Venezüela’da olup bitenler üzerine(1) Süleyman Seyfi Öğün

Geçtiğimiz cumartesi günü, dünyâ kamuoyunu sarsan bir havadise şâhit olduk. ABD ordusuna bağlı özel birlikler , aylardır abluka altında tuttuğu Venezüela’ya düzenlediği operasyonla , bu devletin lideri Maduro ve eşini kaçırdı ve ABD’ye getirdi. Bundan sonra mahkeme safahatı işleyecek. Muhtemelen Maduro’yu ağır bir cezâ bekliyor. Trump ve onun A Takımı operasyonu naklen izlemiş. Trump, verdiği beyânatta, “Sanki bir dizi izler gibi izledik” dedi. Derken dünyâ haber ajanslarına , Maduro’yu; sâdece

Geçtiğimiz cumartesi günü, dünyâ kamuoyunu sarsan bir havadise şâhit olduk. ABD ordusuna bağlı özel birlikler , aylardır abluka altında tuttuğu Venezüela’ya düzenlediği operasyonla , bu devletin lideri Maduro ve eşini kaçırdı ve ABD’ye getirdi. Bundan sonra mahkeme safahatı işleyecek. Muhtemelen Maduro’yu ağır bir cezâ bekliyor. Trump ve onun A Takımı operasyonu naklen izlemiş. Trump, verdiği beyânatta, “Sanki bir dizi izler gibi izledik” dedi. Derken dünyâ haber ajanslarına , Maduro’yu; sâdece onu değil, dolaylı olarak tekmil Venezüela halkını aşağılayan görüntüler servis edildi. Üzerinde salaş bir eşofman, eli kolu bağlı, terliklerini sürüyerek yürüyen bir Maduro…Bu esâsen Yeni Monroe devrinin ilk adımıydı. Bu çarpıcı hâdiseyle , cümle Lâtin Amerika halklarına korku salındı. Artık Nikaragua, Kolombiya, Meksika halkları ve liderleri geceleri rahat rahat uyuyamayacaklar. Bundan sonra ne olacak ? Trump onun da cevâbını vermekte gecikmedi. “Bundan sonra Venezüela’yı bu odadaki ekip yönetecek” dedi. İşte yeni olan buydu. Değilse, ABD’nin sicilinde bu nokta atışı hâdise ilk değil. 1980’lerde Panama’da da aynı şeyi yapmışlar, Noriega’yı da derdest edip ABD’ye getirmişler, mahkeme edip senelerce bir hücrede çürütmüşlerdi. Muhtemelen Maduro’nun başına da benzer şeyler gelecek. Ama, eğer gerçekleşirse ABD, ilk defâ liderini devirdiği bir devlete toptan çökme niyetini gösteriyor. Eğer gerçekleşirse , Guaido ve Machado gibi muhalif liderler havalarını alacaklar. İştahları kursaklarında kalacak. Nitekim Trump, daha baştan Nobel mükâfatlı Machado’yu elediğini açık açık ifâde etti. Aslında bu hâdiseye biraz daha derinlikli bakmak gerekir. Hem olanı hem de olacak olanları anlamak ve bâzı dersleri çıkarmak adına.

Kapitalizm basit olarak, emek ve sermâyenin belli bir toplumsal zeminde bir araya gelmesinden ibâret değildir. O aynı zamanda bir dünyâ sistemi ve işbölümü oluşturur. Sermâye birikimi ,sâdece içe doğru bir birikimi değil, aynı zamanda dışa doğru bir genişlemeyi içerir. Sömürgecilik onun neticesi değil, doğrudan onun içkin olduğu bir yapıdır. Eşitsizlik hem sermâye birikimin hem de onun genişlemesinin karakteridir. Hâsılı birileri fakirleşirken, diğerleri zenginleşecektir. Makasın açılması kapitalizmin gücünü ve sıhhatini ortaya koyar.

Süreci ideolojik ve kültürel olarak meşrûlaştırmak için ilkel- medenî, kirli-temiz ayırımına dayalı kodlar çalıştırılır. 16-20.Asırlar arasında bunun en kaba muamelerine sahne olan sömürgecilik işbu ayırımları tepe tepe kullandı. İlkel vahşî, medeniyetten nasibini alamamış olarak lânetlenen dünyâ halkları birikimin sâhipleri tarafından her türlü acımasız muameleyi hak etmiş olarak kabûl edildi. Belçikalıların Kongo’da, İngilizlerin Çin ve Hindistan’da , Hollandalıların Güney Afrika’da, İspanyol ve Portekizlilerin Amerikalar’da yaptıkları korkunç soykırım ve eziyetler bu ayırımlarda temize çekildi. Sömürgecilerle işbirliği yapanlar bile gazâba uğramaktan kurtulamadı. Onlar da her dâim terletici ev ödevlerini başaramamakla ithâm edilip ezim ezim ezildiler.

20.Asır sömürgeciliğin tasfiyesi olarak da bilinir. II.Umûmî Harp sonrası kurulan dünyâda bunların büyük çoğunluğu gûya istiklâllerine kavuştu. Bu sûretle Batılılar, geçmiş asırlardaki sömürgeci günâhından arınmış görünüyordu. Ama ekonomik bağımlılık ilişkileri devâm etti. Buna literatürde emperyalizm aşaması denir. Ekonomik seviyedeki eşitsiz ilişkiler derinleşerek devâm etti. Merkez kapitalist dünyâ yarı merkez ve kenar dünyânın artığını çekmeye devâm etti.

Diğer mühim bir husus, 20.Asırda kurulmuş olan dengeci yapılar, sömürgeci ve emperyalist süreçleri sözüm ona aklayan bir sahne kurmuşlardı. Dünyâ iki blok arasında paylaşılmış gösteriliyordu. Doğu Avrupa Sovyet, Batı Avrupa ise ABD saflarındaydı. Orta Asya Sovyetler’e, Lâtin Amerika ise ABD’nin olmuştu. Mücâdele henüz iki kamptan birisine âit olmayan gri alanlarda devâm ediyordu. Fransız Devrimi’nde biraraya gelen ili kavram, özgürlük ve eşitlik iki kamp tarafından paylaşılmış gibiydi. Sovyetler eşitliği ,Batı ise özgürlüğü sâhipleniyordu. Bu meyânda her iki blokun hegemonları kendi bahçelerinde bildiklerini okuyorlardı. Latin Amerika’daki sosyalist liderler Amerikancı askerler tarafından devriliyor; Doğu Avrupa’daki liberal isyanlar Sovyet tankları tarafından eziliyordu.

1970’lerde başlayan kapitalizmin krizleri, giderek dönemsel olmaktan çıkıp sistemik bir mâhiyet kazandı. Zincir en zayıf halkasından kırıldı. Evvelâ Sovyetler çöktü. Bu çöküşün sistemik olduğu ve eninde sonunda Batı’yı da vuracağını dile getirenler vardı. Ama onları dinleyen çıkmadı. Batı tam bir zafer sarhoşluğu yaşayıp ,dengeci siyâsetler güden elitlerini tasfiye etti. Bunun yerine Buchanan, Mises, Hayek gibi düşünürlerden ilhâm alan neocon bir zihniyet hâkim oldu. Sovyetlerin çöküşünü bir fırsat zannedip saldırgan bir küresel siyâsetin fitilini ateşlediler. Değil miki zaferleri özgürlüğün zaferiydi. O hâlde özgürlüğün önünde engel duran her rejim ve oluşum derhâl ve dahi behemehâl imhâ edilmeliydi. 20.Asırda Batı’nın Doğu karşısındaki müdafaa vasıtası olan bu değer, şimdi bir saldırma bahanesi oluyordu. Bundan, Kissenger gibi dengecilerin bir zamanlar işbaşına getirdiği cuntalar da nasibini aldı. Pinochet ve Marcos gibiler paldır küldür devrildi. Ama ideolojik seviyede süreç hızla teopolitik bir mâhiyet kazandı. İslâmiyet burada 12’den hedefe kondu. İran, Afganistan, Irak müdahaleleri ve İslâmcı terör operasyonları tam gaz yürütüldü. 11 Eylül, Körfez Savaşları, Afganistan savaşı birbiri ardına geldi..

Devâm edeceğiz.