Trump savaş başlattı ama Amerikan halkının gündemi başka: Sıradan vatandaş İran operasyonuna ne diyor?

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, “Yeni savaşlar olmayacak” mesajı ile yürüttüğü seçim kampanyasının ardından 2024’te başkanlığı ikinci kez kazandı. Beyaz Saray’daki ikinci yılının açılışını ise Venezuela’ya müdahale ve İsrail ile birlikte İran’a karşı başlattığı savaşla yaptı. İran savaşı, halihazırda vatandaşların kutuplaştığı ABD’de bir ayrışma noktası daha yarattı. İran savaşının ilk günlerinde yapılan anketler, halk nezdinde bir ayrışmaya işaret ediyor. Üstüne Trump’ın savaşın gidişatı ile ilgili tutarsız açıklamaları da hem piyasalarda hem bireylerde kafaların karışmasına neden oluyor. Peki İran savaşı ABD’de sıradan vatandaşı ne kadar ilgilendiriyor? Amerikalılar savaşa nasıl bakıyor?

ABD ile İsrail’in İran’a yönelik 28 Şubat’ta başlattığı ve kısa sürede bölgeye yayılan savaş devam ediyor. İran, dünya petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20'sinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’nı kapattı. Savaşın başından bu yana Amerikan halkının tutumuyla ilgili değerlendirmelerde genellikle “Amerikalılar petrolün galon fiyatına bakar” yorumu yapılıyor.

Küresel piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı 9 Mart’ta yaşadığı sert düşüşün ardından yeniden 90 doların üzerine çıktı. ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı ve İran'a yönelik "20 kat daha sert karşılık" uyarıları da petrol fiyatlarında jeopolitik risk primini zirveye taşıdı.

Pazartesi günü Los Angeles'ta hizmet vermeyen bir petrol istasyonundan görüntü, AP

Diğer yandan, ABD’de pek çok basın kuruluşu ve araştırma şirketi, savaşın ilk günlerinde yaptıkları anketlerle Amerikan halkının İran’a müdahaleyi nasıl karşıladığına dair bir çerçeve çizdi. Üç önemli anket gösteriyor ki ABD’de çoğunluk İran’a askeri operasyonu desteklemiyor.

CNN International’ın araştırmasına göre, Amerikalıların yüzde 60’ı saldırıları onaylamıyor. Ipsos ve Washington Post tarafından yapılan anketlerde de sonuçlar benzer. Üç ankette de Cumhuriyetçiler her ne kadar ABD’nin sınır ötesi savaşlardan geri çekilmesi gerektiğini düşünse de genel anlamda destekleyici bir tutum sergiliyor. Amerikalıların yüzde 56’sına göre Trump, ABD’nin çıkarlarını geliştirme konusunda askeri gücü kullanmaya fazla hevesli. CNN’in anketinde ayrıca katılımcıların yüzde 29’u söz konusu gelişmelerle çok da ilgilenmediğini söylüyor.

Hasan Kalyoncu Üniversitesi Öğretim Görevlisi Doç. Dr. Murat Aslan, Hürriyet.com.tr’ye yaptığı değerlendirmede, sıradan Amerikalıların çok izole bir hayat tarzı olduğunu, o nedenle İran savaşı cüzdanlarına ve güvenliklerine etki etmediği sürece insanların İran savaşıyla çok ilgilenmediğini dile getirdi. Aslan, Amerikan halkının savaşa nasıl baktığını anlamak için ekonomik, siyasi ve sosyolojik bütünlemeye bakmak gerektiğini söyledi ve gözlemlerine petrol, kira ve gıda fiyatlarına değinerek başladı.

Geçen yaz itibariyle Washington’da bir galon yani üç litre benzinin yaklaşık 6 dolar olduğunu belirten Aslan, “Niteliği olmayan, gündelik işlerde çalışan ortalama bir Amerikalı ki böyle çalışan çok insan var, saatlik 22-24 dolar kazanıyor. Bu kişiler aylık 4000 dolar civarında gelir elde ediyor ve bunun içinden vergiyi çıkartmanız gerekiyor. Bizdeki tatil köylerinde 1+1 dairelerin olduğu büyük binalara benzeyen evlerde ise kiralar genellikle 1700-2000 dolar arasında değişiyor” değerlendirmesini yaptı.

California’da ise bir odanın kirasının 2000 dolar civarında olduğunu, ev kiralarının ise 4000 dolardan başladığını aktaran Aslan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Gıda fiyatlarına baktığınızda ise, mesela muz Orta Amerika’dan geldiği için çok ucuz, 99 cent civarında ama diğer meyve, sebze, peynir türü gıdalar pahalı. Bir kişinin geçinebilmesi için asgari 4000 dolar kazanması lazım, onda da gelir ile gider ucu ucuna dengelenebilir. Şimdi böyle bir ortam varken Amerikan halkının önceliği ne Gazze, ne İran, ne Avrupa…”

ABD’de insanların gündemi pek takip etmediğine değinen Aslan, TV izleme alışkanlığının da Türkiye’dekinden farklı olduğunu vurguladı:

“İnsanlar genelde kablolu TV’ler üzerinden televizyona erişiyor, o da paralı olduğu için birçok insan internet üzerinden dünyayı takip ediyor. Çoğu zaman da yerelde kalıyorlar. Böyle bir ortamda dünya meselelerine çok ilgi duymayan bir Amerikan halkı var. Dolayısıyla Trump ekranlara çıktığında, özellikle ana akım medya Trump’ın sözlerini haberlere taşıdığında, insanlar daha çok kendi özel yaşantısı istikametinde bu açıklamaları değerlendiriyor. Trump da bunun bilincinde; daha çok o beklentilere cevap vermek istiyor.”

Donald Trump, petrol fiyatlarından endişe etmediğini söyledi, AP

Doç. Dr. Aslan, ABD’nin çok ırklı bir ülke olduğu için insanların olanı biteni kimi zaman kendi ırksal durumuyla, kimi zaman aileden miras aldığı geleneğiyle, kimi zaman da yaşadığı eyaletin genel eğilimiyle değerlendirdiğine işaret etti. Aslan bu kapsamda şu örneği verdi:

“Mesela orta ve orta batı kesimi katıksız bir Cumhuriyetçi çizgide ilerliyor, şu an orada sokaklarda MAGA (Make America Great Again-ABD’yi Yeniden Yücelt) şapkasıyla dolaşan çok insan var. Dolayısıyla bu kişiler, o 4000 doları kazanıp, ay sonunu getirebiliyorsa Trump’ı sindirebiliyorlar. Ama California’da dinamik bir ekonomi var, Los Angeles veya Chicago’ya gittiğinizde sokaklarda evsiz de çok ama orada da hem ırksal hem de zihinsel çeşitlilik Trump’ın fikirlerini çok fazla ön plana çıkarmıyor; yani kimse o fikirlere rağbet etmiyor.”

“Amerikan halkı ne düşünüyor” sorusuna, çok büyük bir coğrafyada, çok farklı etnisitelerin Amerikan kimliği altında erimiş olmasına rağmen farklı siyasi tercihlerin olduğu gerçeği ile cevap verilebileceğinin altını çizen Aslan, “Trump, onlar açısından bir yıldız da değil, ihmal edilecek bir figür de” ifadesini kullandı ve ekledi:

“Çünkü Trump, Amerikan bar kültürünün, Amerikan iş dünyasının yansıması. Oradaki insanların hayat tarzı böyle. Amerikan halkı İran meselesini kendi cebi kadar düşünüyor, Trump’ın zihninde şekillendirdiği imajı kadar ele alıyor. Bu operasyon ABD’de cüzdana ve güvenliğe etki etmiyorsa hiç kimsenin de umurunda değil.”

PETROL FİYATLARI AMERİKALILARIN CÜZDANINA NASIL YANSIYACAK?

Trump Pazar günü Air Force One uçağında gazetecilere ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarına ve yükselen benzin fiyatlarına ilişkin açıklamalarda bulundu. Yükselen benzin fiyatlarından endişe duymadığını belirten Trump, petrol fiyatlarının yükseleceğini öngördüklerini ama fiyatların “çok hızlı düşeceğini” dile getirdi. Trump, ABD'nin henüz kullanmadığı “muazzam miktarda petrolü olduğunu” vurgulayarak, “Dışarıda çok fazla petrol var. Çok hızlı bir şekilde iyileşecek” değerlendirmesini yaptı.

Doç. Dr. Murat Aslan, petrol fiyatları konusunda Venezuela’ya işaret ederek, Latin Amerika ülkesine asıl müdahale nedeninin İran operasyonu olduğuna dikkat çekti ve şunları söyledi:

“Petrol fiyatları en önemli faktör. Kaldı ki Trump da geçen gün ağzından kaçırdı; Venezuela’ya yönelik müdahalenin asli sebeplerinden birinin İran savaşı olduğunu anladık. Çünkü petrol fiyatlarının yükselmesi Amerikan ekonomisini çok sarsacaktı. O nedenle Venezuela onlar açısından büyük bir can kurtaran oldu. Bence daha önceden dizayn edilmiş bir fikir o.

Çünkü dünyanın en kaliteli petrolünü, en zengin petrol yatağını şu an ABD’ye akıtıyorlar. Aynı zamanda bu petrolü başka ülkeler aldığında da ondan komisyon alıyorlar. Trump da ‘ABD’de petrol sıkıntısı yok, zaten Venezuela dünyanın en zengin petrol kaynaklarına sahip ve bizim artık dostumuz’ minvalinde konuştu. Yani Venezuela büyük ihtimalle İran öncesinde bir adımdı.”

Doç. Dr. Murat Aslan, “Amerikan halkı açısından, tehdit ABD’de değilse ve cüzdan daralmıyorsa bir problem yok” diyerek sözlerini şöyle sonlandırdı:

“Dünya sorunlarına ilgisiz bir Amerikan halkı var; evet Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasında müthiş bir siyasi kutuplaşma var. Mevcut durumda sıradan insan meseleyi kendisi kadar ele alıyor çünkü izole bir hayat tarzı var orada. Sosyal ilişkileri zayıf, toplu taşıma yok, bu nedenle etkileşim sıkıntılı, hayat bireysel olarak ilerliyor. Böyle bir hayat tarzı olan Amerikan halkı da İran’da ne olduğu konusunda fazla kaygılanmıyor. Çünkü sonuçları hala ABD’de hissetmediler. Petrol fiyatlarındaki artışın da ABD’ye ne kadar yansıyacağı bir soru işareti. Çünkü stratejik rezervleri var ve dünyanın en çok petrol ve gaz ihracı yapabilecek ülkesi. Ekonomik sorunlar yaşarken İran çok önemli görülmüyor.”