YAVUZ DONAT Barış ve savaş

Geçen yıl... Önceki yıl... Daha önceki yıl... Mart ortasında Van, ana baba günüydü... Misafir doluydu... Otellerde boş oda yoktu... Pansiyonlar da öyleydi.
"Misafirler... İran'dan gelenler... Uzun Nevruz tatili için."
Bir de günübirlik gelenleri ekleyin... Bavul ticaretini... Cumhuriyet Caddesi o kadar kalabalık olurdu ki... Yürüyemezdiniz.

16 gündür... Van, eski Van değil.
Dolaştım... Cumhuriyet Caddesi... Kazım Karabekir Caddesi... İskele Caddesi... AVM'ler.
Kalabalık olmasına kalabalık... Bayram alışverişi.
Ama... Farsça konuşan tek kişi görmedim.
Otelleri soracak olursanız... Boş... Savaşla birlikte rezervasyonlar iptal edilmiş.

***

EKONOMİYE... BÜYÜK DARBE

Türkiye'nin İran ile olan sınırı... 500 kilometrenin üzerinde.
Bu sınırın büyük kısmı... 295 kilometresi... Van-İran arasında.
İranlı için Van... Komşu kapısı.
Yıllardır... Tahran'dan... Tebriz, Umriye, Hoy, Salmas'tan o kadar çok komşu geliyordu ki.
Sadece bu illerden değil elbette.
Erdebil'den... Kerec... Reşt... İsfahan... Meşhed... Şiraz... Kirmanşah... Mazenderan... Mahabad... Hamedan... Kazvin... Ahvaz'dan... İran'ın her yerinden... Gelen geleniydi.
İranlı misafirlerin Van ekonomisine katkısı... Büyüktü.
Savaş... Van ekonomisine büyük darbe.

***

AĞIR BEDEL

İran, 2018'de sınır geçiş ücretini artırdı.
Az değil... Artış neredeyse 10 kat.
Ama... Bu artış... Misafirlerimizin gelişini olumsuz etkilemedi.
2016'da... Kapıköy Sınır Kapısı'nda... 221 bin İranlı turist giriş yapmıştı.
2017... Müthiş bir artış... 421 bin.
2018... Ve sonrası... Artış devam etti.
Ama... 28 Şubat 2026... Savaş... Kapı açık... Fakat gelen misafir... Tek tük... Parmakla say... O kadar.
Bu durumun piyasaya yansıması ise... Ağır mı ağır.

***

ÖFKE TAVAN YAPMIŞ

Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı... Ve Türkiye İstatistik Kurumu araştırması;
İran'dan gelen ziyaretçiler sadece otellerde, pansiyonlarda değil, evlerde de konaklıyorlar.
Vanlılar'ın evlerinde... Günübirlik... Haftalık.
Van'da ev kiralayan... Çok.
Ev satın alan... Hayli fazla.
Sadece Van merkezde değil... Sınıra yakın ilçelerde kalanlar da var.
Özellikle... Edremit'te... Özalp, Muradiye, Çaldıran'da.
Edremit... Var merkezin arka bahçesi... 15-20 kilometre.
Gezdim... İsrail'e... Amerika'ya... Hele Donald Trump'a ve Binyamin Netanyahu'ya öfke/ tepki inanılır gibi değil.

***

PİYASA RAPORU

İranlı ziyaretçi parayı en çok nereye harcıyor?
Konaklama... Van beş yıldızlı otellerle dolu.
Giyecek... Ayakkabı... Hediyelik eşya.
Ramazan ayı dışında... Yeme, içme sektörü...
Mücevher... Altın... Gümüş... Cumhuriyet Caddesi kuyumcu dolu.
Elektronik... Ev eşyaları.
Kişisel bakım ürünleri... Kozmetik... İranlı kadın poşet poşet alıyordu.
Yılların gazetecisi İkram Kali ile... Dolaş babam dolaş... Hani ne derler, ayaklarımıza kara sular indi.
Dinlenme molası... Türkmenoğlu mağazasına girdik... Çok katlı.
Savaş öncesi... İranlıların uğrak yeriydi.
Şimdi... İranlı... Ara ki bulasın.
Kadri Türkmenoğlu... "Bu da geçer" dedi:
- İnşallah savaş uzamaz... Çok şükür ki yangının dışındayız... Türkiye'nin izlediği politika çok doğru... Ülkemiz güçlü... Allah, devlete, millete zeval vermesin.

***

MEMNUNİYET... TAM PUAN

İran'dan Van'a gelen turistlerin yüzde 25'i... Dördüncü kez gelmiş... Önemi oran... Memnun kalmış ki, tekrar tekrar geliyor.
Araştırmadan birkaç satırbaşı:
Misafirperverlikten memnun olanlar... Yüzde 80'in üzerinde.
Polisin... Halkın... Esnafın davranışından memnuniyet... Yüzde 81.3.
Yüzde 81'i... Tekrar geleceğini söylüyor.
Van'dan İran'a dönenlerin yüzde 86'sı... Komşusuna, akrabasına, tanıdığına... Türkiye'ye mutlaka gitmesini öneriyor.
Unutmadan... Van'a gelen turistin yüzde 99.6'sı İranlı.

***

ETİKETLER... TÜRKÇE VE FARSÇA

Kahvaltıcılar Sokağı... Lokantalar... Kapalı... Ramazan ayındayız.
Diğer işyerleri... Çoğunda indirim... Ucuzluk var.
Birkaç mağazaya girdim... Fiyatlar makul.

Fiyat etiketleri... Türkçe ve Farsça.
Esnaf... Bayram öncesi canlılığından memnun.
Ama... Kiminle konuşsanız... Mağaza sahibi... Tezgahtar... Müşteri... Savaştan... Savaşın uzamasından çok dertli.

***

KAPIKÖY... VE SOSYOLOJİ

Kapıköy Sınır Kapısı... Savaştan önce... Öyle kalabalıktı ki... İğne atsan yere düşmez misali.
2025'in Mart ayında... Giriş, çıkış yapanların sayısı... Tam 11 bin 167 idi.
Sonrasındaki aylarda... Sayı artmıştı... 2025 Mayıs... 14 bini geçmişti.
Yaya trafiği... Araç trafiği... TIR trafiği.
Şimdi ise... İran'dan günübirliğine gelen... Var ama... Çok mu çok az.
Giden ise... İlginç... Daha fazla.
Van'da ev alan... Veya kirada oturan... Van'da iş yapan İranlı... Dönen dönene.
Suriye'de ortalık karışınca... Suriyeli ülkesini terk etmişti... Sınıra hücum... Büyük göç.
İran'da ise durum tam tersi... İran'dan kaçan yok... Memleketine dönen çok.
İşte... İsrail'in, Amerika'nın... MOSSAD'ın CIA'nın göremediği, anlayamadığı sosyoloji bu.

***

GÖÇ VE ENDİŞE

Savaştan hemen sonra... Van'da bir endişe başlamıştı... Göç endişesi.

Öylesine ki... Yerel medya manşet atmıştı:
"Göç yok ama endişesi var."
Günler geçti... Endişe dağıldı.
Ne göç var... Ne de endişesi.