R4: İsrail’e karşı yeni hamle hazırlığı Yahya Bostan

ABD-İran heyetleri İsviçre Bürgenstock’ta müzakere ederken Kahire’de buna paralel, önemli bir toplantı yapılıyordu. Türkiye, Pakistan, Mısır ve S. Arabistan dışişleri bakanları, dördüncü koordinasyon toplantısı için bir araya gelmişti. Buluşma sırasında Kahire-Bürgenstock arasında yoğun bir telefon trafiği yaşandığını yapılan açıklamalardan anlıyoruz. Ancak belli ki Kahire’de tek gündem ABD-İran müzakereleri değildi. MEKANİZMANIN ADI KONDU Savaş sonrası riskler, yeni bölgesel mimari, İsrail’in Gazze,

ABD-İran heyetleri İsviçre Bürgenstock’ta müzakere ederken Kahire’de buna paralel, önemli bir toplantı yapılıyordu. Türkiye, Pakistan, Mısır ve S. Arabistan dışişleri bakanları, dördüncü koordinasyon toplantısı için bir araya gelmişti. Buluşma sırasında Kahire-Bürgenstock arasında yoğun bir telefon trafiği yaşandığını yapılan açıklamalardan anlıyoruz. Ancak belli ki Kahire’de tek gündem ABD-İran müzakereleri değildi.

MEKANİZMANIN ADI KONDU

Savaş sonrası riskler, yeni bölgesel mimari, İsrail’in Gazze, Lübnan ve Suriye’de dizginlenmesi gibi birçok başlık toplantıda ele alınmış olmalı. Bence Kahire toplantısının en önemi sonucu bu koordinasyon mekanizmasına artık bir isim verilmiş olmasıdır. Dört ülke, bu mekanizmaya R4 (Regional Four/Bölgesel Dörtlü) adını koydular. İsimlendirme, bir yönüyle, kurumsallaşma beyanıdır. Devamı gelecek mi, R4 daha geniş bir savunma paktına mı evrilecek, göreceğiz.

İsrail’in İran savaşını başlatmasının bir sebebi de Filistin’de alanının daralmasıydı. Filistin Devleti’nin kurulma ihtimali ödlerini koparıyor. Hatırlayın: Gazze’ye saldırılar sürerken Ankara’nın teşvikiyle, sekiz ülkenin katılımıyla kurulan Gazze Temas Grubu üyesi ülkeler, Eylül 2025’te Trump’la bir araya gelmiş, ABD Başkanı ikna edilerek Gazze için soykırımı durduracak bir yol haritası ortaya konmuştu. Çerçeve iki devletli çözümü işaret ediyordu. İsrail, planın uygulanmaması için bütün enerjisini Gazze’de işi yokuşa sürmeye ve daha büyük bir kriz çıkararak gündemi değiştirmeye adadı.

İSRAİL’İN ALANI DARALACAK

İran savaşı bu büyük krizdir. Tel Aviv’e; Gazze’yi unutturma, daha büyük amacı olan İran’ı vurma, Lübnan ve mümkünse Suriye’de toprak kazanma olanağı sağlamıştır. İsrail bu kazanımları, “kârdan zarar” mantığıyla ileride yapacağı pazarlıklarda kullanmak isteyecektir. Ancak İran’daki askeri, stratejik başarısızlık, ABD’nin bu başarısızlığı Netanyahu yönetimine fatura etmesiyle rüzgâr dönmüştür. Şimdi İsrail’in alanının daralacağı bir düzleme giriyoruz. Bu kapsamda yeni bazı adımların atılacağı yönünde güçlü işaretler var.

Savaşın ilk günlerinde yapılması gerekeni özetlemiştim: Türkiye, savaşı durduramıyorsa sonuçlarını etkilemeliydi. Bölgedeki yeni mimari bölge ülkeleri lehine dönüştürülmeliydi. Öncelikle Trump, Gazze’de olduğu gibi İsrail güdümünden çıkarılmalıydı (Bknz, İran’da zor kararların arefesinde, 6 Mart.) Geldiğimiz noktada yapılan tam olarak budur. Yeni bölgesel mimari R4 etrafında şekilleniyor. İpuçlarını enerji (Türkiye, Irak, Suriye) ve ulaşım projelerinde (Türkiye, Suriye, Ürdün, S. Arabistan, Irak) görmeye başladık.

NATO’DA SÜRPRİZ ZİRVE OLABİLİR Mİ?

Beklenen bir adım da İran dosyası kapanırken, Lübnan başlığını doğru yönetmek ve gündemi yeniden Gazze’ye kaydır-maktır. Anladığım kadarıyla bu konuda da bir hazırlık var. R4’ün çekirdeğini oluşturduğu, Gazze Temas Grubu üyesi sekiz ülke liderinin ABD Başkanı Trump’la yeniden bir araya gelmesi sözkonusu olabilir. Ankara’da yapılacak NATO zirvesi (Trump da Körfez liderleri de muhtemelen geliyor) böyle bir buluşma için doğru zemin olabilir. Böyle bir buluşma gerçekleşirse, 8 ülke lideri Trump’ın odağını yeniden Gazze’ye çevirebilir.

Ancak bu bir bilek güreşi. İsrail de elbette boş durmayacak. Hem ABD-İran müzakerelerini baltalamak hem de stratejik zemin kaybetmemek için (Özellikle Lübnan, belki Suriye’de) girişimlerde bulunacaktır. Bölgesel gündemi kendisi belirlemeye çalışacaktır. Batı Şeria’daki işgali genişletmek için zaman kazanmak isteyecektir. Tekrarlayalım: İsrail için ana hedef, çevre ülkelerdeki işgalini sürdürürken, Filistin devleti ihtimalini de öldürmektir.

2, 5, 10 YIL VURGUSU

Yaşanan gelişmeler bize İsrail’in “düşman güncellemesi” yaptığını da söylüyor. Türkiye başlığı İsrail’de artık sadece bir seçim malzemesi değil. İsrail’de Şii eksen tehdidinin yerini “Sünni eksen” alıyor (İma edilen Türkiye-Suriye-Pakistan-Katar hattıdır. Körfez ülkelerini henüz katmıyorlar). Bu değişim açıklamalara da yansıyor. Özellikle, İsrail Diaspora İşleri Bakanı Chikli’nin “2, 5 ya da 10 yıl sonra İran için değil, Türkiye için hazırlanmamız gerekiyor” çıkışını önemsedim. İsrail, yükselen bir aktörün etkisini, caydırıcı olmadan kırmak ister. İfade edilen süreler muhtemelen “içerideki” konuşmaları yansıtıyor.

İsrail’in Türkiye karşıtlığı artık söylemsel düzeyin sınırlarını aşıyor. Bunu güvenlik alanında pratiğe dökerek uluslararası bir altyapı kurguluyorlar. Dikkatlerden kaçan iki haberi aktarayım: Bir. İsrail medyası yazdı: “İsrail ordusu ve istihbaratı Türkiye’den İsrail ve Batı Şeria’daki askeri eylemleri yöneten beş Hamaslının kimliğini ortaya çıkardı.” İki. Rum medyası yazdı: “Kıbrıs ve Yunanistan’da tutuklanan Filistinlilerin Avrupa çapında faaliyet gösteren terör ağıyla bağlantılı olduğu, Kıbrıs ve Yunanistan’da İsraillilere yönelik saldırı hazırlığı yaptığı, Hamas üyelerinin Türkiye üzerinden işgal altındaki bölgelere erişim sağladıkları…”

Bu haberlerle İsrail’in Türkiye’yi nasıl resmetmeye çalıştığını görüyorsunuz. Rum Kesimi ve Yunanistan da İsrail’in bu kirli oyununda gönüllü piyon rolünü üstleniyor. Komşuluğa sığmaz diyeceğim ama o aşamaları çoktan geçtik.