Savunma uzmanı serseri dronları Hürriyet’e anlattı: Tespit etmesi de vurması da zor

Ukrayna-Rusya savaşı nedeniyle Karadeniz’den kontrolsüz şekilde kıyı ülkelere sürüklenen ‘serseri mayınlar’dan sonra rotasından çıkan ya da yönü şaşan ‘serseri dronlar’ da bölge ülkelerini alarma geçirmeye başladı. Özellikle savaş sahasında yoğun biçimde kullanılan ancak navigasyon hatası, elektronik müdahale ya da teknik arıza nedeniyle kontrolden çıkan dronlar, artık sadece taraf ülkeleri değil, üçüncü ülkeleri de doğrudan etkiliyor.

3 KONTROL YÖNTEMİ VAR

Hürriyet gazetesine konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Savunma Politikası Analisti Turan Oğuz, şu tespitleri sıraladı: “Dronlar temelde üç farklı yöntemle kontrol ediliyor.

1-RADYO FREKANSIYLA: Birincisi RF (radyo frekansı) ile kontrol edilenler. Bunlar, bir kişinin elindeki kontrol mekanizmasıyla, uzaktan kumandalı uçaklar gibi çalışıyor. Radyo frekansıyla kontrol edildikleri için engellenmeleri ve ele geçirilmeleri görece kolay. Çünkü bu radyo dalgaları karıştırılabiliyor, kesilebiliyor ya da kontrol ele alınıp yanıltılabiliyor.

2- FİBER OPTİKLE: İkinci tür ise son 5-6 aydır yaygınlaştığını gördüğümüz, fiber optik kablolarla kontrol edilen dronlar. Bunlara müdahale etmek çok daha zor. Ortada engellenebilecek ya da karıştırılabilecek bir radyo dalgası yok. Dolayısıyla elektronik harp yöntemleriyle ya da uzaktan müdahaleyle etkisiz hale getirilmeleri neredeyse mümkün olmuyor.

3- GPS ÜZERİNDEN: Üçüncü grup ise GPS, yani navigasyon sistemleri üzerinden yönlendirilen dronlar. Burada klasik anlamda bir radyo frekansı kontrolü yok. Drona belirli bir koordinat giriliyor ve ‘şu noktaya git ve orada patla’ deniliyor. Artık anlık bir kontrol söz konusu değil; sadece hedef koordinat tanımlanıyor. Dron, uydu üzerinden haberleşerek konumunu sürekli belirliyor.

NASIL YOLDAN ÇIKIYORLAR

Uydu sinyalleri kesildiğinde ya da karıştırıldığında ise rotasından çıkabiliyor. Bazen kendi sistemlerinde arıza oluşuyor, bazen de navigasyon sistemine dışarıdan müdahale ediliyor. Bu durumda mesela Kiev’e gitmesi gereken bir dron, Karadeniz’in ortasına sapabiliyor. Böyle anlarda ‘serseri sinyal’ haline gelip dünyanın herhangi bir yerine gidebiliyor. Bazen Romanya’dan, bazen Bulgaristan’dan, bazen de Türkiye’den çıkabiliyor. Bu durum yalnızca insansız hava araçları için değil, insansız deniz araçları için de geçerli. Sonuçta bunlar insan yapımı cihazlar ve zaman zaman arıza verebiliyorlar.”

AYDA 30 BİNDEN FAZLA DRON HAVADA GEZİYOR

Rusya-Ukrayna savaşında her iki taraf da ayda yaklaşık 15’er bin dron gönderiyor. Yani ayda 30 binden fazla dron hareketi söz konusu. Bu tür sapmalar ve anomaliler bu yoğunluk içinde tek tük yaşanıyor. Bunlara karşı alınabilecek önlemler sınırlı. Çünkü normal şartlarda hedef siz değilsiniz ve bu tür araçların sürekli geleceği varsayımıyla bir savunma kurgulanmıyor. Eğer böyle bir tehdit beklentisi olsa, olası geliş yönlerine gemiler konuşlandırılır, hava savunma sistemleriyle yolları kesilir ve vurulurlar. Ancak bunları vurmak da kolay değil.

TENİS TOPUNU VURMAK GİBİ

Radar kesit alanları çok küçük; bazıları tenis topu, bazıları ise ancak bir karpuz büyüklüğünde görünüyor. Bu nedenle radarlar zaman zaman bu hedefleri ‘önemsiz’ olarak algılayıp hata payı içinde değerlendiriyor ve tehdit olarak sınıflandırmıyor. Çünkü sistemler kuş, hava olayları gibi çok sayıda benzer sinyal üretiyor. Operatörün önüne yalnızca mantıklı ve olası tehditler getiriliyor. Aksi halde operatör sürekli alarm halinde olur. Tehdit olarak algılandığı anda ise sivil havacılık son derece hassas davranıyor ve uçuşlar hemen durduruluyor. Bu tür dronları hem tespit etmek hem de vurmak gerçekten zor. Karadeniz üzerinden gelen dron da muhtemelen başlangıçta bir anomali olarak görüldü. Çok küçük olduğu için hemen tanımlanamadı ve F-16’lar havalandırıldı. F-16’lar görsel temas kurduktan sonra cismin bir dron olduğu anlaşıldı, tehdit sınıfına alındı ve uygun bir noktada imha edildi.

AVRUPA’NIN DA BAŞINA BELA

Avrupa ülkeleri de son aylarda hava sahalarında art arda tespit edilen serseri dronlar nedeniyle panik yaşadı. Estonya, Danimarka, Norveç, Belçika, İsveç, Almanya ve Litvanya gibi ülkeler başta olmak üzere pek çok ülkede özellikle gece saatlerinde ortaya çıkan dronlar yüzünden güvenlik önlemleri en üst seviyelere çıkarıldı. Faili meçhul dronlar daha çok havalimanları ve askeri üsler çevresinde ortaya çıkarken pekçok havalimanı geçici olarak kapatıldı ya da rötorlar yaşandı. Soruşturmaların çoğunda şüpheliler tespit edilemedi.

DRON DUVARI ÖRECEKLER

Buna rağmen birçok Avrupa lideri Rusya’yı işaret etmiş, ancak Devlet Başkanı Vladimir Putin Soçi’de katıldığı bir etkinlikte iddiaları alaya alarak “Artık göndermem. Ne Fransa’ya, ne Danimarka’ya, ne de Kopenhag’a” demişti. Öte yandan Avrupa Birliği’nin de, artan dron olaylarına karşı 2027 yılı sonuna kadar ‘Drone Duvarı’ adı verilen bir savunma sistemini tamamen işlevsel hale getirmeyi planladığı öne sürülmüştü.