Şimşek in enflasyonla mücadele programı çöktü Türkiye Ekonomisi Haberleri

Haziran 2023’te ekonomide yapılan politika değişikliğinin ardından duyurulan ilk Orta Vadeli Program’da ortaya konulan enflasyon hedefi ile gerçekleşen rakamlar arasında büyük uçurum oluştu. Şimşek 2026 enflasyonunu %8,5’a indireceği sözünü verdi. Ancak 2026 enflasyonu en iyimser tahminle %29 olarak gerçekleşecek. Yani hedef ile gerçekleşen arasında %350 oranında sapma meydana geldi.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in başvurduğu yüksek faiz politikası, enflasyonu kontrol altına almaya yetmedi. Eylül 2023’te Mehmet Şimşek 2026 enflasyonu %8.5’e indireceğinin sözünü verdi. 2026 enflasyonu en iyimser tahminle %29 olarak gerçekleşecek. Yani konulan hedef ile gerçekleşme arasında %350 oranında sapma meydana geldi. Bu sapma oranı dünya rekorudur. Tarihin hiçbir döneminde ve hiçbir ülkede enflasyon tahminlerinde bu kadar yüksek oranlı bir sapma meydana gelmedi.

YÜKSEK FAİZE RAĞMEN

Eylül 2023’te duyurulan Orta Vadeli Program’a göre enflasyon 2023’te yüzde 65’e, 2024’te yüzde 33’e, 2025’te yüzde 15’ ve 2026’da ise yüzde 8.5’e indirilecekti. Bu hedefleri tutturmak için faizler yüzde 8,5’ten yüzde 50’ye çıkarıldı. İki yıl boyunca yüzde 40-50 bandında tutulan yüksek faiz; üretimi, yatırımı ve ihracatı baskılarken, yüksek enflasyonun önüne geçemedi. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) 2023’te yüzde 64.77 olarak gerçekleşti. 2024 sonu itibarıyla yüzde 44.38 olarak kayıtlara geçen enflasyon 2025’te ancak yüzde 30,89’a düşürülebildi. Bu yıl ise enflasyonun yüzde 25-30 bandında olması bekleniyor.

İNAT EDİLDİKÇE HEDEFTEN UZAKLAŞILDI

Bu rakamlar üretici, tüccar, esnaf, çiftçi ve vatandaşın faturasını ağır bir şekilde ödediği ekonomi politikasının enflasyon hedefini tutturmakta işe yaramadığını gösteriyor. Aksine, program sürdürüldükçe, konulan hedef ile gerçekleşen enflasyon rakamları arasındaki fark her yıl biraz daha açılıyor. Geçen yıl hedefin 2 katı bir rakamla gerçekleşen enflasyon hedefinin, bu yıl hedeflenen rakamın 3 katını aşağı görülüyor.

ENFLASYON %75’TEN DÖNDÜ

Enflasyon, OVP’deki hedefe yakın bir rakamla 2023 yılını geride bıraksa da daha sonra yükselmeye devam etti. Enflasyonun Mayıs 2024’te yüzde 75,45 ile son yılların en yüksek seviyelerinden birini göreni görmesinde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in “Döviz baskı altında tutuluyordu” açıklaması etkili oldu. 2024- 2026 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program’ın 6 Eylül 2023 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmasından sonra gelen o açıklama hafızalardaki yerini koruyor.

ŞİMŞEK’İN KUR AÇIKLAMASI ETKİLİ OLDU

OVP’nin açıklanmasının beş gün sonra Şimşek, katıldığı bir televizyon programında şunları söylemişti: “Üç aylık bir geçmiş var. Burada resmi anlamaya çalıştık. Cumhurbaşkanımızın liderliğinde bir Bakanlar Kurulu oluşturuldu. Hazine ve Maliye görevi bana tevdi edildi. Biz de güçlü bir ekip kurduk. Daha sonra durum değerlendirmesi yaptık. Enflasyon hedefimizi iddialı bulanlar olabilir. Biz mümkün olduğunca, o an itibarıyla en gerçekçi rakamları ortaya koymaya çalıştık. Burada enflasyonla ilgili tahmin değişiklikleri, bizim resmi daha iyi anlamamızla ortaya çıktı. 2021’in Aralık ayıyla, aşağı yukarı 2023’ün Mayıs ayına kadar kur belli bir düzeyde tutulmuş. Biz kuru serbest bıraktık. Tabii kur etkisi var. Çünkü bir taraftan rasyonel politikalar diyeceksin sonra kur müdahalesi, bu doğru değil. Kur etkisi var. Geçişkenlik zamanla azalacak. Bizim bir kur hedefimiz yok. Aslında tahmin de olmaması lazım.”

FABRİKALAR KAPANIYOR

Mayıs 2023’teki seçimler yapıldığında “Yatırımcı kredisi” de denilen ticari kredilerin faizi yüzde 15 civarındaydı. Faiz politikasında yapılan makas değişikliğinin ardından yatırım kredilerinin maliyeti yüzde 70’e dayandı. 2 Haziran 2023’te yüzde 14,95 olan bankacılık sektörü ticari kredi faiz ortalaması, 5 Nisan 2024’te yüzde 67,55 ile zirveyi gören ticari kredi faizi sonraki dönemde bir miktar gerilese de hala yüzde 54 civarında bulunuyor. Mehmet Şimşek’in yürüttüğü yüksek pozitif reel faiz politikası, enflasyonu düşüremezken, reel sektöre büyük darbe vurdu. Binlerce firma konkordato ilan ederken, binlerce fabrika ya kapandı veya üretimlerini en alt seviyeye indirdi. İmalat sektörünün kârlılığı hızla düşerken, yatırıma gidecek fonlar yüksek faiz nedeniyle faize yatırılıyor. İmalat sektörünün elektrik talebi hızla düştüğü için spot piyasa elektrik fiyatları adeta çakılmış vaziyette. Hatta geçtiğimiz Ramazan ayında bazı gece saatlerinde RES spot elektrik fiyatları 0’a (sıfıra) indi.

CARİ AÇIK HIZLA ARTIYOR

2023 yılında cari açık toplamı 45.4 milyar dolar iken, özellikle Ticaret Bakanlığı’nın üstün gayretleriyle 2024 yılında 10 milyar dolara kadar geriledi. Fakat yüksek faiz ve hatalı kur politikası nedeniyle 2025’te 25,2 milyar dolara yükselen cari açık, 2026’nın ilk 3 ayında adeta patlama yaptı. Bu yılın ilk çeyreğinde 20 milyar dolarlık cari açık oluştu. Bu rakam, bugüne kadarki en yüksek ilk çeyrek cari açığı olacak. Bu şekilde devam ettiği taktirde 2026 yılında cari açığın 65 milyar doların üzerine çıkacağı görülüyor.

Dolar %125 Avro %145 yükseldi

Son üç yılda Türk Lirası’nın yabancı paralar karşısındaki değeri eridi. Mayıs 2023’te 20 lira olan 1 dolar yüzde 125 artışla 45 liraya yükseldi. Aynı tarihde 21,5 lira olan 1 avro ise yüzde 145 artışla 52,75 liraya çıktı. Kanunda yer almasına rağmen dolar spekülatörlerinden vergi alınmaması, TL'nin yabancı paralar karşısındaki değerinin erimesinde etkili oldu.