Sırbistan’ın AB üyeliğine arşiv engeli: Janša ne istiyor? Sözcü Gazetesi

Sırbistan’da yeni hükümetin kurulması beklenirken Slovenya Başbakanı Janez Janša, Belgrad yönetimine Avrupa Birliği (AB) üyelik süreciyle ilgili bir şart sundu. Janša, Yugoslavya dönemine ait gizli servis ve diğer devlet kurumlarının arşivleri Slovenya’ya teslim edilmediği sürece Sırbistan’ın AB üyelik sürecindeki ilerlemesini desteklemeyeceklerini açıkladı. Peki Janša, bu arşivlerde kimin adını arıyor ve belgelerin ortaya çıkmasını neden istiyor?

Janša’dan arşivlerin teslim edilmesi çağrısı

Slovenya Başbakanı Janez Janša, Sırbistan seçimlerinin ardından yaptığı açıklamada, yeni yönetimin AB üyelik müzakerelerini hızlandırma yönündeki olası adımlarını memnuniyetle karşılayacaklarını belirtti, ancak Janša, bunun için öncelikle Yugoslavya dönemine ait belgelerin teslim edilmesini istedi.

Janša açıklamasında, “Sırbistan, Slovenya ile ilgili olan UDBA, SDV, YPA, ZSNZ ve eski Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin diğer kurumlarına ait tüm arşivleri Slovenya’ya teslim etmedikçe hiçbir ilerlemeye onay vermeyeceğiz” ifadelerini kullandı.

Janša’nın bu çıkışı, Avrupa Birliği’nin genişlemeden sorumlu komiseri Marta Kos hakkındaki tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı. Janša, daha önce de Kos’u hedef almış ve Yugoslavya dönemindeki gizli servislerle bağlantılı olduğu yönündeki iddiaları gündeme getirmişti.

Tartışmanın odağında Marta Kos var

Janša, açıklamasında Sloven araştırmacı Igor Omerza’nın Marta Kos hakkındaki çalışmalarına da dikkat çekti. Omerza, Sloven arşivlerine dayandırdığı iddialarında Kos’un Yugoslavya dönemindeki gizli servis UDBA ile işbirliği yaptığını öne sürüyor.

Omerza, arşivlerin açılmasının geçmişte yaşananların aydınlatılması açısından önemli olduğunu belirtti. Belgelerin ortaya çıkarılmasıyla gizli servisle bağlantılı kişilerin kimliklerinin daha net anlaşılabileceğini ifade eden Omerza, şu değerlendirmede bulundu:

“Bu belgelerin de bulunması mümkün. Avrupa Birliği, Sırbistan’ın arşivleri de dahil olmak üzere siyasi polislerin gizli arşivlerinin açılmasını uzun zamandır talep ediyor. Bunun için benim ya da Başbakan Janša’nın yardımına ihtiyaçları yok, ancak Slovenya’da geçmişte yaşananların aydınlatılması son derece önemli. Bugün bile UDBA ile işbirliği yapan kişilerin tamamının kim olduğunu kesin olarak bilmiyoruz.”

Marta Kos ise son açıklamasında konuya ilişkin bir değerlendirme yapmadı. Bununla birlikte Kos, Yugoslav gizli servisine muhbirlik yaptığı yönündeki suçlamaları daha önce defalarca reddetmişti.

Slovenya’da arşivlerin açılması konusunda görüş ayrılığı

Kos’un Avrupa Birliği Genişleme Komiserliği görevine aday gösterilmesinde etkili olan Svoboda partisinden de konuya ilişkin açıklama geldi.

Partinin milletvekili ve sekreteri Matej Grah, arşivlerin açılmasına karşı olmadıklarını belirterek tartışmanın siyasi hesaplaşmaya dönüştürülmesini eleştirdi.

Grah, ABD Başkanı Donald Trump’ın bazı belgeleri kamuoyuna açmasının ardından yaşanan tartışmalara atıfta bulunarak, benzer bir sürecin Janša açısından da sonuçları olabileceğini söyledi. Grah’a göre asıl sorun, Janša’nın arşiv tartışmasını siyasi rakiplerine karşı kullanması.

Grah, Janša’nın geçmişte görüş ayrılığı yaşadığı kişilerle hesaplaşmak için bu konuyu gündeme taşıdığını savundu.

Slovenya, Sırbistan’ın AB üyeliğini engelleyebilir mi?

Janša’nın açıklamasının Sırbistan’ın AB üyelik müzakerelerini fiilen durdurup durdurmayacağı da merak konusu oldu.

Brüksel muhabiri Peter Žerjavič’e göre, AB üyesi ülkeler üyelik sürecinin farklı aşamalarında kendi koşullarını gündeme getirebiliyor. Žerjavič, Hırvatistan’ın komşusu Karadağ’dan taleplerinin de bu duruma örnek oluşturduğunu belirtti. Söz konusu taleplerin, 1990’ların başındaki savaşların mirasıyla bağlantılı olduğunu ifade etti.

Žerjavič, Janša’nın bu kadar kesin bir açıklama yaptıktan sonra geri adım atmasının zor olabileceğini belirterek, arşivler konusunda somut adımlar atılmasının gündeme gelebileceğini söyledi.

Sırbistan’ın AB üyelik süreci çıkmaza girebilir

Žerjavič’e göre Slovenya, gerekli koşulların karşılanmadığını ileri sürerek Sırbistan’ın AB üyelik sürecini süresiz biçimde engelleyebilir. Ancak böyle bir adımın atılması, Slovenya’nın uzun vadeli ulusal çıkarlarına ne ölçüde hizmet edeceği sorusunu da beraberinde getiriyor.

Tartışmanın merkezinde ise Yugoslavya döneminden kalan gizli arşivlerin açılması, bu belgelerde adı geçen kişilerin ortaya çıkarılması ve geçmişteki ilişkilerin aydınlatılması bulunuyor. Janša’nın çıkışının Sırbistan’ın AB üyelik sürecini nasıl etkileyeceği ve arşivlerin teslim edilmesi konusunda somut bir adım atılıp atılmayacağı ise önümüzdeki dönemde netleşecek.