Yurt dışı borçlanma azaldı: 20 yılın en düşük seviyesinde Sosyal Güvenlik Haberleri

3201 Sayılı Kanun uyarınca Türk vatandaşları ile vatandaşlıktan izinle çıkanlar 18 yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen sigortalı çalışma süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri borçlanarak Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan emekli aylığı bağlatabiliyorlar. Kanunun ilk yıllarında yurt dışı borçlanması yaparak emekli olabilmek için Türkiye’ye kesin dönüş şartı arandı ancak daha sonra bu şart esnetildi.

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

Günlük borçlanma primi 2008 - 2019 yılları arasında günlük asgari ücretin yüzde 32’si olarak uygulandı. İsteyen daha yüksek kazanç üzerinden prim ödemekle birlikte genellikle borçlanmalar günlük asgari ücret üzerinden yapılıyor.

Yurt dışı borçlanmanın ilk yıllarında Türkiye döviz sıkıntısı yaşadığı için gurbetçilerin ülkeye döviz getirmesi amacıyla hükümetlerce yurt dışı borçlanmaya sıcak bakıldı. Ancak, emekli olan gurbetçilerin büyük kısmı çocukları ve torunları dolasıyla yılın çoğunluğunu bulundukları ülkelerde geçirmeye başladılar. Türkiye’den aldıkları emekli aylığı ile yurt dışındaki yaşamlarını destekler oldular. Bundan kaynaklı olarak son yıllarda yurt dışı borçlanmadan dolayı döviz girişi yerine döviz çıkışı gündeme geldi. Ayrıca yurt dışı borçlanma sosyal güvenlik sistemine yük getirmeye de başladı.

Bunun üzerine 2019 yılında borçlanma maliyetleri artırıldı. Günlük prim tutarı günlük asgari ücretin yüzde 45’ine yükseltildi. Ayrıca, tüm yurt dışı borçlanmalar BAĞ-KUR kapsamında sayılmaya başlandı. Böylece emeklilik için daha fazla prim ödenmesi zorunluluğu doğdu.

BORÇLANMA BAŞVURULARI VE EMEKLİLER AZALDI

Gurbetçilerden 2006 yılında bir yıl içinde gelen yurt dışı borçlanma başvurusu 143.449’a ulaşarak en yüksek seviyeye ulaştı. O tarihten 2019 yılına kadar olan dönemde yıllık en düşük başvuru 40 binler seviyesinde oldu. 2015 yılında 112 bini aştı.

2019 yılında yurt dışı borçlanmasında prim oranının yüzde 32’den 45’e çıkartılmasının etkisiyle başvurular 2020 yılında 5 binin altına geriledi. Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) düzenlemesi dolayısıyla 2023 yılındaki başvurular tekrar 40 bine yaklaştı ise de 2024 yılında 15.688’e, bu yılın 7 aylık döneminde de 3.801’e geriledi.

Gurbetçiler borçlanma yaptıktan sonra emeklilik için diğer koşulları tamamlamayı bekliyorlar. Yurt dışı borçlanmasıyla yıllık en yüksek emekli sayısına 79.511 kişiyle 2009 yılında ulaşıldı. 2019’a kadar olan dönemde yıllık emekli gurbetçi sayısı 25-50 bin kişi arasında seyretti. EYT yasasının çıktığı 2023 yılında 21.998 olan yurt dışı borçlanmasıyla emekli aylığı bağlatan gurbetçi sayısı 2024’te 8.685 kişiye, bu yılın 7 aylık döneminde ise 1.967 kişiye düştü.

22 YILDA 624 BİN GURBETÇİ EMEKLİ OLDU

2003 yılından bu yana toplam 1 milyon 129 bin 176 gurbetçi SGK’ya yurt dışı borçlanması yaptı. Bunlardan 624 bin 23’ü emekli olarak aylık almaya başladı. Yurt dışı borçlanmasını yapan gurbetçilerden 505 bin 153’ü ise sigortalılık süresi ve yaş koşullarını yerine getirdikten sonra emekli aylığı almaya başlayacak.

GURBETÇİ YATIRDIĞI PRİMİ 125 AYDA GERİ ALIYOR

Gurbetçiler yurt dışı borçlanmayı asgari ücret üzerinden yaptıklarında bir gün için 390,08 TL prim ödüyorlar. Gurbetçi bir evkadını 5400 gün için borçlanmayı bu yıl yaptığında 2 milyon 106 bin 445 lira prim ödemek zorunda. En düşük emekli aylığının 16.881 TL olduğu dikkate alınırsa yatırılan bu para 125 ayda, yani yaklaşık 10,5 yılda gurbetçiye geri dönüyor.

2019 yılından önceki yüzde 32 prim oranı bugün uygulanıyor olsaydı günlük 277,39 TL olmak üzere 5400 gün için toplam 1 milyon 497 bin 916 TL ödemeleri gerekecekti. En düşük emekli aylığı (16.881 TL) bağlandığında yatırılan para 89 ayda, yani 7,5 yıldan daha kısa sürede gurbetçiye geri dönecekti.

Borçlanmanın maliyeti ve geri dönüş süresi arttığı için yurt dışı borçlanmalara olan ilgi de geçmiş yıllara göre oldukça azaldı.