor.

Haber kaynak: United States Geological Survey, NASA, NOAA, History.com, Encyclopaedia Britannica, The British Library, Smithsonian Magazine, National Geographic, National Park Service

Görsel kaynak: AA