Rusya’nın perspektifi İran krizi üzerinden güç rekabeti Düşünce Günlüğü Haberleri

Rus stratejik analizlerinde İran’ın zayıflaması halinde özellikle Kafkasya ve Orta Asya’da Türkiye ve Azerbaycan’ın daha aktif bir politika izleyebileceği ifade ediliyor. Bu yaklaşım Türkiye’nin aynı zamanda potansiyel bir jeopolitik rakip olarak görüldüğünü de ortaya koyuyor.

Sefer Gelen / Uluslararası İlişkiler Uzmanı, St Petersburg

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, Orta Doğu’daki kırılgan güç dengesini daha da sarsarken küresel aktörlerin tepkileri dikkatle izleniyor. Bu kriz karşısında en dikkat çekici tutumlardan biri Moskova’dan geldi. Rusya, saldırıları uluslararası hukuk, devlet egemenliği ve güç kullanma yasağı ilkeleri açısından sert ifadelerle kınarken, doğrudan askeri müdahaleden uzak duran ve bölgesel istikrarın korunmasını önceleyen bir politika izliyor. Bu yaklaşım Moskova’nın büyük güç rekabeti ile jeopolitik denge siyaseti arasında dikkatli bir denge kurmaya çalıştığını gösteriyor.

Rusya Dışişleri Bakanlığı İran’a yönelik operasyonları “egemen bir devlete planlanmış silahlı saldırı” olarak nitelendirdi. Özellikle Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetimindeki nükleer tesislerin hedef alınmasının kabul edilemez olduğu vurgulandı. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da saldırıların uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtti ve bunun bölgesel güvenlik açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise Moskova’nın doğrudan çatışmanın parçası olmayacağını dile getirerek “Bu bizim savaşımız değil” dedi. Peskov ayrıca İran’ın Rusya’dan silah talebinde bulunmadığını söyledi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de çatışmaların derhal durdurulması çağrısında bulunarak diplomatik çözüm yollarına dönülmesi gerektiğini, savaşın küresel enerji piyasaları üzerindeki olası etkilerine de dikkat çekerek dünya enerji güvenliği açısından ciddi riskler yaratabileceğini ifade etti.

SINIRLI MÜDAHELE STRATEJİSİ

Rus medyasında yer alan yorumlar ise Moskova’nın bu kriz karşısındaki stratejik hesaplarını farklı yönleriyle ele alıyor. Analizlere göre Kremlin bir yandan İran ile stratejik ilişkilerini korumaya çalışırken diğer yandan ABD ile doğrudan askeri bir gerilime girmekten kaçınmak için dikkatli bir denge politikası yürütüyor. Aynı zamanda Rusya’nın diplomatik arabuluculuk rolünü güçlendirmeye çalıştığı da vurgulanıyor. Bazı değerlendirmelerde ise petrol fiyatlarının yükselmesi Rus enerji gelirlerini artırabilecek bir gelişme olarak görülürken krizin Moskova’nın jeopolitik etkisini genişletmesi için fırsat yaratabileceği de ifade ediliyor.

Uzmanlar Kremlin’nin yaklaşımını “sınırlı müdahale” stratejisi olarak tanımlıyor. Moskova’nın İran ile yakın ilişkilerine rağmen doğrudan askeri destek vermekten kaçınmasının nedenleri arasında Ukrayna’daki savaşın devam etmesi, ABD ile bir çatışmadan kaçınma isteği ve Orta Doğu’da yeni bir cephe açmak istememesi gösteriliyor. Sonuç olarak Rusya’nın İran krizine yaklaşımı üç temel eksende şekilleniyor: Saldırıları uluslararası hukuk açısından sert şekilde kınamak, doğrudan askeri müdahaleden kaçınmak ve krizin küresel enerji ile jeopolitik dengeler üzerindeki etkilerini dikkatle izlemek.

İRAN ZAYIFLARSA TÜRKİYE GÜÇLENEBİLİR

Rus analizlerinde Türkiye de krizin önemli başlıklarından biri olarak değerlendiriliyor. Rus medyasına göre Ankara hem diplomatik bir arabulucu hem de bölgesel güç dengelerini etkileyebilecek bir aktör konumunda. Rus strateji çevrelerinde Moskova ile Ankara’nın diplomatik temas halinde olduğu belirtiliyor. Ayrıca Dışişleri Bakanları Hakan Fidan ve Sergey Lavrov arasında yapılan görüşmelerde krizin diplomasi yoluyla çözülmesi gerektiği vurgusunun da altı çiziliyor. Rusya Devlet Duması Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Leonid Slutskiy de Rusya ile Türkiye’nin geçmişte İran-İsrail gerilimini azaltmada rol oynadığını ve aynı rolün tekrar üstlenilebileceği ifade etti.

Ayrıca uzmanların dikkat çektiği bir diğer nokta Türkiye’nin NATO üyeliğine rağmen Batı’dan tamamen bağımsız bir politika izleyebilmesi. Türkiye’nin Rusya ile enerji, ticaret ve güvenlik alanlarında ilişkilerini sürdürmesi, Batı ittifakı içinde görüş ayrılıkları yaratabilen bir durum olarak değerlendiriliyor. Bu nedenle Ankara’nın tutumunun krizin NATO ile İran arasında doğrudan bir çatışmaya dönüşmesini engelleyebilecek bir faktör olduğu belirtiliyor. Bununla birlikte bazı Rus stratejik analizlerinde İran’ın zayıflaması halinde Türkiye’nin bölgesel nüfuzunun artabileceği değerlendirmesi de yer alıyor. Özellikle Kafkasya ve Orta Asya’da Türkiye ve Azerbaycan’ın daha aktif bir politika izleyebileceği ifade ediliyor. Bu yaklaşım Türkiye’nin aynı zamanda potansiyel bir jeopolitik rakip olarak görüldüğünü de ortaya koyuyor.

ÇİN-RUSYA-İRAN ÜÇGENİ: STRATEJİK AMA ASİMETRİK ORTAKLIK

Rus uzmanlar İran krizini değerlendirirken Çin’in yaklaşımını da üç başlık altında inceliyor: Uluslararası hukuk vurgusu, ekonomik çıkarların korunması ve ABD’ye karşı jeopolitik denge arayışı.

Moskova’daki bazı uzmanlar Çin’in, krizi aynı zamanda ABD’nin küresel nüfuzuna karşı jeopolitik bir fırsat olarak gördüğünü düşünüyor. ABD’nin Orta Doğu’da yeni bir askeri krize yönelmesi Washington’un askeri ve diplomatik kaynaklarının bölünmesine ve Asya-Pasifik’te Çin üzerindeki baskının azalmasına yol açabilir. Bununla birlikte Çin açısından en kritik faktör enerji güvenliği olarak görülüyor. Bu nedenle Pekin’in önceliği krizin büyümesini önlemek ve enerji akışının kesintiye uğramamasını sağlamak.

Rus analizlerine göre Moskova-Pekin-Tahran ilişkisi resmi bir askeri ittifaktan çok çıkar temelli bir stratejik koordinasyon olarak görülüyor. Çin ekonomik güç ve enerji çıkarlarına odaklanırken Rusya güvenlik ve askeri dengelere ağırlık veriyor. İran ise bu iki güç arasında denge kurmaya çalışan bölgesel bir aktör konumunda. Bazı Rus ekonomistlere göre savaşın enerji piyasalarını sarsması Rusya-Çin enerji iş birliğini daha da artırabilir. Rus petrol ve gazının Çin için daha önemli hale gelmesi ve yeni enerji anlaşmalarının gündeme gelmesi olası senaryolar arasında gösteriliyor. Genel olarak Çin’in bu krizlerde Rusya gibi jeopolitik risk alan bir güçten ziyade ekonomik çıkarlarını korumaya odaklanan temkinli bir küresel aktör olarak hareket ettiğini değerlendiriyor.