Roma sokaklarında 150 yıldır ücretsiz su akıyor! “Nasoni” çeşmelerinin hikâyesi

Yabancı bir ülkede dolaşırken bir sokak çeşmesinden su içmeyi düşünmemiş olabilirsiniz ama seyahatler, özellikle de Roma gibi Kolezyum, Trevi Çeşmesi, tarihî meydanlar ve kalabalık sokaklarıyla geçmişin hafızasını yaşatan şehirlerde böyle sürprizlerle her zaman karşılaşabilirsiniz.

Roma'yı yürüyerek keşfetmek isteyenlerin karşısına mutlaka ama mutlaka kaldırım kenarlarında duran, sürekli su akıtan ve önünde su şişelerini dolduran insanların dizildiği bu küçük çeşmelerden su içmek/ su almak tamamen ücretsiz. Roma'nın kent tarihinde ve kent kültüründe önemli bir yere sahip olan, Romalıların “nasoni” adını verdiği bu çeşmeler, 150 yılı aşkın bir süredir var. Peki “nasoni” ismi nereden geliyor ve Roma’nın sokaklarında neden hâlâ ücretsiz su akıyor?

Nasoni çeşmelerinin hikâyesi 1874 yılında başlıyor. Şehircilik denince akla gelen ilk yerlerden biri olan Roma'da 1874'te halkı temiz suyla ücretsiz buluşturmak amacıyla bir çalışma yapılmaya karar verildi. Roma Belediye Başkanı Luigi Pianciani ve meclis üyesi Rinazzi tarafından başlatılan bu proje ile Roma'nın kent merkezine ve dış mahallelerine ücretsiz içme suyu ulaştıracak bir sistem kurulacaktı. Böylelikle hem halk sağlığı ve hijyeni iyileştirilecek hem de su dağıtım şebekesi rahatlatılacaktı.

Proje için çalışmalar başladı. İlk çeşmeler için 120 santimetre yüksekliğinde, 100 kilogram ağırlığında dökme demir sütunlar hazırlandı. Bu modellerin özelliği üzerlerinde suyun aktığı üç ejderha başı bulundurmasıydı. Bu dönem yapılan ilk örneklerden bugün hâlâ Pantheon yakınındaki Piazza della Rotonda, Via di San Teodoro ve Via delle Tre Cannelle gibi noktalarda var.

Zaman ilerledikçe çeşmeler ile ilgili yeni tasarımlar da yapıldı. Modern şehircilik geliştikçe üç başlı musluğun yerini tek ve kıvrımlı bir boru aldı. Bu tasarımda dışarı doğru uzanan bu kıvrımlı parça bir buruna benzediği için çeşmelere İtalyancada “büyük burunlar” anlamına gelen nasoni adı verildi.

Nasoni çeşmelerinden akan suyun sağlık ve hijyen açısından bir tehlikesi yok çünkü bu çeşmelerdeki su Roma’daki evlerin musluklarına ulaştırılan içme suyuyla aynı kaynaktan geliyor. Şehrin içme suyuyla aynı kaynak olduğu için düzenli kalite kontrollerinden geçiriliyor.

Roma'da kent genelinde yaklaşık 2 bin 800 ila 3 bin nasoni çeşmesi var. Elbette bu rakam resmi makamların açıkladığı verilere göre güncelleniyor. Ancak bu çeşmelerden neredeyse 200’den fazlası tarihî meydanlarda ve eski şehir bölgesinde yer alıyor. Ayrıca gelişen teknoloji sayesinde çeşmelerin nerede olduğunu mobil uygulamalar üzerinden de bulabiliyorsunuz.

Nasoni çeşmelerinin 150. yıl dönümü vesilesiyle 2024’te Kolezyum yakınındaki Via Sacra’ya üç yeni çeşme daha yerleştirildi. Böylece 19. yüzyılda halk sağlığı için başlatılan uygulamanın yalnızca geçmişten kalma bir hatıra olmadığı gösterilmeye çalışıldı. Roma'da 152 yıl önce geliştirilen bu sistem aynı zamanda Romalılar için felsefi bir düşünceyi de sürdürmeye yarıyor: Sokaktan geçen herkesin temiz suya erişme hakkı vardır.