Tarihte bugün 14 Ağustos: Panama Kanalı açıldı, Pakistan kuruldu, Kıbrıs’ta ikinci harekat başladı Son Haberler

Tarihte bugün meydana gelen olaylar arasında dünya siyasi tarihini, Türkiye’nin yakın geçmişini, uluslararası ilişkileri, kültür ve sanat hayatını etkileyen çok sayıda gelişme bulunuyor. 14 Ağustos tarihinde Panama Kanalı hizmete açıldı, Pakistan bağımsızlığını ilan etti, Türk Silahlı Kuvvetleri Kıbrıs’ta ikinci askeri harekatı başlattı ve Adalet ve Kalkınma Partisi kuruldu. Aynı tarih farklı yıllarda edebiyat tarihçisi Nihat Sami Banarlı ile Alman yazar Bertolt Brecht’in vefatlarına, II. Dünya Savaşı’nın sona erme sürecindeki önemli gelişmelere ve Türkiye ile dünyada yaşanan birçok siyasi olaya da sahne oldu.

PANAMA KANALI 1914’TE HİZMETE AÇILDI

Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus’u birbirine bağlayan en kısa deniz yollarından biri olan Panama Kanalı, 14 Ağustos 1914 tarihinde hizmete açıldı. Panama kıstağında iki büyük okyanusu birbirine bağlayacak bir kanal oluşturma düşüncesinin geçmişi, Amerika kıtasının keşfinin ardından 1500’lü yıllarda ortaya atılan projelere kadar uzandı.

Kanalın yapımına yönelik ilk büyük girişim 1880’li yıllarda Fransızlar tarafından başlatıldı ancak çalışmalar tamamlanamadı. İnşaat süreci daha sonra Amerika Birleşik Devletleri tarafından devralındı ve proje tamamlanarak kanal 1914 yılında deniz ulaşımına açıldı.

Panama Kanalı yaklaşık 77 kilometre uzunluğa sahip bulunuyor. Kanal güzergahının bazı bölümlerinin deniz seviyesinden yaklaşık 28 metre yukarıda yer alması nedeniyle gemiler havuz sistemi aracılığıyla kademeli olarak yükseltiliyor, kanalın karşı tarafına geçiş sırasında ise aynı yöntem ters yönde uygulanarak gemiler yeniden deniz seviyesine indiriliyor.

PAKİSTAN 14 AĞUSTOS 1947’DE BAĞIMSIZLIĞINI İLAN ETTİ

Hindistan alt kıtasında Müslüman nüfusun çoğunlukta bulunduğu bölgelerin ayrılmasıyla kurulan Pakistan, 14 Ağustos 1947 tarihinde bağımsızlığını ilan etti. Pakistan’ın kuruluş sürecinde öne çıkan isimlerden Muhammed Ali Cinnah, yeni devletin ilk genel valisi olarak ülkenin yönetiminde başlıca rolü üstlendi.

İngiliz sömürge yönetimi döneminde Hindistan’daki Müslüman toplum, bağımsızlık ve siyasi temsil mücadelesinin önemli aktörlerinden biri oldu. Müslümanların ayrı bir devlet çatısı altında toplanmasını savunan siyasi hareketin yıllar süren çalışmaları sonucunda Pakistan’ın kuruluşu gerçekleşti.

Pakistan, ilerleyen yıllarda nükleer silah kapasitesi geliştiren ülkeler arasına girdi. Ülke, Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu devletler arasında kendi nükleer silah programını geliştiren ilk ülke olarak öne çıktı.

NİHAT SAMİ BANARLI 1974’TE HAYATINI KAYBETTİ

Türk edebiyat tarihçiliğinin önemli isimlerinden Nihat Sami Banarlı, 14 Ağustos 1974 tarihinde 67 yaşında hayatını kaybetti. 1907 yılında İstanbul’un Fatih ilçesinde dünyaya gelen Banarlı, eğitim ve meslek hayatının önemli bölümünü edebiyat öğretmenliği ve Türk edebiyatı tarihi çalışmalarına ayırdı.

Banarlı, Edirne ve İstanbul’daki çeşitli okullarda edebiyat öğretmenliği yaptı. 1947 ile 1969 yılları arasında Eğitim Enstitüsü ile Yüksek Öğretmen Okulu’nda edebiyat öğretmenliği görevinde bulundu. Yüksek İslam Enstitüsü’nde ise İslami Türk Edebiyatı Tarihi dersleri verdi.

Edebiyat tarihi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Nihat Sami Banarlı’nın mezarı İstanbul’daki Edirnekapı Şehitliği’nde bulunuyor.

KIBRIS’TA İKİNCİ ASKERİ HAREKAT 14 AĞUSTOS 1974’TE BAŞLADI

Kıbrıs Barış Harekatı’nın ilk aşamasının ardından Türkiye, İngiltere ve Yunanistan dışişleri bakanları bir araya gelerek Cenevre Deklarasyonu’nu ilan etti. Taraflar arasında daha sonra gerçekleştirilen görüşmelerden sonuç alınamadı ve adadaki çatışmalar devam etti.

Görüşmelerin sonuçsuz kalması ve Kıbrıs’taki saldırıların sürmesi üzerine Türk Silahlı Kuvvetleri, 14 Ağustos 1974 tarihinde ikinci Kıbrıs harekatını başlattı. İki gün devam eden operasyon sonucunda Türk Silahlı Kuvvetleri, ilk harekatta kontrol edilen bölgelerle birlikte adanın yaklaşık yüzde 38’inde denetim sağladı.

14 Ağustos 1974 tarihinde başlayan ikinci harekat, Kıbrıs’ta 1974 yılında yaşanan askeri ve siyasi sürecin en önemli aşamalarından biri olarak kayıtlara geçti.

GAZETECİ ADEM YAVUZ KIBRIS’TA TUTSAK EDİLDİ

Kıbrıs’taki ikinci harekatın başladığı 14 Ağustos 1974 tarihinde ANKA muhabiri gazeteci Adem Yavuz da Rumlar tarafından tutsak edildi. Gözleri bağlı halde ateş edilmesi sonucunda ağır yaralanan Yavuz, tedavi altına alındı.

Adem Yavuz, yaralanmasının ardından Türkiye’ye getirildi. Gazeteci Yavuz, 26 Ağustos 1974 tarihinde Adana Tıp Fakültesi Hastanesi’nde hayatını kaybetti.

ADALET VE KALKINMA PARTİSİ 2001’DE KURULDU

Adalet ve Kalkınma Partisi, Fazilet Partisi’nin kapatılmasının ardından siyasi faaliyetlerini farklı bir yapı altında sürdürmek isteyen milletvekilleri ve siyasetçiler tarafından 14 Ağustos 2001 tarihinde kuruldu. Fazilet Partisi’nin ardından kurulan Saadet Partisi’ne katılmayan isimlerin oluşturduğu siyasi hareket, Adalet ve Kalkınma Partisi adıyla Türk siyasi hayatına girdi.

Partinin kurucu genel başkanlığını Recep Tayyip Erdoğan üstlendi. Adalet ve Kalkınma Partisi, kuruluşunun ardından katıldığı ilk genel seçim olan 3 Kasım 2002 seçimlerinde yüzde 34,63 oy alarak seçimden birinci parti olarak çıktı ve tek başına iktidar oldu.

Parti, siyasi faaliyetlerinde “AK Parti” kısaltmasını kullanıyor. AK Parti’nin kuruluş tarihi olan 14 Ağustos 2001, partinin siyasi tarihindeki kuruluş yıl dönümü olarak kabul ediliyor.

DÜNYADA İLK OTOMOBİL PLAKALARI FRANSA’DA KULLANILDI

14 Ağustos 1893 tarihinde Fransa’da otomobillere plaka takılmasına ilişkin uygulamanın hayata geçirilmesiyle motorlu araçların kayıt ve tanımlanmasına yönelik önemli adımlardan biri atıldı. Söz konusu gelişme, kaynaklarda dünyada otomobillere plaka takılmasına yönelik ilk uygulamalardan biri olarak yer aldı.

TÜRK BASIN BİRLİĞİ 1908’DE KURULDU

14 Ağustos 1908 tarihinde Türk Basın Birliği’nin kuruluşu gerçekleşti. Basın alanında faaliyet gösteren meslek mensuplarını bir araya getirmeye yönelik kuruluş, dönemin basın ve meslek örgütlenmesi açısından kayıtlara geçen gelişmelerden biri oldu.

İLK ULUSLARARASI GÜZELLİK YARIŞMASI FOLKESTONE’DA DÜZENLENDİ

1908 yılında İngiltere’nin Folkestone kentinde uluslararası katılıma sahip bir güzellik yarışması düzenlendi. 14 Ağustos tarihinde gerçekleştiği belirtilen organizasyon, dünyadaki ilk uluslararası güzellik yarışması olarak kayıtlara geçti.

TÜRKİYE’NİN İLK POSTA PULLARI 1925’TE TEDAVÜLE ÇIKTI

14 Ağustos 1925 tarihinde Türkiye’nin ilk posta pullarının tedavüle çıkarıldığı kaydedildi. Posta hizmetlerinde kullanılmak üzere hazırlanan pullar, Cumhuriyet döneminin haberleşme ve posta tarihindeki gelişmeler arasında yer aldı.

SEKA KURULDU, PAŞABAHÇE CAM FABRİKASI’NIN TEMELİ ATILDI

14 Ağustos 1934 tarihinde Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları Genel Müdürlüğü, bilinen kısa adıyla SEKA kuruldu. Kuruluş, Türkiye’de selüloz ve kağıt üretimine yönelik sanayi altyapısının geliştirilmesi amacıyla atılan adımlardan biri oldu.

Aynı tarihte Paşabahçe Cam Fabrikası’nın temeli de atıldı. Fabrika yatırımı, Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde sanayileşme kapsamında gerçekleştirilen önemli üretim projeleri arasında yer aldı.

ATLANTİK SÖZLEŞMESİ 1941’DE YAYIMLANDI

ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt ile İngiltere Başbakanı Winston Churchill, 14 Ağustos 1941 tarihinde Atlantik Sözleşmesi olarak bilinen metni yayımladı. II. Dünya Savaşı devam ederken açıklanan metin, iki ülkenin savaş sonrası dünya düzenine ilişkin temel ilkelerini ortaya koydu.

Atlantik Bildirisi olarak da anılan belge, uluslararası ilişkiler ve savaş sonrasında kurulacak düzen açısından dönemin önemli siyasi metinlerinden biri haline geldi.

JAPONYA 1945’TE TESLİMİYETİNİ AÇIKLADI

II. Dünya Savaşı’nın son aşamasında Japonya, 14 Ağustos 1945 tarihinde Müttefiklerin teslim şartlarını kabul etti. Japon İmparatoru Hirohito, ülkesinin teslim olacağını açıklayarak savaşın sona erme sürecindeki en önemli gelişmelerden birine imza attı.

Japonya’nın kayıtsız şartsız teslim olmayı kabul etmesi, II. Dünya Savaşı’nın fiilen sona ermesini sağlayan gelişmeler arasında yer aldı. Resmi teslim belgesi daha sonra imzalandı.

İNGİLTERE HİNDİSTAN’DAN ÇEKİLME SÜRECİNİ TAMAMLADI

1947 yılında Britanya Hindistanı’nın bölünmesiyle Pakistan ve Hindistan bağımsız devletler olarak ortaya çıktı. Pakistan 14 Ağustos 1947 tarihinde bağımsızlığını ilan ederken Hindistan’ın bağımsızlığı bir gün sonra, 15 Ağustos 1947 tarihinde yürürlüğe girdi.

Süreç, İngiliz sömürge yönetiminin Hindistan alt kıtasındaki hakimiyetinin sona ermesine ve bölgede iki ayrı bağımsız devletin ortaya çıkmasına yol açtı.

SSCB 1953’TE HİDROJEN BOMBASI GELİŞTİRDİĞİNİ DUYURDU

14 Ağustos 1953 tarihinde Sovyetler Birliği, hidrojen bombası geliştirdiğini açıkladı. Soğuk Savaş’ın hız kazandığı yıllarda yapılan açıklama, ABD ile SSCB arasındaki nükleer silahlanma yarışının önemli aşamalarından biri olarak kayıtlara geçti.

BERTOLT BRECHT 1956’DA HAYATINI KAYBETTİ

Alman yazar, şair ve tiyatro insanı Bertolt Brecht, 14 Ağustos 1956 tarihinde hayatını kaybetti. Tiyatro ve edebiyat alanındaki eserleriyle tanınan Brecht, 20’nci yüzyılın öne çıkan yazarları arasında yer aldı.

14 AĞUSTOS 1974’TE NİHAT SAMİ BANARLI DA VEFAT ETTİ

Edebiyat tarihçisi Nihat Sami Banarlı’nın ölümü de 14 Ağustos 1974 tarihinde yaşanan kültür ve edebiyat dünyasındaki önemli kayıplardan biri oldu. Banarlı, İstanbul’da hayatını kaybetti ve Edirnekapı Şehitliği’ne defnedildi.

RESSAM NAZLI ECEVİT 1985’TE ÖLDÜ

Ressam Nazlı Ecevit, 14 Ağustos 1985 tarihinde hayatını kaybetti. Türk resim sanatının isimlerinden biri olan Nazlı Ecevit’in vefatı, 14 Ağustos tarihinde Türkiye’nin sanat dünyasında yaşanan gelişmeler arasında kayıtlara geçti.

GÜRCİSTAN ORDUSU 1992’DE ABHAZYA’YA GİRDİ

14 Ağustos 1992 tarihinde Gürcistan birliklerinin Abhazya’ya girmesiyle bölgede silahlı çatışmaların önemli bir aşaması başladı. Gürcistan ile Abhaz güçleri arasındaki mücadele, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Kafkasya’da yaşanan en önemli çatışmalardan biri haline geldi.

Kaynaklarda Gürcistan ordusunun Abhazya’ya yönelik askeri harekatı veya işgali olarak aktarılan gelişme, uzun sürecek Abhazya Savaşı’nın başlangıcındaki kritik olaylardan biri oldu.

SİYASAL CİNAYETLER DAVASI 2000’DE BAŞLADI

14 Ağustos 2000 tarihinde Uğur Mumcu ve Ahmet Taner Kışlalı suikastlarının da aralarında bulunduğu bazı siyasi cinayetlerle bağlantılı oldukları belirtilen kişilerin yargılanmasına Ankara 2 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde başlandı.

Davada dokuz sanık hakkında idam cezası talep edildi. Yargılama, Türkiye’nin yakın siyasi tarihinde kamuoyunun yakından takip ettiği faili meçhul cinayetler ve suikastlara ilişkin dava süreçlerinden biri olarak kayıtlara geçti.

HİZBULLAH-İSRAİL SAVAŞINDA ATEŞKES 2006’DA YÜRÜRLÜĞE GİRDİ

İsrail ile Lübnan Hizbullahı arasında 2006 yılında yaşanan savaş, 14 Ağustos tarihinde yürürlüğe giren ateşkesle sona erdi. Çatışmaların durdurulmasına yönelik süreç, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararının ardından uygulamaya konuldu.

Savaşın sona ermesinin ardından Hizbullah cephesi yaşanan süreci siyasi zafer olarak nitelendirdi. Ateşkes, haftalar süren İsrail-Hizbullah çatışmalarının sona ermesini sağlayan gelişme oldu.

EMİN ÇÖLAŞAN’IN HÜRRİYET’TEKİ KÖŞE YAZARLIĞI SONA ERDİ

Gazeteci ve köşe yazarı Emin Çölaşan’ın Hürriyet gazetesindeki köşe yazarlığına 14 Ağustos 2007 tarihinde son verildi. Çölaşan’ın gazeteyle yollarının ayrılması, dönemin medya gündeminde geniş yer bulan gelişmelerden biri oldu.

RABİA MEYDANI’NDA 2013’TE KANLI MÜDAHALE

Mısır’da güvenlik güçleri, 14 Ağustos 2013 tarihinde Kahire’deki Rabia Meydanı başta olmak üzere dönemin Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’nin görevden uzaklaştırılmasını protesto eden göstericilerin bulunduğu alanlara müdahale etti. Müdahale sırasında çok sayıda kişi hayatını kaybetti ve binlerce kişi yaralandı.

Verilen resmi rakamlara göre olaylarda sekizi polis olmak üzere 632 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 2 bin kişi yaralandı. Aynı gün yaklaşık 800 eylemci gözaltına alındı. Yaşanan olaylar, “Rabia katliamı” olarak da anılarak Mısır’ın yakın siyasi tarihindeki en kanlı gelişmelerden biri olarak kayıtlara geçti.

14 AĞUSTOS TARİHİNDE YAŞANAN DİĞER GELİŞMELER

14 Ağustos tarihi farklı dönemlerde siyasi, askeri, ekonomik, kültürel ve toplumsal gelişmelere sahne oldu. 1893’te Fransa’da otomobillere plaka takılması, 1908’de Türk Basın Birliği’nin kurulması ve İngiltere’nin Folkestone kentinde uluslararası güzellik yarışmasının düzenlenmesi, 1925’te Türkiye’nin ilk posta pullarının tedavüle çıkarılması ve 1934’te SEKA’nın kurulması ile Paşabahçe Cam Fabrikası’nın temelinin atılması günün öne çıkan gelişmeleri arasında yer aldı.

1941’de Franklin D. Roosevelt ile Winston Churchill’in Atlantik Sözleşmesi’ni yayımlaması, 1945’te Japonya’nın teslimiyeti kabul etmesi, 1947’de Pakistan’ın kurulması ve Britanya’nın Hindistan’dan çekilmesi, 1953’te SSCB’nin hidrojen bombasına ilişkin açıklaması ve 1956’da Bertolt Brecht’in ölümü de 14 Ağustos tarihine kaydedildi. Türkiye açısından 1974 yılı ise ikinci Kıbrıs harekatının başlaması, gazeteci Adem Yavuz’un tutsak edilerek yaralanması ve Nihat Sami Banarlı’nın hayatını kaybetmesiyle öne çıktı.

1985’te ressam Nazlı Ecevit’in ölümü, 1992’de Gürcistan ordusunun Abhazya’ya girmesi, 2000’de Uğur Mumcu ve Ahmet Taner Kışlalı suikastlarının da dahil edildiği siyasi cinayetler davasının başlaması, 2001’de Adalet ve Kalkınma Partisi’nin kurulması, 2006’da İsrail-Hizbullah savaşında ateşkesin yürürlüğe girmesi, 2007’de Emin Çölaşan’ın Hürriyet’teki köşe yazarlığının sona ermesi ve 2013’te Mısır’daki Rabia Meydanı müdahalesi de aynı tarihte yaşanan gelişmeler arasında bulunuyor.