Sosyal medya ders başarısını sessizce erozyona uğratıyor

Türkiye Yeşilay Cemiyeti, okullarda akıllı telefon ve sosyal medya kullanımının gençlerin psikososyal gelişimini ve akademik başarısını olumsuz etkilediğini belirterek bu konuda yapılan düzenlemelerin internet bağımlılığıyla mücadelede önem taşıdığını açıkladı.

Yeşilay Genel Başkanı Doç. Dr. Mehmet Dinç, teknolojik araç ve uygulamaların kontrolsüz kullanımına ilişkin düzenlemelerin öğrencileri dijital bağımlılıklardan korumak adına gerekli bir adım olduğunu ifade ederek, bu konuda yapılan düzenlemelerin gençler üzerindeki olumlu etkilerine dikkat çekti. 

Hızla gelişen teknolojiyle birlikte hayatın vazgeçilmez bir parçası hâline gelen akıllı telefonlar okul çağındaki öğrenciler için önemli riskleri de beraberinde getiriyor. Bilgiye erişim, kesintisiz iletişim, sosyalleşme ya da eğlence amacıyla kullanılan akıllı telefonlar ekran süresi gözetilmeksizin kullanıldığında eğitim çağındaki gençler için risk oluşturuyor. Akıllı telefonlardan gelen bildirimler, sosyal medya akışları ve oyunlar, öğrencilerin dikkatini en çok dağıtan unsurlar arasında yer alıyor. Zihnin derinlemesine öğrenmeye odaklanması için gerekli süre, özellikle sosyal medya uygulamalarıyla bölünüyor.

Dinç, öğrencilerin dikkatini derse vermesinin, sağlıklı sosyal ilişkiler kurmasının ve bağımlılık riskinin azaltılmasının mümkün olduğunu belirtti:

“Tamamen yasaklamak yerine aile, öğretmen ve öğrencilerin iş birliğiyle bilinçlendirme çalışmalarının riski ortadan kaldıracağına inanıyoruz. Okullarda telefon kullanımına dair düzenlemelerin akademik başarıyı artıracağı, psikososyal gelişime olumu etki yapacağı muhakkaktır. Teknolojiyi ve interneti tamamen yasaklamak yerine ‘yerinde ve yeterince’ kullanımı desteklenerek gençlerin farkındalığını artıracak çalışmalar yürütülmelidir.”

Sosyal medya akışı, gündemi takip edememe endişesi de gençler üzerinde giderek artan bir baskı oluşturuyor. “Acaba bir şeyleri kaçırıyor muyum?” kaygısı olarak tanımlanan FOMO (Fear of Missing Out), öğrencileri ekran başında tutan en güçlü etkenlerden biri olarak öne çıkıyor. Bu nedenle öğrenciler, ders başında telefondan uzaklaşmakta zorlanabiliyor. Telefonların yoğun kullanımı, uyku sorunlarını da beraberinde getiriyor. Özellikle uykudan önce ekran karşısında geçirilen süre, melatonin salınımını azaltarak uykuya geçişi geciktiriyor. Bu durum, gençlerin yeterince dinlenememesinin, derslere katılamamasının sebeplerinden biri oluyor. 

Dinç, dijital bağımlılıkları önlemek için velilerin, evdeki telefon kullanımında da bilinçli davranması, öğrencilere rol model olması ve okuldaki düzenlemelerle uyumlu kurallar geliştirmesi gerektiğini ifade etti:

“Akıllı telefon ve sosyal medya kullanımına dair düzenlemelerin dijital okuryazarlık dersleri ve bağımlılıklarla mücadele eğitimleriyle desteklenmesi farkındalığın artması açısından önemlidir. İnternet bağımlılığını anlayan gençler, zaman yönetimini, bağımsız bir geleceğin önemini daha kolay kavrayacaktır. Millî Eğitim Bakanlığı, tüm okullar için telefon kullanımına ilişkin net ve uygulanabilir bir çerçeve oluşturuyor. Düzenlemelerin sonuçları düzenli olarak ölçülmeli, akademik ve psikososyal etkiler bilimsel verilerle takip edilmelidir.”

DÜNYA BU KONUDA NASIL TEDBİRLER ALIYOR?�

Fransa, İsviçre, İngiltere, Kanada, Portekiz, Meksika, Gine ve İskoçya’da yapılan araştırmalar, yasal düzenlemelerin ardından teneffüslerde yüz yüze iletişimin güçlendiğini ve öğrencilerin aidiyet duygusunun arttığını doğruluyor.

İngiltere, İsveç, Norveç, İspanya ve Çekya’dan farklı araştırmaların meta-analiz yöntemiyle incelendiği bir çalışma, akıllı telefon kullanımı ile ilgili düzenlemelerin özellikle sosyal iyi oluş alanında olumlu etkiler yarattığını göstermiştir.

Norveç’te telefon kullanım kısıtlaması uygulanan ortaokullarda kız öğrencilerin psikolojik semptomlara bağlı sağlık başvurularının azaldığı, zorbalık oranlarının düştüğü ve not ortalamalarının yükseldiği görülmüştür.

Avustralya’da 2023 yılında yapılan bir çalışmada, telefon kısıtlaması uygulanan ve uygulanmayan okullar karşılaştırılmış, telefon kısıtlaması uygulanan okullarda öğrencilerin psikolojik sıkıntı düzeylerinde ve olumsuz duygularında anlamlı azalmalar bulunmuştur.

İngiltere, İsveç, Norveç, İspanya ve Çekya’dan elde edilen veriler, telefon kısıtlamalarının özellikle sosyal ilişkilerde olumlu etkiler yarattığını ortaya koymaktadır. Sınıf içi zorbalığın, çatışmanın ve rekabetin düştüğü, öğretmen raporlarında ise dikkat dağınıklığının azaldığı görülmüştür. İngiltere ve diğer ülkelerde yapılan araştırmalar, okulda telefon kullanımına getirilen sınırlamaların sınav başarılarında artış sağladığını, özellikle düşük başarı gösteren öğrencilerde etkinin daha belirgin olduğunu ortaya koymuştur.