Türkiye en çok hangisini konuştu? İsrailli Bakan’ın Türk oyuncuyu tehdidini mi, Botokslu Cenaze’yi mi? Fatma Barbarosoğlu

Selami: Selam arkadaşlar! “Bu bir tez konusu olsaydı” adlı podcast serimize hoş geldiniz. Yeni podcast serimiz üç haftadır devam ediyor. İlk bölümleri dinlemeyen arkadaşların bu yayından sonra onlara da kulak vermesini çok isteriz. “Bu bir tez konusu olsaydı...” serimizi “Botokslu Cenaze Kime ait?” sorusu üzerinden sürdürüyoruz. Haberleri izleyin ya da izlemeyin, bu konuya muhakkak ucundan kıyısından bulaşmışsınızdır. Geçen hafta yayınlanan KUİK (Kamu Uzlaşım İzleme Kurulu) verilerine göre her türlü

Selami: Selam arkadaşlar!

“Bu bir tez konusu olsaydı” adlı podcast serimize hoş geldiniz. Yeni podcast serimiz üç haftadır devam ediyor. İlk bölümleri dinlemeyen arkadaşların bu yayından sonra onlara da kulak vermesini çok isteriz.

“Bu bir tez konusu olsaydı...” serimizi “Botokslu Cenaze Kime ait?” sorusu üzerinden sürdürüyoruz. Haberleri izleyin ya da izlemeyin, bu konuya muhakkak ucundan kıyısından bulaşmışsınızdır. Geçen hafta yayınlanan KUİK (Kamu Uzlaşım İzleme Kurulu) verilerine göre her türlü ekonomik ve kültürel seviyeden insan “Botokslu Cenaze Kime Ait?” tartışmalarından bir şekilde haberdar. Hatta konu yabancıların bile gündeminde. Geçen hafta Türkiye’de misafir olan Müslüman gençliğin kanaat önderi, konferansına katılanlara bu haberi izleyip izlemediklerini sordu ve izleyenlerin yanlış yaptığını söyledi. “Haberlerin sizi esir almasını, ahlakınızı ifsat etmesini durup seyredemezsiniz. Haddinden fazla yayılmış her haber için ‘Niye şimdi, amaç ne, bu benim dünyamda niye var?’ sorularını sormalısınız” dedi.

Şimdi arkadaşlar bu haber bir tez konusu olsaydı hangi sorular üzerinden ilerlerdik teması üzerinden bir beyin fırtınası yapalım. Bugün Mete ile bana eşlik edecek kişi Elif Ersolmaz. Elif Ersolmaz sosyal bilimlerde Türkiye’nin adının duyulmasına katkı sunan çok genç bir akademisyen. Yaptığı araştırmalar bütün dünyada çok ses getirdi. Ersolmaz bütün araştırmalarına “Belki de öyle değildir” cümlesi eşliğinde başlıyor. Hoş geldiniz, lütfen bize ilk olarak araştırmalarınızı nasıl yürüttüğünü anlatır mısınız Elif Ersolmaz?

Elif Ersolmaz: Öncelikle bana sen diye hitap etmediğiniz, içtiğimiz su ayrı gitmiyormuş gibi davranmadığınız için teşekkür ederim. Bunu niye dile getirme ihtiyacı hissettim? Çünkü sosyal medya üzerinden yayılan bir mesafesizlik akımı her türlü meseleye bakışımızı kör bir noktaya hapsediyor.

Selami: Çok affedersiniz. Nasıl denir, sözünüzü balla kestim. Nezaket kurallarını hızla geçerek konuya girsek.

Elif Ersolmaz: Konu tam da nezaket kuralları ile alakalı. Nezaket kurallarını imha ederek herhangi bir sorunu çözmek için adım atamazsınız.

Selami: Mete senin yeni bir soru sormak ve konuğumuza itiraz etmek için kıvrandığını görüyorum. Sakin ol dostum. Elif Hanım’ın sözünü kesmeden dinlersek meseleyi daha hızlı ve bütünlüklü bir şekilde kavrama imkânı bulacağız diye düşünüyorum. Elif Hanım, umarım sizin için Mete’ye dostum diye hitap etmemin bir sakıncası yoktur. 

Elif Ersolmaz: Yok diyeceğimden emin olarak sorduğunuzun farkındayım. Ama sizi hayal kırıklığına uğratacağım. Kişisel hayatınızda dostum diyebilirsiniz ama biz bu yayını kamu yararına yapıyoruz yani kamusal alandayız. Hem birbirimize hem de ele aldığımız konuya soğuk mesafe açısını ve aşısını korumak zorundayız. “Botokslu cenaze kime ait?” haberleri bu mesafesizliği, mevcut konuyu kendi açımızdan nasıl kullanıp imha ettiğimizi ve sorunun her geçen gün çözülemeyecek bir kördüğüm haline getirilişini çok iyi örnekliyor.

Selami: Sizi böyle düşünmeye sevk eden nedir?

Elif Ersolmaz: Reddi mirasta bulanan herkes haber bültenlerinde yer almıyor, cenazesini tanıyamayacak halde bulanların acıları, kederleri, yasları haberlerde yer almıyor da neden botokslu cenaze haberi bütün Türkiye gündemini işgal etti? Sormamız gereken en önemli soru bu.

Selami: Burada sözü Mete’ye -pardon bu yayın boyunca Mete Bey demek gerekecek herhalde- bırakıyorum. Yok Bey diye devam edemeyeceğim. Bu riyakarlık gibi geldi. Evet dostum yayın öncesi Botokslu Cenaze haberlerinin gördüğü ilgiyi Aristoteles kuramına kadar götürmüştün…

Mete: Konuşabildiğimiz her konuyu Arsitoteles’ten başlatmamız mümkün diye düşünüyorum. Bunun bize ne faydası var diye itiraz edenler olabilir. Faydası şu, hiçbir şey tam da şimdi burada başlamadı. İnsanda binlerce yıldır değişmeyen bir öz var.

Selami: “Bir şair gördüm, konuşurken bir zambağa siz diyordu.” Çağrışım, Sohrap Sepehri’nin satırlarını bırakıp gitti. Şey diyecektim… Mete, okunu o kadar geriden almasaydın. Özden girip botokslu cenazeye nasıl getireceksin sözü. Unutma bu programda sözü daha çok konuğumuza vereceğiz.

Mete: Endişeye mahal yok. Sözün yolunu kesmeden… Aristo der ki, anlatı hem bildik bir konu olmalı, yani bizim zaten bildiğimiz şeylerden bahsetmeli hem de ani bir dönüş ile hiç bilmediğimiz şeylerden bahsetmeli.

Selami: Bu haberde bilinenler ve bilinmeyenler neler o halde?

Mete: En bildiğimiz şey ölüm. İnsanlar ölür. Ama genellikle çocuklar ebeveynlerinden sonra ölür. Bizim olayımızda kız annesinden önce ölüyor. Sıralı ölüm mü? Yaşına bakınca sıralı, ama 70 yaşında merhum kızın annesinden önce ölmesi sırayı bozuyor. Bilinmeyenler nedir? Anne kızının cenazesini “Bu kızım değildir” diye reddediyor. Reddetme gerekçesi nedir? Cesedin yüzünde botoks olması ve yüzü botokslu cesedin 70 yaşında olması. Yani yeni olan, dedikodu ihtiyacını karşılayan şey, 70 yaşında, dini bütün, oldukça mütevazı hayat şartlarına sahip bir kadının ahir ömründe botoks yaptırmış olması.

Elif Ersolmaz: Dedikodu dediniz… O halde haberlerin diline odaklanalım. Bir deneyim mi yaşatıyor yoksa merakı diri tutan gizemli bir hikâye mi inşa ediyor haberlerin dili? Hayatımıza sosyal medya girmemiş olsa idi bunu net bir şekilde cevaplayabilirdik. Ama sosyal medyadan sonra deneyim ve hikayeleştirme habere olan mesafeyi imha ederek, kişiselleştirerek insanların dünyasına dahil ediyor. 3 Nisan akşamı Göztepe’de biri intihar etti. Tren durdu. Anons yapıldı. Ayrılık çeşmesine geri döndük ve metro ile yolumuza devam ettik.

Mete:Bir dakika bunu niye anlatıyorsunuz? Biz bu tür haberleri konu etmiyoruz yayınlarımızda!

Elif Ersolmaz: Bu tür haberleri acının pornografisi olarak görüyorsunuz öyle mi? Ben size intihar eden kişinin beden bütünlüğü ya da bedenin gördüğü hasara dair betimleyici cümleler mi kurdum? Hayır. Niye sözümü kestiniz. Niye cümlemi tamamlamama izin vermediniz?

Mete: Buyurun devam edin.

Elif Ersolmaz: O gün trende bir grup erkek “Böyle böyle nüfus kontrolu olacak” diyordu, neşeli bir şeyden bahseder gibi. Başka bir grup “Kardeşim niye akşam saatini seçiyorsun intihar etmek için!? Gün ortasını, gün teyzelerinin saatini tercih etseydin” diye öfkeleniyordu.  Sözü nereye getireceğim? İnsanlar yargılayacakları, dedikodusunu yapacakları, duyduklarında kendilerini iyi hissedecekleri haberlerin peşi sıra gidiyor. Ama bu masum bir gidiş değil. Yönlendiriliyorlar. Dozunda acı. Sınırsız ilgi. Denklem böyle işliyor.

Selami: Güzel, siz bireysel tanıklığınızdan bahsettiniz. Duyarsızlık fotoğrafı inşa ettiniz. Ben de size kamusal duyarlılıklardan bahsedeceğim.7 Nisan Salı akşamını 8 Nisan Çarşamba’ya bağlayan geceden bahsetmek isterim. Trump “Bu gece İran Medeniyeti diye bir şey kalmayacak” dedi. Gece evlerde toplanıldı. Herkes kendi meşrebine göre İran’ın yanında yer aldığını gösteren “zaman bütünlenmesi” yaşadı.

Elif Ersolmaz: Biz bunu kamusal olarak biliyor muyuz?

Selami: Sizin biraz önce bahsettiğiniz tanıklık da kamusal olarak bilinme kapsamına girmiyor.

Elif Ersolmaz: Tam da bunu söylemeye çalışıyorum. Bizim bireysel tanıklıklarımız ile “çok izlenen, çok konuşulan” şeyler arasında bir uyumluluk, bir geçişkenlik yok.

Mete: Ben size bir geçişkenlik örneği verebilirim. Eşref Rüya dizisi üzerinden. Eşref Rüya dizisinin “Kadir Baba”sı, İsrail’in idam edeceği Filistinli çocuklarla ilgili bir paylaşımda bulundu, “Dünya şimdi konuşmayacaksa ne zaman konuşacak?” dedi. 

Selami: Oyuncu Görkem Sevindik’in tepkisi, dünyada değil ama İsrailli Bakan’ın kafasında yankılanmış olmalı ki en hızlı tepki ondan geldi. İsrail’in faşist ve ırkçı Ulusal Güvenlik Bakanı Ben Gvir, oyuncumuzu “Eşref Rüya’daki Kadir, hiçbir zaman Kadir Baba olamayacaksın. Biz İsrail’de yaşıyoruz, sen Türk dizisinde oynarsın. Teröristler için idam cezası artık geçerli” diye tehdit etti.

Elif Ersolmaz: Yayını takip edenler için isterseniz İsrail’de Türk dizilerinin izlenme rekorlarına dair ve sokaktaki İsraillilerin, Görkem Sevindik’e gösterdiği tepkilerden de bahsedelim.

Selami: Hiç gerek yok. Bizim izleyicilerimiz bu görüntüleri izlemiştir muhakkak.

lif Ersolmaz: Ben pek öyle olduğunu sanmıyorum.

Mete: Sanmıyorum dediğinize göre elinizde bir veri var. 

Elif Ersolmaz: Var diyebiliriz.

Selami: Öncelikle o verileri nasıl elde ettiğinizi bizimle paylaşır mısınız?

Mete: Benim daha iyi bir fikrim var. O verilerin elde ediliş aşamalarını bizzat takip edelim ve gelecek yayında buluşalım. Uygun mudur?

Elif Ersolmaz: Mutfak kısmı herkese açık değil, ama bir defalığına mutfağımızı açabiliriz.

Selami: Şunu mu söylüyoruz son olarak? “Botokslu Cenaze Kime Ait?” haberleri, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaştan daha çok izleniyor.

Elif Ersolmaz: Tam olarak bunu söylemiyoruz. Merkez medyada savaş haberleri birinci sırada iken sosyal medya algoritması yalnız insanları avlayan bir strateji izliyor. Geçen hafta kişiler arası paylaşımda en çok dolaşımda olan başörtülü bir kızın sosyal medya hesabı üzerinden abonelerinden elde ettiği gelir idi mesela... 

Selami: “Botokslu Cenaze Kime Ait?” haberi tavsamaya başladı diyebiliriz o halde…

Elif Ersolmaz: Diyemeyiz.  Gençlik, güzellik, yaşlılık, para, gizem, dindar bir insanın dönüşmesi… Sıradan bir haber yok karşımızda. Yenisi çıkıncaya kadar pişirilip taşırılmaya devam eder. Biz de bu haber üzerinden Türk tipi tüketici davranışlarını incelemeye devam edeceğiz. 

Meraklısı için not:

Geçen pazar yayımladığım Botokslu Cenaze Kime Ait? isimli hikayemizin tefrikası devam ediyor. Bölümleri birbirine bağlı olarak okumanız iyi olur ancak her bölümü müstakil olarak okuduğunuzda da temayı kaçırmış olmayacaksınız diye düşünüyorum.