Öğretmenlik Meslek Kanunu

“Bir eğitim sisteminin en önemli öğesi de öğretmendir. Çünkü eğitim sistemini işletip uygulayacak olan öğretmendir. Bu nedenle de, eğitim sisteminin başarısı, temelde öğretmenlerin ve diğer eğitim personelinin niteliklerine bağlıdır.”

Emekli Milli Eğitim Müfettişi Alim Başaran ile Öğretmenlik Meslek Kanununu konuştuk.

Hocam Öğretmenlik Meslek Kanunu ile ilgili genel bilgi alabilir miyiz?

Bilindiği gibi AKP, 2002 yılında iktidara gelmesinde kısa bir süre yani 2004 yılında öğretmenlerin hizmet öncesi ve hizmet içinde yetiştirilmeleriyle ilgili olarak Öğretmenlikte Kariyer Basamaklarını esas alan bir “Öğretmenlik Meslek Kanunu” tasarısını kabul etti. Yasanın yürürlüğe girmesinin ardından Uzman Öğretmenlik sınavı yapılacağını duyurdu. Hatta sınavı da yaptı.

Bu düzenleme, öğretmen kamuoyunda çok büyük bir tepkiyle karşılandı. Muhalefet Partisi CHP, bu kanunun bazı maddelerinin iptali istemiyle Anayasa mahkemesine başvurdu. Anayasa Mahkemesi, CHP’nin iptalini istediği maddelerin gerçekten Anayasaya aykırı olduğunu kabul ederek bu maddeleri iptal etti.

Ancak AKP bu yasayı uygulamakta kararlı idi. Daha sonraki yıllarda yasa tasarısında Anayasa, Anayasa ya aykırı bulduğu maddeleri yeniden düzenleyerek TBMM’ye gönderdi. Kanun tasarısı, 10.10.2024’te günü TBMM’de tekrar kabul edildi. TBMM’de kabul edilen yasada, kariyer basamakları sisteminin yanında bir de Eğitim Akademisi getirildi. Yani öğretmen adayları, mezun oldukları Eğitim Fakültelerinden sonra iki yıl da bu Eğitim Akademisi’nde öğrenim görecekler. Yani öğretmen adayları, yağmurdan kaçarken doluya tutuldular. Bu konudaki tartışmalar bugün de sürmektedir.

.

Gelin, bugünkü tartışmaların ayrıntısına geçmeden, geçmişte Türkiye’de Öğretmen Yetiştirme konusunda neler yaşandığını bize anlatın, lütfen…

Bir eğitim sistemi, öğrenci, öğretmen, eğitim programı, eğitim sürecinde kullanılacak araç-gereçler, okul binası, yöneticiler ve velilerden oluşur.

Bir eğitim sisteminin en önemli öğesi de öğretmendir. Çünkü eğitim sistemini işletip uygulayacak olan öğretmendir. Bu nedenle de, eğitim sisteminin başarısı, temelde öğretmenlerin ve diğer eğitim personelinin niteliklerine bağlıdır.

Hiçbir eğitim modeli, o modeli işletecek olan öğretmenin niteliğinin üzerinde hizmet üretemez.

Bir okul, ancak içindeki öğretmenlerin kalitesi kadar iyidir. Bir başka deyişle, kaliteli öğretmenlerin bulunmadığı bir okuldan kaliteli öğrenciler yetiştirmesi beklenmemelidir.

Peki iyi bir öğretmende hangi özelikler bulunur?

İyi bir öğretmende şu üç temel özellikler aranır. Bunlar:

1.Genel kültür.

2. Özel alan bilgisi. (Yeterli alan bilgisine sahip olmayan öğretemez.) .

3. Öğretmenlik meslek bilgisidir.

Her bilen öğretemez. Bir öğretmenin, ayrıca bir de öğretmenlik meslek bilgisine sahip olması gerekir.

Etkili bir öğretim için okul binaları, derslik, ders programları ve araç-gereçler de önemli olmakla birlikte, bunların kullanılıp önceden belirlenmiş amaçlara ulaşılması, öğretmenin, öğretmenlik bilgi ve becerisine sahip olmasını zorunlu kılmaktadır.

Bu nedenle bir öğretmenin, hem hizmet öncesinde, yani öğretmenlik görevine başlamadan, öğretmen yetiştiren kurumlarda aldıkları eğitimle öğretmenliğe atandıktan sonra görev yaptıkları kurumlarda alacakları hizmet içi eğitimler çok büyük önem taşımaktadır.

ÖĞRETMEN YETİŞTİRME KONUSUNDA YAŞANAN SORUNLAR NELERDİR?

Öğretmen yetiştirme konusunun iki temel boyutu vardır.

Birincisi: Nicelik sorunu, yani öğretmen sayısının ihtiyaca yeter sayıda olması

İkincisi de: Nitelik sorunu

Cumhuriyetin ilk yıllarında, var olan öğretmen sayısı, neredeyse “hiç yok” denecek kadar az idi.

Bu nedenle, cumhuriyet hükümetleri, niteliği bir yana bırakıp doğru düzgün eğitim görmemiş kişileri bile öğretmen olarak görevlendirmek zorunda kalmışlardır.

Bu durum, sonraki yıllarda da hep sürmüş, bu da, öğretmenlik mesleğinin saygınlığının yitirilmesine, Öğretmenlik mesleğinin, işsiz üniversite mezunlarının istihdam alanı olarak görülmesine, toplumda da “hiçbir şey olamazsan, en azından öğretmen olursun” anlayışının yerleşmesine neden olmuştur.

NİTELİKLİ ÖĞRETMEN SORUNUNU

Başta da belirttiğim gibi iki binli yılların başlarında öğretmen sayısındaki yetersizlik giderilince nitelikli öğretmen yetiştirmek için çözüm yolları aranmaya başlandı. 2004’te Milli Eğitim Bakanlığı, öğretmenlerin hizmet öncesi ve hizmet içinde yetiştirilmeleriyle ilgili “öğretmenlikte kariyer basamakları” sistemine geçilmesini içeren bir yasal düzenleme yaptı. Bu düzenleme ile getirilen kariyer sistemi dört basamaktan oluşmaktaydı

*Aday Öğretmen.

*Öğretmen

*Uzman öğretmen

*Başöğretmen.

Anayasa Mahkemesinin, bu kanunun bazı maddelerini

iptal etmesi üzerine yeniden düzenlenen yasa tasarısı,

10.10.2024 te mecliste görüşülerek kabul edildi.

Yeni düzenlemede, kariyer basamakları yanında

bir de “Eğitim Akademisi” kurumu getirildi.

Öğretmen adaylarının, öğretmen olarak atanabilmeleri için

önce bu iki yıllık akademiyi bitirmeleri gerekiyor.

Akademide geçecek bu iki yıllık sürede adayların tüm

giderleri Milli Eğitim Bakanlığınca karşılanacak.

Sonuç olarak neler söylersiniz?

Eğitim sistemlerinin başarısı, bütün etkenlerden

daha çok, öğretmenlerin başarılı olması ile olmamasıyla

doğru orantılıdır. Akademik ya da siyasi bütün taraflar,

öğretmenlerin, sahip oldukları nitelikler bakımından

istenilen düzeyde olmadıklarını, dolayısıyla yeterli

bir düzeye yükseltilebilmeleri için farklı yöntemlerin

kullanılması gerektiği görüşünde birleşmektedirler.

Bu nedenle bundan sonra öğretmenin kendini geliştirme

çabalarının özendirilmesine dayalı bir anlayışın

oluşturulması zorunlu hale gelmiştir.

Öte yandan eski sistemde öğretmenlerin çalışmalarını sürekli ve düzenli olarak değerlendirecek yol ve yöntemler ve araçlar çok kısıtlı idi. Öğretmenin başarısını değerlendirme görevi de yalnız okul müdürlerine bırakılmıştı. Okul müdürlerinin ise öğretmenlerin başarısını ölçüp değerlendirmeye ne bilgileri ne de zamanları yeterliydi. Bu nedenle sağlıklı bir değerlendirme yapılamıyor, görevini tam olarak yapanla yapmayan ayırt edilmiyor, tam tersine testiyi kıranla suyu getiren bir tutuluyor, hata çoğu zaman testiyi kıran daha üstün tutulup ödüllendiriliyordu.

Bu yasayla getirilen oöğretmenliğe atanmadan önce iki yıl eğitim akademisinde yeniden öğretmenlik eğitimi verilecek olması öğretmenlerin niteliğini artırarak eğitimin kalitesini de yükseltmesi beklenir.

Söz konusu yasa elbette dört dörtlük bir yasa değildir. Çok eksikleri vardır. Şöyle ki;

Bu yasayla getirilen kariyer basamaklandırma sisteminin, bu haliyle öğretmenlere farklı maaş ödemek için unvan değişikliğine gidilmesinden başka herhangi bir sürece hizmet etmeyeceği açıktır. Çünkü Öğretmenlik mesleğinde “Öğretmen” olmakla “uzman öğretmen” “başöğretmen” olmanın tam olarak ne ifade ettiği ve uzman öğretmen ve baş öğretmenlerde olması beklenen yeterliklerin neler olduğu açık değildir. Çünkü öğretmen de, uzman öğretmen de, hatta başöğretmen de sınıfa girip fiilen öğretmenlik yapmaktadırlar. Böyle olunca da yukarıda yer alan “Öğretmenlikte bu kariyer basamakları sistemi öğretmenlere farklı maaş ödemek için getirilmiştir” şeklindeki eleştiri haklılık kazanmaktadır. Bu nedenle bu üç ayrı basamakta yer alacak öğretmenlerin ayrı ayrı görev ve yetki tanımlarının yapılmasında zorunluluk bulunmaktadır. Örneğin; uzman öğretmenlerle başöğretmenlere diğer öğretmenlerin çalışmalarını izleme, denetleme, onlara rehberlik yapma ve onların yetiştirme, toplantıları, açılacak kursları yönetme gibi görevler verilebilir. Hatta duruma göre bunlara ders ya da sınıf okutma görevi verilmeyebilir de. Bu durumun açıklığa kavuşturulması gerekiyor.

Bu yasanın en olumlu yönü: Öğretmen olmak isteyenlerin, aday olarak seçildikten sonra, öğretmenliğe atanmadan önce Milli Eğitim Akademisinde iki yıl daha eğitim görecek olmalarıdır. Böylece hem öğretmen adaylarından her birindeki bilgi eksikleri giderilmiş, hem de farklı eğitim fakültelerden gelen öğretmen adayları arasında görüş birliği sağlanmış olacaktır. Deyim yerindeyse, bir taşla iki kuş vurulmuş olacaktır.

Değerli hocam size katılmamakla beraber bu yasa ile ilgili farklı bir görüşü dile getirmeniz demokrasi adına önemli. Sevgili hocam değerli bilgileriniz için size teşekkür ediyorum. Türkiye Hepimizin, Eğitim Hepimizin...