Zenginler daha fazla fiyat takibi yapıyor

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 yılı hanehalkı tüketim harcamaları kapsamında yayımladığı gıda israfı göstergelerine göre, gelir düzeyi ile gıda tüketim alışkanlıkları arasında dikkat çekici farklılıklar bulunuyor. Veriler, düşük gelirli hanelerin gıda israfından kaçınma konusunda daha hassas davrandığını ortaya koyuyor.

Araştırmaya göre, gelirin en düşük yüzde 20'lik grubunda yer alan hanelerin yüzde 93,9'u gıda ürünlerini "hiçbir zaman" çöpe atmadığını belirtirken, bu oran gelirin en yüksek yüzde 20'lik grubunda yüzde 73,3'e düşüyor. Türkiye genelinde ise gıdayı hiçbir zaman çöpe atmadığını söyleyenlerin oranı yüzde 84,0 olarak ölçüldü.

Gıda alışverişini planlama yöntemleri incelendiğinde, düşük gelir grubundaki hanelerin yüzde 57,3'ü alışveriş listesinden yararlanırken, yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 49,9'a geriliyor. Buna karşılık ürün fiyatlarını takip ederek alışveriş yaptığını belirtenlerin oranı gelir arttıkça yükseliyor. En yüksek gelir grubunda fiyat takibi yapanların oranı yüzde 18,2 iken, en düşük gelir grubunda bu oran yüzde 9,3 seviyesinde bulunuyor.

"Son tüketim tarihi" kavramının anlamını bilmediğini söyleyenlerin oranı düşük gelir grubunda yüzde 16,6 olurken, yüksek gelir grubunda yüzde 1,9'a kadar düşüyor. Benzer şekilde "tavsiye edilen tüketim tarihi" konusunda fikri olmadığını belirtenlerin oranı en düşük gelir grubunda yüzde 21,6, en yüksek gelir grubunda ise yüzde 5,3 olarak kaydedildi.

Gıda israfında ürün tercihleri de gelir gruplarına göre değişiyor. Düşük gelir grubunda en fazla israf edilen ürün ekmek olurken (yüzde 38,6), yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 27,8'e geriliyor. Buna karşılık taze meyve ve sebze israfı yüksek gelir grubunda yüzde 44,3 ile ilk sırada yer alırken, düşük gelir grubunda yüzde 33 düzeyinde kalıyor.

Süt ve süt ürünlerinde de benzer bir eğilim görülüyor. En yüksek gelir grubunda süt ve süt ürünlerini en fazla israf edilen gıda grubu olarak gösterenlerin oranı yüzde 17,5 olurken, düşük gelir grubunda bu oran yüzde 13,4 seviyesinde bulunuyor.

Gıda israfını önleme konusunda Türkiye genelinde olumlu bir tablo ortaya çıkıyor. Katılımcıların yüzde 83,6'sı gıda israfını engellemek için elinden geleni yaptığını ifade etti. Ancak bu oran en yüksek gelir grubunda yüzde 80'e inerken, diğer gelir gruplarında yüzde 84-85 bandında seyrediyor.

Araştırma sonuçları, gelir düzeyi yükseldikçe bazı ürün gruplarında israf eğiliminin arttığını, buna karşılık düşük gelirli hanelerin hem alışveriş planlaması hem de gıda tüketimi konusunda daha tasarruflu davrandığını gösteriyor. Bu durum, ekonomik koşulların tüketim alışkanlıkları üzerindeki belirleyici etkisini bir kez daha ortaya koyuyor.