Yıllardır yanlış biliyormuşuz: Uzun ömürlü kıyafetler için çamaşırı böyle yıkamak gerekiyormuş

Çamaşırların erken yıpranması yıllardır kafa karıştıran bir mesele. Renk solmasının, kumaşın incelmesinin ve tişörtlerin birkaç yıkamada eskimesinin gerçek nedeni artık bilimsel olarak ortaya kondu. Sorunun çözümü deterjanda ya da kumaş kalitesinde değil, makinede seçilen programda saklı.

Leeds Üniversitesi'nden Lucy Cotton liderliğindeki ekip yıllarca süren testlerin ardından net bir sonuca vardı. Çamaşırlarınızı uzun süre yeni gibi tutmak istiyorsanız soğuk suda ve kısa sürede yıkamalısınız. Hakemli dergi Dyes & Pigments'ta yayımlanan araştırma, on yıllardır süregelen sıcak yıkama alışkanlığını da derinden sarsıyor.

Ekip aynı tişörtleri iki farklı programda defalarca yıkadı. Birincisi 40 derecede 85 dakika süren Pamuklu Kısa döngüsüydü. İkincisi ise 30 dakikalık Soğuk Ekspres programıydı. Aradaki fark gözle görülür biçimde ortaya çıktı.

40 derece Pamuklu Kısa döngüsünde, Soğuk Ekspres döngüsüne kıyasla önemli ölçüde daha fazla renk kaybı gözlemlendi. Yıkama süresi ve sıcaklık yükseldikçe kumaştaki yıpranma da hızlandı.

Bu sonuca ulaşmak için araştırmacılar özel bir yöntem geliştirdi. Tişörtlerin yanına boyaları emecek "alıcı" kumaşlar yerleştirildi, böylece bir kumaştan diğerine geçen renk miktarı ölçülebildi. Yıkama suları ise buharlaştırılıp kurutuldu, geriye kalan mikrofiberler hassas terazilerle tartıldı. Tek bir test düzeneğiyle hem renk geçişi hem lif kopması aynı anda izlenebildi.

Çalışmanın belki de en şaşırtıcı sonucu mikrofiber kirliliğiyle ilgili. Araştırmada tişörtler sekizinci ve hatta 16'ncı yıkamada bile lif salmaya devam etti. Araştırmacıların ifadesiyle bu durum, "kumaşların ömrü boyunca tutarlı bir mikrofiber oluşumu ve salınımı mekanizması olduğunu" kanıtlıyor.

Yıkamada kopan bu mikroskobik lifler atık suya karışıp nehirlere ve denizlere ulaşıyor. Soğuk ve kısa yıkama kumaşa daha az yük bindirdiği için lif kopmasını da azaltıyor. Yani makinedeki tek bir tercih, hem dolaptaki tişörtün hem de denizlerdeki yaşamın geleceğini etkiliyor.

Araştırmanın çevresel boyutu da küçümsenecek gibi değil. Kısa süreli soğuk yıkama deterjan atığını azaltıyor, enerji tüketimini düşürüyor ve karbon ayak izini küçültüyor. Suyu kirleten mikrofiber miktarı da bu sayede geriliyor.

Hijyen meselesi ayrı bir başlık olarak ele alındı. Bakteri veya mikrop barındıran çamaşırların yıkanma koşulları farklı bir tartışma konusu. Yeni bulgular yalnızca renk dayanıklılığı ve lif ömrüyle sınırlı.