Vatandaşın haklı isyanı: Bulgurlu Çiğ Köfte 750 TL, Et Köftesi 690 TL Son Haberler

Türkiye’de yüksek enflasyonla birlikte vatandaşın fiyat algısının ciddi biçimde değişmesi, bazı işletmelerin uyguladığı fiyatların maliyet artışlarıyla ne ölçüde açıklanabileceği tartışmasını giderek büyütüyor. Özellikle yeme-içme sektöründe aynı ürünün farklı işletmelerde çok farklı rakamlara satılması artık şaşırtıcı bulunmazken, çiğ köfte ile et köftesi üzerinden yapılan son karşılaştırma fiyatlamadaki garipliği çok daha çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. Verilen güncel fiyatlara göre Köfteci Yusuf’ta 1 kilogram köfte 690 TL’ye alınabilirken, bir çiğ köftecide 1 kilogram çiğ köfte için 750 TL ödenmesi gerekiyor. Başka bir ifadeyle, ana hammaddesinde et bulunan köfte, temel hammaddesi bulgur olan çiğ köfteden kilogram başına 60 TL daha ucuza satılıyor.

HAMMADDE FİYATLARI KARŞILAŞTIRMAYI DAHA ÇARPICI HALE GETİRİYOR

Ortaya çıkan tablo yalnızca iki hazır ürünün satış fiyatı üzerinden değerlendirildiğinde bile dikkat çekici ancak hammaddelerin piyasa değerleri karşılaştırmaya dahil edildiğinde fiyat farkının izahı daha da güçleşiyor. Marketlerde bulgurun kilogram fiyatı yaklaşık 35 TL seviyesinde bulunurken kıymanın kilogramı 750-800 TL bandına kadar çıkabiliyor. Dolayısıyla temel hammaddeler arasında yaklaşık 20 kata ulaşan bir fiyat farkından söz ediliyor. Et gibi oldukça pahalı bir girdiyi kullanarak köfte hazırlayan işletmenin ürünü 690 TL’ye satabilirken, çok daha düşük maliyetli bulgurun temel malzemeyi oluşturduğu çiğ köftenin kilogram fiyatının 750 TL’ye çıkması, tüketicilerin fiyatlandırmanın hangi maliyet hesabına dayandığını sorgulamasına neden oluyor.

ÇİĞ KÖFTENİN MALİYETİ VAR AMA KÖFTECİNİN YOK MU?

Elbette çiğ köftenin satış fiyatını yalnızca bulgurun kilogram fiyatıyla karşılaştırmak tek başına sağlıklı bir maliyet hesabı ortaya koymuyor. Çiğ köftenin hazırlanmasında kullanılan baharatlar, salça, yağ ve diğer malzemelerin yanı sıra yeşillik, limon, sos, ambalaj, çalışan ücretleri, kira, elektrik, su, vergi ve işletme giderleri de nihai satış fiyatına ekleniyor. Ürünün hazırlanması için gereken emek ve işletmenin kâr marjı da hesaba katılması gereken kalemler arasında bulunuyor.

Ancak aynı maliyet mantığı et köftesi satan işletme açısından da geçerli. Köftecinin de çalışanı, kirası, elektriği, suyu, vergisi, lojistiği, ambalajı, işletme giderleri ve kâr beklentisi bulunuyor. Üstelik bütün söz konusu giderlerin üzerine, kilogram fiyatı 750-800 TL seviyelerine kadar ulaşabilen et gibi son derece pahalı bir temel hammadde ekleniyor. Dolayısıyla “çiğ köftenin işçiliği ve işletme maliyeti var” açıklaması tek başına iki ürün arasındaki tersine dönmüş fiyat ilişkisini açıklamaya yetmiyor.

35 TL'LİK BULGUR, 750-800 TL'LİK KIYMAYA KARŞI

Tüketicinin kafasını karıştıran temel nokta tam olarak burada ortaya çıkıyor. Bir tarafta kilogramı yaklaşık 35 TL olan bulgur, diğer tarafta kilogramı 750-800 TL seviyesinde bulunan kıyma var. Hammaddelerin fiyatları arasında neredeyse 20 kata ulaşan fark bulunmasına rağmen tezgâha nihai ürün olarak geldiklerinde beklenen fiyat dengesi tersine dönüyor. Et köftesinin kilosu 690 TL olurken çiğ köftenin kilosu 750 TL’ye kadar çıkıyor.

Ekonomik açıdan her ürünün fiyatının yalnızca ana hammaddesine bakılarak belirlenemeyeceği açık. Buna karşın tüketicinin karşısına çıkan sonuç, fiyat algısındaki bozulmanın ve yeme-içme sektöründe giderek daha fazla tartışılan yüksek kâr marjlarının sorgulanmasına yol açıyor. Türkiye’de özellikle son yıllarda maliyet artışlarını gerekçe göstererek yapılan zamların bir bölümünün fırsatçılığa dönüşüp dönüşmediği tartışılırken, vatandaş artık yalnızca ürünün pahalı olmasına değil, fiyatın kendi içindeki mantığına da bakıyor.

BİR ZAMANLAR ÖĞRENCİNİN UCUZ YEMEĞİYDİ

Çiğ köftenin geçmişteki konumu düşünüldüğünde yaşanan değişim çok daha belirgin hale geliyor. Yıllar önce 5 TL civarında çiğ köfte ve ayran alınabilen dönemlerde köfte veya döner yemek isteyen bir tüketicinin yaklaşık 15-20 TL’yi gözden çıkarması gerekiyordu. Çiğ köfte özellikle öğrenciler, gençler ve uygun fiyatla karnını doyurmak isteyenler açısından erişilebilir bir alternatif olarak görülüyor; etli yemeklerle arasında iki, hatta üç kata ulaşabilen fiyat farkları bulunuyordu.

Aradan geçen yıllarda bütün ürünlerin fiyatları doğal olarak yükseldi ancak asıl dikkat çeken nokta yalnızca zam oranları olmadı. Ürünler arasındaki geleneksel fiyat dengesi de değişti. Geçmişte köfte ve döner gibi et ağırlıklı ürünlerin belirgin biçimde altında fiyatlanan çiğ köfte, bugün bazı satış noktalarında et köftesiyle kafa kafaya gelmekle kalmadı, kilogram fiyatında onu geride bırakabilecek seviyeye ulaştı.

FİYAT ALGISI ALTÜST OLDU

Türkiye’de tüketicinin en fazla şikâyet ettiği konulardan biri de fiyatların artık hangi ölçüte göre belirlendiğinin anlaşılamaması. Artan kira, enerji, personel, lojistik ve vergi giderleri işletmeler açısından gerçek bir maliyet baskısı yaratırken, söz konusu maliyetlerin fırsatçı fiyatlamaya gerekçe yapıldığı yönündeki eleştiriler de giderek güçleniyor. Özellikle temel hammaddesi çok daha ucuz olan bir ürünün, pahalı et kullanılarak hazırlanan başka bir üründen daha yüksek fiyata satılması vatandaşın “maliyet” açıklamalarına kuşkuyla yaklaşmasına neden oluyor.

Çiğ köfte örneği de söz konusu tartışmanın sembollerinden biri haline geliyor. Köfteci Yusuf’tan 1 kilogram et köftesini 690 TL’ye almak mümkünken, 1 kilogram çiğ köfteye 750 TL ödenmesi gerektiğinde tüketicinin önüne oldukça basit bir soru çıkıyor: Etli olan neden daha ucuz, bulgurlu olan neden daha pahalı?

SOSYAL MEDYADA DA FİYAT TARTIŞMASI BÜYÜYOR

Benzer fiyat karşılaştırmaları sosyal medyada da büyük tartışmalara neden oluyor. Kullanıcıların önemli bir bölümü çiğ köftenin artık “ucuz ve doyurucu” bir yiyecek olmaktan çıktığını savunurken, işletme giderlerinin fiyatlardaki yükselişi ne ölçüde açıklayabileceği sorgulanıyor. Bir kesim kira, personel, enerji, paketleme, sos ve yeşillik gibi giderlerin hesaba katılması gerektiğini vurgularken, eleştirilerin odağında ise et köftesi satan işletmelerin de aynı giderlerle karşı karşıya olduğu ve buna ek olarak çok daha pahalı bir hammadde kullandığı gerçeği bulunuyor.

Ortaya çıkan 60 TL’lik ters fiyat farkı tek başına Türkiye’deki bütün yeme-içme sektörünün fiyat politikasını açıklamaya yetmez. Ancak bulgurun yaklaşık 35 TL, kıymanın 750-800 TL olduğu bir tabloda bulgur ağırlıklı çiğ köftenin 750 TL’ye, et köftesinin ise 690 TL’ye satılması, fiyatların maliyetlerle ilişkisi konusunda sorulması gereken ciddi sorular bulunduğunu gösteriyor. Bir dönem ucuzluğuyla tercih edilen çiğ köftenin et köftesinden pahalı hale gelmesi, Türkiye’de fiyat algısının ne kadar altüst olduğunun çarpıcı örneklerinden biri olarak karşımızda duruyor.